Nababarera

Nababarera, Baao

Sabado de Gloria

SILANG MGA IBON

Matuto tayo sa mga ibon.

Alam nila kung kailan
sila mangingitlog at iipot
kahit tanging ang puwit
lamang ang lagusan ng katawan.

Batid nila kung ano
ang para sa pugad
at ano ang para sa lupa.

Tinuturoan tayo ng mga ibon
na wala sa tae ang lahi.

SIRANG MGA BAYONG

Makatuod kita ka mga bayong.

Isi nira kun kunu sira
mingitlog o umiipot
dawa s asana man lubot
luluwas a ngamin na galin sa awak.

Tata’o sira kun unu
a para sa sasalagan
saka kun unu a para sa raga.

Tinutut-turuan kita ka mga bayong
na uda sa udu a lahi.


AWAK

Baga na mapa a awak ka tawo:
A gira sa palad pwedeng maisiyan
Kun ika makagagalin sa kinamundagan mo,
Kun uda ika kali-kali, pwedeng sabiyon ikang aswang.
A mga linya sa angug nagsasabi kunu kun unung
klaseng tawo ika, kun pauno ka mig-raan.
Pagmaduag kunu talinga, uban ka sadi kinaban.
An kunung pakagugum ka kamot mo amu man
pakadakulu ka puso mo.
Agku mga ugat na rurunan sana maiisiyan na ilang ka awak
na kun pig-iisip ko ading mga bagay na adi
manungod sa awak ta, baga naman sana ko
nagsisimbag sa unga kun unu natatawban ka kamot,
kun tawo o gila, buhay o kagraranan.


SIRANG MGA TALAPANG

Kada tig-uran,
mapupuno sa mga tigbak na talapang a tinampo.
Babatluy pa kaya sira sadu kababaan,
sadtu oma ta matutubigan.

Alagad sa silong ko, dakul man a talapang na di maliligis,
ta pag-gagab-i, marurungog ko galin sadtu oma
a mga bura ka ibang talapang, kaamu sa nagbaba-uy,
kaamu sa kinasisiraman, kaamu sa nagpapa-ibug
kaamu sa na’ngingigin, kaamu sa mga nagraanan.



SILANG MGA PALAKA

Tuwing tag-ulan
napupuno ng mga patay na palaka ang kalsada.
Tumatawid pa kasi sila sa mababang lugar,
doon sa palayan kung saan madaling tumaas ang tubig.

Subalit sa tingin ko, marami ring palaka ang ‘di nasasagasaan,
dahil pagsapit ng gabi, maririnig ko mula sa palayan
ang iyak ng ibang palaka, parang tumatawag,
parang nasasarapan, parang nagpapainggit,
parang nanganganak, parang mga namatayan.

DOMINGO DE RAMOS

Yaon na an Semana Santa. Mas makolor ini sa Pilipinas kisa sa Krismas, mayamanon an simbolismo nin huli ta mas harani ini sa sintido asin puso ta. Bakong harayong isipon na an kagutoman asin talamak na kurapsyon, iyo man an satuyang padagos na pasyon.

RAWITDAWIT

AMBUBULATO

Kaidto na an harigi mi
kawayan pa sana,
pigtatakutan an ambubulato
na garo mga ulaypan,
lalo na kun makalaog ini sa talinga
kakakanon daa kaini an alimantak
sagkod na an biktima matigbak.
Kaya bago magturog,
pigpapagpag muna
an mga tamong asin ulnan
tanganing matunlag
an mga haralabang insekto.

Minsan, nakakua kaming
sampulong ambubulato,
garo ini mga kutong
piggadan ni Nanay,
pigtipon niya an mga ini
asin sabay-sabay na pigrunot
kan saiyang bakya.
Asin duman,
nahiling kong naglaad sinda
kulay berde, maliwanagon!
Sa boot-boot ko,
nagigin palan aninipot
an mga ginagadan na ambubulato.
Abang gayon kan saindang
durungan na kagadanan!

CADLAN

Kinagat kan namok an bua
sa may harani sa saiyang talinga.
Dai na kaini namati an kulog
kan enot na tadok.

Basog-basog na an namok.
Nakakapananok gayod an dugo kan bua.

Kan nakakuang salming an bua,
nahiling niya si namok:
‘Gayon talaga kan sakuyang arong.’

Kan pigkapotan niya ini,
dai na nakalayog si namok.
Napusi ini tulos. Nagdugo.

Sabi kan bua,
‘Ay, punggod palan.’

Mabalos ki Ayvi Nicolas kan Philippine Star sa kua niyang ini sa museo kan seminaryo. May sinurat man siyang mapapadapit sa Naga na nagluwas kan Dominggo sa parehong dyaryo. Hilingon an summer section kan Philippine Star, March 18, 2007.

2la

ANIMA SOLA

Bumangga ang isang van
sa likuran ng sinusundang trak.

Basag ang salamin sa unahan.

Nagtipon-tipon ang tingin
ng mga pasahero sa front mirror:
nasugatan ang drayber.

Rumisponde kaagad ang mga miron
at nagkabuhol-buhol ang trapik.

May isang bus na walang laman
ang huminto ng saglit sa pinagyarihan ng aksidente,
naghihidaling sumakay ang mga pasahero.

Hindi na humingi ang kundoktor ng pamasahe.
Labis nila itong ikinatuwa.

Maaaring naawa sila sa atin.
Sabi ng isang manang na ipinagpatuloy
ang kanyang pagrorosaryo.

Makalampas ng isang bayan
pumara ang isang pasahero

subalit tila walang narinig ang drayber
na pinagpatuloy lamang ang kanyang pagsipol.

Nang dumating sila sa katapusan ng biyahe
parang isang punerarya ang terminal.


August 28, 2006



PINAPALIIT TAYO NG KAMATAYAN

Mind over machine—
'yan ang unang turo sa akin
nang mag-aral akong magmaneho
ng isang lumang pagong.

Kanina, gamit ang bagong sasakyan
nasagasaan ko ang isang aso
parehong mabilis ang aming takbo.

Hindi ako nakapreno
at baka sakaling ako pa ang maaksidente
para lang akong nakasagasa
ng isang malaki-laking bato sa kalsada.


MULI, SA SEMINARYO

Marahil dahil sa nagdaang bagyo
kung bakit parang nagliwanag ang seminaryo.

Baka sadyang marami lang talaga ang pinagbago
sa loob ng halos mag-aapat na taon.

Muli akong naupo sa harapan ng rebulto
sa may hardin, sunog ang mga dahon ng agoho.

Pakanluran na ang lipad ng mga pauwing ibon,
pasado ala-singko na ng hapon.

Huwag sana silang abutin ng dilim
sa mga sangang daan.

PINAGPALA

Dumapo ang isang ibon
sa ulo ng isang monghe.

Umipot.

Noon nagsimula na ituring
siyang isang santo.


PAGTAWID

Inisa-isa ng bata
ang dilaw na mga linya sa kalsada.
Dito dapat tumatawid ang tao.

Binibilang ng bata ang mga linya
dahil marunong na siyang bumilang.

Humaharurot ang takbo ng isang sasakyan.
Nasagi ang bata. Wasak ang ulo
at dumaloy ang itim-pulang dugo.

Mahigpit ang tiklop ng mga petalyo
ng mga putot na bulaklak ng hapong iyon.

MAG-INGAT SA MGA SANGGOL

Pinasok ng liwanag
ang mata ng sanggol:

Nandoon ang nanay.

MaaaaaaaMa
MaaaaaaaaaaaaaaaMa
Maaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaama

Nandoon ang tatay.

Paaaaaaaaapa
Paapa
Papa

Sa paningin ng sanggol
pagkain ang mga magulang
na nasa kanyang harapan.

-Ilang tula na kasama sa bago kong tinitipon na koleksyon.

MAE's in town

Mae, a good friend since high school is in town at the moment. We'll be seeing her around till April 13. Thanks to the Maxx.

PAGHALAT SA KAGADANAN

Sinabi ko na sa sadiri ko na dai matakot magadan.
Maabot an kagadanan kaibahan an buhay. Ini na itinalaan.
Kaya hahahalaton ko an kagadanan
ta nahiling ko na siyang kinakabit
an gurang na nagbabatluy sa tinampo.
Siya man si kainuman ni tiyo kasu huring semana
bago siya atakihon sa puso.
Dangan nahiling ko man siya sa lubong,
nakagubing itum asin nagpapasuso nin aki.

Kaining nakaaging mga aldaw
garo nagrarani na siya sako, nagtutuktok sa kwarto.
Itutuga kong natatakot pa man akong buksan
alagad, minabuhat ako hali sa higdaan
mantang kinakagaw ko an sakuyang payo
asin namamati ko an paglayog kan mga balakubak,
abang gian ninda, abang bini kaining mga magatol na ati.
Asin si namamatian na takot nagiging enot na nota
sa sarong kantang haloy ko nang gustong itag’oy.

PARABULA KAN GAMGAM

Nakakua an padi nin gamgam
na tataong magtaram.
Inuutro an ano man
na sabihon kan nguso.
Kan enot, si sa puro sanang tanog
an saiyang naarog.
Sagkod na an tataramon mabilog.
Nakakataram ‘Marhay na Aga.’
Dai man nali kun ano an mga usong muda.
Tinukdoan man ini kan pading mag-Ama Niamo
na garo baga may tipasing pigtitimo-timo.
Mantang nag-hahaloy nakukua na kaini
an ano man na madangog na tataramon.
Minsan na nagpamibi an padi
nakapikit si mga mata, toninong—
garo pighiling man siya kan gamgam
siring sa sarong dios na yaon sa kulungan
naghahalat na arog-arogon an kag-ataman.

Marso 15, 2007
Arzobispado, Naga

KULTO NI SANTIAGO

Maluwas sa Dapitan an saro ko pang osipon na sinurat ko pagkatapos tulos kan Palanca. http://drag-on-fly.blogspot.com/2007/02/dapitan-entrance.html. Inda ko lang, alagad sa panahon na garo mayo kang maisurat, nagluluwas man an mga nahimo mo nang obrang arog kaini. Binaretaan man ako ni John Iremil Teodoro na nagluwas na an SanAG, an literary journal kan University of San Agustin sa Iloilo asin yaon duman an sakuyang osipon na LANGAW na naggana sa Palanca. Sa pagsurat ko kaining blog entry na ini, nagtext si Fr. Wilmer na kun pwede daang i-serialize an mga osipon ko sa Vox Bikol. Paano ko ini masasayumahan kun sakali? Ano daw kun iistorya ko na simga pagdaklag sakuya nin lapis sa laog kan seminaryo? Si mga anito asin luto na naglalakaw. Abangan na sana ta mabibilog naman an panibagong koleksyon nin mga osipon.

MORE BULATE PICTURES

Bulate PowerS Reign...

BULATE

Nagpapagabi Lamang Ako
Albert Alejo, SJ

Nagpapagabi lamang ako
Sa sanga-sangang lansangan
Ng kusang pagpapaligaw,
Hindi naman talaga ako lumalayo.
Nagpupuyat lamang ako
Upang makipag-ulayaw
Sa ibang sariling di sanay sa araw,
Wala naman talaga akong itinatago.
Likas lang kasi akong layas
Palaging nasa bingit ng pintuan
Sasaglit sa loob, sisibat sa labas
Ngunit di naman talaga ako tumatakas,
Uuwi rin ako pagkat alam ko naman
Isa kang tahanang palaging bukas.

Kadaklan samuya baga nagpapabanggi sana man....nuarin daw kami mapuli?

2007 Melchor T. Villanueva Centennial Awards for Literature

Kan nakaaging Marso 2, saro ako sa pitong Bikolnon na tinawan kan Melchor T. Villanueva Centennial Awards na pinadrinohan kan Naga College Foundation na ngonyan nagseselebrar kan saindang ika saysentang taon nin pagkamukna. Giraray na minidbid an sakuyang ginigibong ekspwerso sa pagtulod kan literaturang Bikol. Magkapirang punto na gusto kong sabihon: enot, bako sana ako an maninigong tawan kan nasabing pagmidbid. Dakul naman na Bikolnon an nagsusurat asin nagmamakulog sa tataramon asin kultura. Panduwa, an nasabing pagmidbid nin sarong akademya arog kan NCF nagpapatunay na igwa pa kitang paglaom na an akademya sa Bikol, mahiro asin magibo man nin paagi tanganing matabangan an satuyang mga parasurat asin iskolar sa Bikol. Sinabi ko kan bangging idto na sakuyang odok sa boot na ihinihihiras an pagmidbid na ini sa mga tawong kaibahan ko asin nagsusurat man sa Bikol o minsan nagtutubod sa kakayahan kan satuyang tataramon. Siring sa sinabi ni Dr. Danilo Gerona, na saro man sa nag-ako kan nasabing pagmidbid, an onrang ini orog na nakakaagyat sa mga tinawan na sukolon an sadiring pagkabuhay asin paghiro sa kanya-kanyang lado sa paagi kan dedikasyon man ni Dr. Melchor T. Villanueva.

Sa librong sinurat ni Dr. William Espejo (Paglalakbay: Ang Kasaysayan ng Buhay ni Dr. Melchor T. Villanueva, 2007) ipinapahiling an pagkabuhay kan nasabing tawo na iyo an simbolo kan pamilya Villanueva. Sarong dakulang tawo si Melchor Villanueva, sarong matanos na tawo na naghingowa sa saiyang panahon na darahon an liwanag sa banwaan sa paagi nin marahay na edukasyon. Marahay na ginibo an libro sa ikasanggatos na taon kan kamundagan ni Dr. Villanueva tanganing padagos na magiromdoman niyato an saiyang mga naginibo na padagos man na pigtutulod kan saiyang mga aki na iyo na an nagpapadalagan kan nasabing eskwelahan katuwang an saindang mga empleyado na tinawan nin pagmidbid kan bangging idto. Kun hihilingon an buhay ni MTV, mahihiling na saro siyang ‘baguntao’, pano nin buhay asin ini mahihiling sa saiyang pangiturogan na magkaigwa nin institusyon na itutulod an edukasyon, an arte, an musika, an salud sa paagi kan isports asin iba pang disiplina na sa ngonyan mahihiling niyato sa Naga College Foundation.

Apwera sa literatura minidbid man an lado kan edukasyon, engineering, criminology, civic development asin performing arts. An mga kaibahan ko iyo sinda Dr. Lita Mijares , Engr. Elmer Francico, Police Superintendent Jose Pante, Dr. Esther Vedana, Dr. Juan Aldecoa asin si Dr. Danny Gerona. Kun hihilingon sadit pa an mga kategoryang ini alagad marahay na ini pinunan na kan sarong institusyon sa satuyang banwaan. An mga pagmidbid na ini lugod bako an enot kundi kapinonan pa sana kan padagos na paghigos asin paglapigot kan lambang saro sa satuya na maghingowang pakarhayon an kanya-kanyang propesyon, magbukas nin mga proyektong pagtatarabangan kan gabos, asin bakong pag-iiwalan lalo na kun imbwelto an kwarta, asin mga paglapigot na orog na ikakarahay kan satuyang banwaan. An mga award giving body sarong istruktura na nagtatao nin insentibo, minsan pwedeng punan nin kontrobersya o mga huring-huding alagad an mahalaga digdi iyo na maitao an maninigong pagbisto sa tawo. Dai ko sinasadiri an onrang ini nin huli ta igwa akong balakid na boot sa mga tawong nagtatabang man sa sakuya. Dakul sinda asin dakulang bendisyon para sa sakuya. Sa ngonyan, nauuso an pagmidbid sa mga Bikolnon. Dai lugod ini magin katapusan o makapaontok na kan satuyang paghiro. Halion ta na an konsepto na an mga onra para na sa mga madaling magadan. Bako ining konswelo de patatas kundi ini tanganing mag-taong pasabong na mas pauswagon, mas pakarhayon, mas magmahigot asin sa sakuya mas orog na bayubuaan an mahiwas na daga kan satuyang literatura.

May mga lugar na pirang beses mo nang dinumanan dangan dudumanan giraray asin mangalas ka kun tano ta garo biglang naging harayoon an lugar. Ano man daw 'yan? Dangan mahihiling mo an sadiri mo giraray sa sarong eksenang itinuga mo na dai na giraray mangyayari, alagad yaon siya, yaon ka, pig-oolayan giraray si mga dating pig-olayan naman. mahapot ka, masimbag siya. mataram siya, madangog ka. hihilingon mo an mata niya asin mahihiling mo si mga pangiturogan mo, mga kinakatakotan mo. mangirit ka sa mga pigsasabi niya. aram mong haloy ka nang dai nagngingirit na arog kaiyan ta siya sana an nakakapangirit saimo na arog kaan, nginingiritan nindo an kagadanan, an pagpamibi, an mga banal, an mga kamidbid, an dios. Dai nindo pig-oolayan an nakaagi, padagos mong pigpapadalagan an awto, siya nakasakay saimo, inaatubang an mabotohon na relasyon. Pagsuhayan nindo, ogma ka, pagmati mo dawa solo kang mapuli, hinahatod ka niya man kan saiyang mga hiling.

OBRAS

ANNO DOMINO

Naghakay an Dios
nin pakadakula
asin nananggilid an luha.

Asin an gabos napatos
kan diklom.


PAGBALYO SA EDSA

An mga gamgam na simbolo
nin katoninongan nakatugron
sa abaga kan Birhen—
dai sinda makalayog
ta batbat an pakpak.

MINUTOS

MINUTOS

‘Nagagadan an saldang.’ Ini an tukdo samuya.
Nagbabawas an liwanag kaini siring sa milyon na bitoon.
Bago ini magadan, magkakaigwa kan pig-aapod na super nova.
Ini an garo huri niya man na pasali. Huring liwanag bago magadan.
Igwa sanang otso minutos bago mamatian kan kinaban
na gadan na an saldang. Kun mangyari na ini,
an mga planeta mabaranggaan na garo mga awtong nawaran preno.

‘Gadan naman kita gabos kaan.’
Alagad igwa nang signos na madali nang magadan an saldang:
An mga bukid na niyebe natutunaw
asin an pirang isla minalubog na sa dagat.
An mga disyerto nagigin dagat giraray
asin an mga tulang kan suanoy na hayop
saro-sarong manunumpungan sa mga syudad nin tawo.

‘Madali nang matapos an kinaban!’
Ini man an sabi kan Amerikanong misyonerong
nana’o nin libreng Bibliya sa eskwelahan.
Naglitanya man siya nin mga patanid:
Magiyera an mga nasyon bago magdatong an Kristo.
Malinog nin makusog. Mabirik an panahon:
Mabagyo minsan tig-init. Mauran nin asido.
Dakul pang helang an maabot asin makakatukaw
na sa puwesto an Black Pope kan mga Katoliko.
Madakul an relihiyon. Bibitayon an mga diktador.
Madidiskubre an mga di-kalibreng
armas na sa hiling sana kan mata pwedeng gamiton
an badil asin pasabugon an sarong nasyon.

Pagluwas sa klase, sibot kaming nagruluwas
igwa sana kaming kinsi minutos na recess
kaya napili tulos nin taya ta makawat nin tagu-taguan,
maharanapan sa mga pamilyar ng lugar:
‘Pagbilang kun sampulo, nakatago na kamo,
saro, duwa, tulo, apat…lima…anom….pito
walo…siyam…sampulo!.’

THE VIRGIN VOLCANO

Namomoot ako. Asin an pagkamoot kong ini sarong relihiyon. Aram ko man na bakong perpekto an sakuyang dios.

ISTIGMATA SA DILA

Ikinulong ang makata sa kuta ng mga santa.
at doon tinuruan siya ng mga dasal-tula.

Mabaho ang lumalabas sa unang mga bigkas
ng mga salita na parang istigmata sa dila.

Hanggang sa pinakain siya ng katawan ng Salita.
Umabot lamang ang lasa nito sa dulo ng kanyang dila.

Mula noon natuklasan niya ang ibang salita:
Una, walang kahulugan ang panata,

dumudugo ang salitang tapang habang nabubulok
ang bawat titik ng prinsipyo, katotohanan at buhay.

Nagliliyab naman ang sidhi na parang may bolang apoy
na gumuguhit sa kanyang lalamunan.

At ang hindi niya maisatitik—ang pag-ibig,
sadya itong malamig na parang bangkay na tinapay.

POST SCRIPTUM

Magtatangka silang isulat
ang lahat ng mga pangyayari—
Silang mga anak ng makata.
Silang mga ipinaglihi sa tinta.

Gagawa sila ng mga bagong panitik
tungkol sa digmaan, sa sakit
na tumutunaw ng kanilang bungo,
sa gutom na tanging puso lamang nila
ang papawi at makakaunawa.

Nang binulag sila ng mga kalaban
noon nagsimulang makakita ang kanilang tenga.
Nang pinutol ang kanilang mga kamay
tumubo ang mga daliri sa dila.

Pinugotan sila ng ulo kamakalawa
At walang nangyari, wala.

PIRANG PUNTO SA BUHAY KO

1. Ininum kan sakuyang ama si mga alak na mamahalon na tinipon niya para sa sakuyang ordination. Huh. Kun aram ko sana sakuya palan nakatagama pigpainum ko na kuta sa barkada ko. Igwa pa man tada.
2. Dai talaga ako magiging abogado. Lihis na an dalagan na pagnagluwas sa seminaryo, diretsong magiging abogado. Ngonyan, dakul sa mga ex-sem an nasa call centers.
3. Sabi kan mga kaopisina ni Papa, dakul an nagsabi na an mga sinusurat ko igwang leftist leanings, kaya dapat bantayan akong marhay. Ano pa an labi sa pusngak?
4. Habo niya akong padumanon sa Amerika, ta makanos duman an mabuhay. Sabi ko 2 taon lang, maadal sana ako. Mayo pa akong nakuang simbag.
5. Sinabi ko na sa puso ko, gusto ko talagang magpadi. Hangos. Inum giraray.
6. Tinapos ko si papel ko sa semiotics asin Bikol poetry. Binasa ko sa seminaryo, contemporary philosophy, Hinapot ako kun tano ta an itum, kolor nin demonyo. Sabi ko baga endorser idto nin Biolink!
7. Edsa, anibersaryo. May problema si Kris. Paano ako makaduman sa Bangladesh?

Baka

Habo kaini ni Adrian kan tulang ini. Panlibak niya sa sakuya. Sa rason na baka makanos man nanggad, pirit an imahe o baka gusto ko sanang magpakabanal kan sinurat ko ini. Baka. Baka.

AN MGA BAKA SA BULOD KAN PECUARIA

Pagpapuli ko minsan pa-Iriga
Ini an sarong ladawan nin kaontokan
Na nanumpungan ko sa dalan:
Mga bakang nagsabsab sa kabulodan
Kan Pecuaria.

Kan maghiling ako sa bintana
kan sakuyang linulunadan
Tinuruhukan ako kan mga baka
Garo nagpapaara sinda kan mga doot
Na saindang pigsasapa.
Garo pig-oorgolyo nindang marhay
An saindang mga pagsasadiri.
Linuluwas an dila na garo baga
Nagpapaara an mga baka.

Dangan nagbalik sinda sa pagsabsab
Winiwitik an ikog sa pagbugaw
Kan mga langaw.
Iniisip kong daing paghadit an mga baka.
Daing mga baka sa buhay an mga baka.
Dai ini iniisip kan mga baka
na baka maubos an doot sa Pecuaria.
Dai minalaog sa isip kan mga baka
Na baka sarong aldaw bigla
Na lang sindang guyudun sa bunu’an.
Dai iniisip kan baka na baka ining sakuyang
Linulunadan mawaran preno,
makabungo sa sarong akasya
Asin sinda mapukanan.
Dai iniisip kan mga baka an kagadanan na siguro
Pigriririmpos ninda siguro na ining buhay,
ining mga doot, ining mga bulod kan Pecuaria,
an langit asin daga, sarong dakulang milagro.

Uni pa an sarong lumang tula na nabutbutan sa recycle bin:

KADAKUL NANG LALAKI
SA PANGITURUGAN KO
.
Ku una, pausad-usad sana sirang nagpapabayad
sa pangiturugan ko, dakul pa oras ka pwidi kong iturog.
Agku ngani ako nabistong baga na igin pa kanaku,
ta nasusupog pa, baga na ngud ko sanang kauriyan.
Magkapira man adtu, piru agku man mga gurang na,
ta agku na mga sadiring lunadan, ma burak a nga’nga
sa mga promisa na kaya sanang gibohon sa ngit’ngit.
Su usad man, baga na magbabawndiri sa traysikil.
Malang galu ko ngipun na baga na
nakakarugang na ka gubat niya.
Arug sana kadtu su pagpo’on, kaya sa usad na gab’i
tulung lalaki a pababayaan ko na magpabayad
basta tama man a bayad.
Alagad kadi magkapirang mga bulan
sabay-sabay sirang nag-abut, su igin kadtu
baga na nagdakulu naman, pigtubu’an naman
sa buk sadtu yukyuk, parung soltero na.
Su mga galu mas lalung nag-ib’ug,
tapus su mga burak na promisa bagana pigbubuway
na sana ka tubig na kun sa plorera
piglalanguy-languyan na sa kiti-kiti.
Agku pa ko ibang nabistung lalaki,
agku di magpupulaw, agku sigi sarita
lalo na kun supung pa unipormi.
Agku man ibang lalaki na bagana puru-paryu
tusar tapos ku san’sanun ko su bulsa agku rosaryo.
Agku man parung inaangyud na pamada.
Piru puru-paryu na sana ngani a pagsilung
ko kanda saka dawa pa iba-iba a pa’amut na gamit,
usad sana parung ka pigsusulung laman.
Malang gubat na ka pagruru’ug nira,
Agku kadadakulu ka burus na bagana
nakatulun sa bola sa baskitbul,
sabay-sabay nira kong inagda paiyan
sadtu lugar na pirang bisis ko nang inabut.
Kadakul nang lalaki sa pangiturugan ko
na dina sira kayang palu’ugun pag’gab’i
ta maski na ngani la na karamrag
di na ko makabunat, di na ko nagigisung.

obra nueva 2

PAGTUROG

Kun ginagadan na an sulo
kan saiyang ina pagkatapos
basahan nin mga istorya
manungod sa mga itum na duwende,
magayon na prinsesa asin gurang na hadi
pagmati kan aki napupusi an itum
na bola kan saiyang mata
asin ini an kawsa kan mas orog
na pagdiklom kan palibot.
Takot an aki sa diklom
ta nakakahiling siya
nin kun ano-anong mga pigura
na namamarong daga
asin pasong insenso.
Kaya minakarumon siya,
asin saka sana napapaturog
sa ginibong sadiring diklom.


GIYERA

Nagagadan an dakul na mga tawo
na garo baga narakdal na bulbol
sa kasilyasan nin sarong dormitoryo—

Mayong minaako kun kiisay
mayong nakakabisto kun kiisay
sa mga bulbol na garo bangkay—

Pinapapanod na sana,
o kaya tinitipon sa mga gilid,
sinisigid paluwas sa baradong kinaban.


AROG KAINI MATATAPOS GAYOD AN KINABAN

An mga gurang ibarangbang,
an mga aking lalaki halian nin bayag,
an mga aking babayi iiba sa tangkal kan mga orig,
an mga mag-agom bantayan kun nagdudurog,
an mga bados dapat munang luguson kan mga suldados,
an mga may helang, pakakanon sana nin mga doot,
an mga badil dapat itanom kaibahan an mga paroy,
an mga bakla pakakanon nin batbat na panong takla,
an mayong sedula, dai pwedeng magpila sa rasyon,
an magkontra sa gobyerno, pakakanon nin abuno,
an maglaog sa sinehan, siguradohon na huba,
an magsabi na igwang dios, ikalabos dangan asido an ikarigos
an magsurat nin rawitdawit, bitayon na an gakod sa dila
asin an magtubod na an kinaban an nag-iikot sa saldang
dakupon, gibohon na itum na alibangbang.

in vino veritas

BARETA

Kan siring na aldaw
na nakaabot ki Nanay an bareta
manungod sa pagkagadan kan saiyang biyenan,
na sakuyang apoon, sa lipot daa sa Amerika,
dangan idtong padihon niyang maestro
na nakagat nin ido, ninong ko idto—
nagbuhat siya sa saiyang tukawan
asin sinikadan an turog na ikos sa pirtahan.

ANO TA BALINGBING?
Kristian S. Cordero

Kun an mga bungog parating pigpapadangogan kan batag na bongoran asin an mga yaon sa kumbento asin seminaryo nangingidam parati nin tapayas na pampabawas daa nin pulupugo—sa maabot na eleksyon, an prutas na mangungurog iyo na an balingbing. Ano man baya ta nagin balingbing an bansag sa mga pulitiko ta? Kun an bungog asin bongoran mag-katanog sana man asin pinapatunayan daa kan siyensya na nakakapabawas man nanggad an tapayas nin pulupugo— ano ta balingbing an prutas na ginamit tanganing tukuyon an kadaklan sa satuyang pulitiko?

Sa sarong paglakaw, nahiling ko minsan an kahoy kan balingbing asin imbes na bunga an nakabitin sa mga sanga kaini, mga pandok kan mga kandidato an nakakalay asin nakadukot sa gurang na kublit kan sadit sana man na kahoy. Sa boot ko, minaldisyon an kahoy na idto kan ‘pag-bunga’ nin mga pugot na payo nin mga kandidatong nanunuga na hahawason kita sa mga pagtios na satuyang inaatubang. Ngonyan na parani naman an eleksyon, matuod na kita sa durulakan, mga iskandalo, mga bareta asin iba pang gimik kan mga pulitiko na garo kita nakasakay sa sarong roller coaster, maribong, makasuka, makasilaw an satuyang pulitika na garo karnabal kun saen an baliktad tinatanos asin an gabos inaako sa ngaran kan lumbod na pagsabot kun ano an demokrasya.

An Pinapangalad na Prutas

Sa Plantas Medicinales de Filipinas na sinurat ni T.H. Pardo de Tavera, an balingbing o balimbin sa mga Tagalog na midbid man sa siyantipikong pangaran na averrhoa carambola, inilaladawan na sarong prutas na maalsom an namit asin marhay (mahamis na) kun hinog na. An alsum kaini nin huli ta igwa ining oxalic acid kun kaya angay man gamiton an nasabing prutas na panhali nin tinta o kaya takla sa mga labada. (marhay pa lan ining pang-give away, panhali kan indelible ink!). An tagok kan nasabing prutas pwedeng isalak sa tubig na may asukar asin marhay na pampaomay sa mga may kalintura. Iniladawan pa ni Tavera an balingbing na siring: leaves odd-pinnate, 3-4 pairs obliquely ovate, acute, the terminal leaflet nearly lanceolate. Flowers on the trunk, branches and on the axils of the leaves. Fruit, oblong with 5 very prominent acute-angles ribs. May suspetsa ako na na mga gudol sa prutas an dahilan kun tano ta ini may koneksyon sa satuyang mga pulitiko. An pisikal na hitsura kan prutas an nagpapahayg na siring sa mga pulitiko, kadakul ining mga anggolong pwedeng hilingon. Madaya, mapamanlamang asin nakikiba sana sa sulog kan panahon, sa sitwasyon kan eleksyon.
Sa ordinaryong pagsabot, an balingbing nagtutukoy nin sarong pulitiko biglang nagtalikod sa dating patron o kaalyado. An istorya kan Pilipinas, pano nin mga balingbing o minsan mga traydor depende kun kiisay na lado mo hihilingon. Kun panatiko ka ni Marcos, sinda Enrile asin Ramon, mga balingbing na tunay. Kun dayupot ka ki Estrada, balingbing na an paghiling mo sa ngonyan ki Tito Sotto asin Tessie Oreta. Sa sistemang arog kaini minaitok an klase kan pulitika sa satuya. Sa sarong punto, mahiling mo sindang magkaalyado, aban-aban, naduman na sinda sa ibong na kalaban. Pirang bulan bago an eleksyon, kadakul pa an mangyayari sa sirko kan mga pulitiko asin sa sarong nasyon na mahiling sa telenovelas asin mga pocketbooks na pig-aarikalang a piso sa mga kanto, sa bulang asin sa basketball, an hiro kan satuyang pulitika sarong pelikula na makabaldi, makasuya, maka-uyam alagad maogma o pasipara tang minamansayan.
An kadakul na partido pulitikal na nagpoon kan panahon ni Marcos giraray na natitipon sa panahon na ini sa paagi kan Team Unity asin Genuine Opposition na garo duwang elepanteng nag-iiwal kun siisay an pinakadakula alagad pareho man na takot sa kino. Sa kaso niyato ngonyan, kadakul na kaipuhan na ipaliwanag an mismong grupo na kaalyado kan administrasyon ni Gloria na natatambunan nin mga panganoron arog kan isyu kan Garci tape, kan mga abuno na pinataba an pirang bulsa, kan mga political killings asin kadakul pang iba mantang an an oposisyon man nagpapakulkol pa man sa lindong ni Estrada asin garo baga dai man nakakatao nin marhay na alternatibo. Bakong harayong isipon na kun mawara an administrasyon, mawawara man an oposisyon nin huli sa pagsaralak kaining dating mga magkadurulak na pulitiko.

Pagiging omboy asin pagkapurog o pagkabansot

An sistema pulitikal siring man sa buhay na organismo. Nag-aagi ini sa sarong proseso asin lakdang nin istado, ipinapangaki, nag-gugurang, nagagadan. Nakikibagay ini kan saiyang kinamumugtakan asin nangyayari sa palibot. Arog kaini an mga presenteng estado asin nasyon namumundag. Sa ibong na lado, igwang mga nasyon na dai nag-aagi sa siring na proseso. Arog kaini an kaso kan mga dating kolonya nin sarong emperyo arog kan Pilipinas. Kaya mahapot kita, ano an naabotan ta pagkatapos nin gatos na taon na pagdeklara kan satuyang katalingkasan? Ano daw an sistema pulitikal ta yaon pa sa istado kan pagiging omboy o bansot na ini, purog! Asin ini ipinapahiling kan presensya kan mga balingbing, mga trapo, mga pulitiko na nagiging honorable dahil sa posisyon asin bako an posisyon an ginigibong honorable kan saindang serbisyo sa pulitika. Mantang normal an istado kan pagiging omboy, halakbang an pagkakaiba kaini sa pagkabansot. An enot igwang kapangyarihan na magtalubo, an panghuri natatapos sa pagiging ulianon asin arog kita kaiyan. Susog ki Jun Cruz Reyes, an pagkabansot kan sistema pulitikal mahihiling sa pagsasapribado kan mga institusyon kan gobyerno na dapat kuta an mismong gobyerno an nagpapadalagan asin nagtatao kan serbisyo sa mga tawo. Imbes na atubangon an mga problema na mismong an gobyerno man sana an naggibo, itinatao ini sa pribadong sektor na nangangahulugan nin mas halangkaw na presyo para sa mga serbisyo na dapat kuta naibabalik sa mga tawo nin huli ta buwis ta ini.

An Pangapodan nin Pagkasararo asin Pagbulong

An mga eleksyon na nakaagi pagkatapos kan enot na EDSA, may sarong pangapodan asin ini an pagkasararo asin pagbulong kan mahiwas na pagkabaranga na kawsa kan pulitika. An pagkasararo kan satuyang mga pulitiko an sinasabing magiging tulay niyato sa pag-asenso asin ini an dakulang kaputikan nin huli ta dai man kita nakakasiguro sa mga pulitikong ini na mas pinapaorog man sana an sadiring interes. Marikas magbalyo nin kaalyado asin maribong na lugod kun ano talaga an saindang pangapodan nin pagkasararo. An mga partido pulitikal na suportado kan administrasyon asin man kan oposisyon naggigibo nin sadiring line-ups na garo baga ini chess. Bako nang harayo an pulitika sa klase kan rival networks, an Kapamilya asin Kapuso. An pangapodan nin pagkasararo naipapahiling sa paagi nin pagbalyo nin partido na nagluluwas na mas lalo kitang nagkakabaranga. An proseso kan pagbulong marhay sana sa laog nin pirang taon ta an nangyayari talaga bako man pagbulong o pagkasararo kundi realignment of power kun saen pinapahiwas an kapangyarihan tanganing dai mahale sa poder an kada kandidato. Apwera sa balingbing, pwede ta man sabihon na an mga pulitikong arog kaini garo mga garapata na nakadukot sa kublit nin tigbak na ido. An pagkasararo asin pagbulong pwedeng saboton kan kada pulitiko depende sa saindang pigtutulod na intension asin ambisyon.
An klase kan pulitikang igwa kita sarong mamundong sirko na inuulit-ulit ta man sana. Garo ini sarong bisyo na lulong kita gabos. Sa maabot na eleksyon, giraray kitang malaog sa karnabal kan mga pulitiko, dadarahon kita sa mga pekeng palasyo, asin manunuga sinda na garo baga sinda an Mesiyas.
Sa Bikol, may mga pamilyar na apelyido na kinubalan na asin naggibo nin dinastiya nin kapangyarihan na garo baga mayo na kitang ibang pwedeng patukawon sa pwesto kundi sinda o an saindang mga pag-iriba. An pamilyang ini may kanya-kanya nang distrito asin bilang nin mga panatiko. An kapangganahan sa eleksyon minadepende sa karahayan kan mga gurang asin kubalon ng mga pulitiko. Ini an yawa sa Bikol ngonyan asin bako man harayo an siring na sitwasyon sa ibang lugar sa nasyon. Kaipuhan na muknaon an bagong sistema nin pulitika, sarong rebolusyon na siring baga sa nangyari kan sinabi ni Copernicus na an kinaban an minaitok sa saldang asin bako an saldang sa kinaban. Siring man kaiyan, an kapangyarihan yaon sa tawo bako sa pulitiko, kita man giraray an may kapot kan satuyang mga boto. Kun ipapabakal ta ini, garo man sana kita nakidurog sa demonyo asin an pakikidurog na ini maogbon pa nin ibang demonyo asin karatan sa satuyang rehiyon, sa satuyang nasyon.

PANTASYA
Louise Gluck

May sasabihon ako saindo: aro-aldaw
Nagagadan an tawo. Asin ‘yan sana an kapinunan.
Aro-aldaw, sa mga punerarya, namumundag an mga balo
Mga bagong ilo. Nakatukaw sinda na gugom an mga kamot,
Naghohorop-horop kaining bagong buhay.

Dangan yaon na sinda sa kampo-santo, an iba sainda,
Enot pa sanang pakaduman. Takot sindang maghibi,
Minsan takot sindang dai maghibi. May sarong nag-akbay
asin nagtaram kun ano an sunod na gigibohon, na boot sabihon
kadikit na tataramon o minsan
pag-apun nin burak sa lolobngan.

Asin pagkatapos, an gabos minabalik sa harong
na bigla na pano na nin bisita.
An balo nakatukaw sa silya, nakaturuhok
Kaya an mga bisita saro-saro na minadulok sa saiya
Minsan kinakapotan an saiyang kamot, minsan kinukugos siya.
Igwa siyang ikinatataram sa gabos,
Nagpapasalamat, nagpapasalamat kan saindang pag-abot.

Alagad sa puso kan balo, boot niyang magharali sinda.
Gusto niyang magbalik sa kampo-santo,
Balik duman sa kuwarto kan naghehelang, sa ospital. Aram niya
na dai na ini mapangyayari. Alagad iyo sana iyan an saiyang paglaom,
an kamawotan na bumalik sa nakaagi. Dikit sana,
bakong harayo duman sa aldaw kan saindang kasal, an enot na hadok.


INING KINABAN
Czeslaw Milosz

Nagluluwas na an gabos dai sana nagkasinabutan.
Ata nang suba-suba sana man, sineryoso.
An mga salog mabalik sa saindang kapinunan.
An duros mauntok sa pag-itok.
An mga kahoy imbes na magsaringsing
dai na mahali sa saindang mga gamut.
Mga gurang na lalaki maralamagan nin bola, an hiling sa salming—
Mga aki sinda giraray.
An mga gadan magigimata, na dai nakakasabot.
Sagkod na an gabos na nangyari dai na nangyari.
Anong ginhawa! Hangos tultol, kamong mga nagsakit nin makuri.

Pinupunan ko an dakitaramon (translation) kan pirang mga obrang gusto ko.
Uni an duwa sa napunan ko na.

IKINABUHAY

Nagigimata ako na latogon
ining ikinabuhay na garo baga
armas na gagamiton na panlaban
sa bilog na aldaw.
Sa luwas kan sakuyang bintana
nakatindog an mga niyog na daing bunga:
‘tapos pa sanang makabagyo.
Dangan naghuhurulog sa payo ko
an mga gigibohon sa siring na aldaw:
kaipuhan na pag-adalan,
bayadan na sinublian,
magduman sa munisipyo,
makihilingan sa sarong tawo,
magtaya sa lotto,
lakawon si pasaporte,
linigan an eskaparate,
desisyonan an dapat na maenot
asin pinaka-importante na gibohon,
hanapon an rason kan mga ginigibo.
Pagkatapos, luhay-luhay nang nasaradit
si ikinabuhay na garo baga ruyruy na dahon
nin niyog o idtong kalinturadong siyo.
Dangan an pag-ihi na garo paghibi,
pagkarigos, pagsul-ot nin bagong kalsonsilyo
ta makasupog kun marisa ining latog-latog.
Naluwas ako sa harong asin nakiki-atubang
sa iba pang nagmamaigot na ikinabuhay
o kun minsan si mga nagpapataw-pataw man sa buhay.


HURING LAYOG

Kada taon na naghahali si Nanay
winawalat niya an puso niya
duman sa taed kan mga retrato kan santo.
Itong puso na idto an relo sa harong.
Narikas an kurubkutob
kun madali na bagang mag-abot
an hawak na daing puso ni Nay.

Aki pa ako kaidto kan poon na siya maglayog.
Pagnagdadangadang na an pag-abot ni Nay,
piglilinigan mi na an saiyang puso
na garo baga pinggan na gagamiton sa piyestahan.
Dakul na dara-dara si Nay kun nagbabalik—
mga bado, sigarilyo, tsokalate,
kawatan, pahamot, berdeng pirak asin mga retrato
niya na kua duman sa lugar na pinaghalian.

Kaining huring pagbalik ni Nay
tinubuan siya nin kasag sa suso.
Kasu sarong bulan nanuga
si Nay na huri na niyang idtong layog
asin dinara na niya si saiyang puso,
winalatan sana kami nin saiyang retrato
na pinapatintihan mi kataed an mga santo.
Duman sa retrato, mayo pang pakpak si nanay
Mayo pa si kasag sa suso.
Saro sana siyang puso, puso.


NANITAWO

Verbum caro factum est.


An enot na hona, naibahan siya
kan mag-ihi sa poon kan gurang na kaymito.
Dai kaya daa nag-patabi apo.

Kaidto nagpoon na apodon siyang bua.
Iniwal niya an salming ta pig-aarog-arog siya
asin nagpoon na magbaliktad an saiyang paghiling:

Namamaluan niyang tsokolate an daga
asin an mga hayop kawatan—
minsan sinuksokan niya sa lubot an ikos
nin pasong baterya.

Kun pighihiling niya an mga tawo sa tinampo
nagngangalas siya kun ta’no baliktad sindang magralakaw,
an payo an nakaduta sa daga,
an duwang bitis, mga sangang pigtatabyun kan durus.
Garo sinda mga kahoy na daing bunga.

Kun nakahigda siya asin nahihiling an langit,
napapano nin kamundoan an bua.
Sa boot niya, bakanteng-bakante an kinaban.
Kinakaolay niya an mga gadan asin suruhayan na bitoon
asin namamatian niyang garo siya diyos
na gustong maging tawo.

KAWAT SA SALDANG

Saldang dangan si pasang salming
si enot ming kawatan na magtugang.
Pigpapatama mi an bulanit
sa malinawon na pandok kan salming
na garo tubig sa burabod.
Dangan papatamaon mi ini sa
samuyang mga mata
tanganing kami masula.
Garo ini mga sadiri ming bala.

Minsan napagkasaroan
mi na patamaon ini sa mata
kan nagtutungkang ido
na buminuhat na sana tanganing
maglipat nin puwestong tuturogan.
Nilamag man an liwanag
kan samuyang ikos
na haros mabua kun nagtatama
ini sa saiyang berdeng mata.
Sakit-sakit ining naghanap kan liwanag
na yaon sa saiyang alinawnaw.

Naggurang kaming may sul-ot na salming
asin kun nagtatama an samuyang paghiling
hilom kaming napapangirit sa mga sadit na bulanit
na minalagbas sa samuyang mga antipara
mantang an mga maku-apo mi
nagbabaradilan sa atubangan kan kompyuter.

Airport, Manila
Pebrero 11, 2007

NILULUTO NA...

(eto comment ko nang makita book cover mo. sayang di ko ma-post, kelangan pa ng google account e wala ako, no. sowee na lang, so cut and paste na lang kasi parang napakaganda para ma-miss mo 'to:)

sheeetz, ang ganda...maorag talaga oy! Congratz, keep me updated..baka makapunta ako launching :)

Napaka-Zen:) At naalala ko si Kurt Godel, isang German phycisit. Sabi niya: "We live in a world in which 99% of all beautiful things are destroyed in the bud."

Parang sampaguita ice cream. Na naman.

Basta, parang maiyak ako nang mamalas ko ang kagandahan ng 'yong book cover. At hindi ko pa nakita, nalasap ang mga pahina.

Ano ba 'to ateh...nagkaka-orgasm ako. hehehe.

Naalala ko rin si Rilke: "Every angel is terrifying."

Ewan, pero kung bakit may ganitong epekto ang cover ng libro mo...

bevz

DIVISORIA SA PLAZA
Kristian S. Cordero

An pagdakul kan mga billboards asin mga streamers na nag-aanunsyo kan satuyang mga kapangganahan nagpoon sa mga simpleng lawanit na mahihilingan kaidto nin mga pandok nin babayeng alas, lalaking tuko, sirenang nagkakanta asin iba pang mga ekstra-ordinaryong nilalang na pigdadalan sa karnibal. Sa ngonyan mahihiling ta pa man ini sa sosyodad na gabos na inaako, gabos na binabakal, gabos pigkakawartahan, gabos nakasalalay sa biswal na kapangyarihan kan sarong bagay. An paparaning eleksyon, siyertong magiging okasyon tanganing butasan an kwarta kan mga pulitiko asin padalaganon an mga imprenta. Sa ngonyan palang ngani nagpakuriyat na na garo udo nin damulag asin ido an mga streamers na ini saen man kita magkiling poon sa badong pigpapabakal sagkod sa mga pulitiko tang nanggana sa mga prestiyosong vanity contests. Saro digdi an nakakua kan sakuyang atensyon asin nakapagirabo sako kan mahiling ko an tataramon na heroes sa sarong streamer sa may harani kan satuyang Plaza Rizal na mas marhay pang apodon na sanang divisoria nin huli sa kadaklan kan mga paratinda na nakapalibot digdi. Kaidto pa an isyung ini alagad mayo man nagiginibo nin huli ta ini saro sa mga pigdudulakan kan satuyang mga pulitiko. Sa sarong syudad na arog kan Naga na kipot an kadaklan sa mga tinampo sa sentro, an mga pangyayaring ini mas orog na nakakapabuntol kan trapiko asin orog sa gabos bako ining dapat sa satuyang plaza na dapat saro sa mga sagradong lugar sunod sa satuyang mga simbahan (kun baga kita mga maka-Dios). An Plaza saro sa sa lugar kun saen pwedeng magduman an mga tawo tanganing magpahingalo asin maging lugar man nin libreng pagpapahayag. Sa mga plaza sa Pilipinas, mas dakul an inginaran sa pambansang bayani na si Jose Rizal minsan dai man ngani ini pinag-aasikasong gayo sa satuya. Napipinturahan sana kada Rizal Day o kaya may mga importanteng okasyon na mananambitan an ngaran ni Lolo Jose. Sa satuya digdi sa Naga, an Plaza Rizal an saro sa pinakauslang pagpahayag kan konsumerismo laban sa kun ano an dapat na itaong paggalang sa lugar. Dai ini dapat ngalasan nin huli ta an pulso kan panahon na ini iyo an pagkawara asin pagkapara kan mga bagay na dapat kutang sinasaray, pinapakarhay, pighihiling na sagrado. Asin dai digdi libre an arog ni Rizal na simbolo kan satuyang pekeng pagiging nationalist daa. Ini an sarong trahedya kan pagiging bayani sa mga tawong sa ibong na pangpang nakahiling asin bako kun ano an kayang gibohon sa sadiri. Ano an pwedeng gibohon sa Plaza Rizal sa Naga? Pabayaan ta na sana gayod nin huli ta herak man kan mga tawong naghahanap man nin ikakabuhay kisa magharabon pa iyan. Mayong laban an syudad ta sa probinsya iyan. Ini an pwedeng mga reaksyon na madangog niyato alagad saen baga talaga an dapat? Paano ta ilulugar sa tama, an parehong marhay na motibo an pakatabang sa kapwa asin an malinigan, matawan nin magkakanigong respeto an monumento? Sa sakuya kilometro an rayo kan sarong Divisoria sa kun ano an Plaza kun an sarong plaza magin Divisoria, garo man sana ini si templong piglinigan ni Jesus kan panahon na an mga paratinda yaon na sa laog kan sagradong lugar.

UKAY
Pagkatapos basahon si Martin Heidegger

Nagkukulumbitay an ukay
sa saiyang kulungan.

Nag-abot an mga aki
na may darang mga batag.

Ibinahog ini sa ukay
na garo nagsisirko.

Kan may sarong aki na naggapo
sa ukay asin tinamaan sa payo.

Nakurag’it an ukay
asin pigyugyog an saiyang rehas.

Nagdaralagan an aki
parayo sa anggot na hayop.

Paladan an daing kakulangan.
Paladan an mas dakula an kulungan.

PARABULA KAN SALMING

Kada huring aldaw kan tig-saldangan
natutunaw an gabos na salming sa banwaan,
luhay-luhay ining narulumoy nabulos na solemne
na garo nagbabayle naasoge
asin nahihiling an mga gabos na pandok,
gabos na pangyayari, bagay, hayop
na nahiling sa mga salming
o naghiling sa salming.
Ini an pagkakataon kun sain dinadakop
an mga dapat na mga ikalabuso
an dapat na singilon,
an kaipuhan magbayad asin patawadon
nin huli ta itinutuga kan dakulang salming
an gabos na gibo kan tawo o ano man
na nangyari na pig-iilomloman sa diklom
o sa hayag na liwanag.
Madali sanang matunaw an mga salming
asin tulos-tulos ining nagkakalakaga
dangan maaraman na sanang nagsalak
na sa itum na panganoron.
Ini an panahon kan tig-uranan
asin para sa banwaan, an enot na daguso
kaipuhan na saludon, ini an kristal na puro,
malinaw na tubig na gigibohon nindang
mga bagong salming.


SURAT KI FRANK

Nagimata akong garo bako nang suhay
an mga ordinaryo kong tataramon
sa pagsurat ko kan mga rawit-dawit,
arog baga kan pag-apod ko sa ido ko
na bistado na ako sa parong
paghaling talbo sa bintan,
kan paggibo nin kalayo na haloy masigbo
asin iba pang oroaldaw na ginigibo.
May nahihiling ako rawitdawit sa salingoy,
sa pag-udo, sa hawak nin tawo, sa pangyayari,
sa pagmati, sa pagbati, sa paglalagadi
nin kun ano-ano sa buhay.
Bakong malinaw o magayon
gabos na rawitdawit na sinusurat ko.
Alagad aram ko na may liwanag
akong namamati sa kada pagsurat ko kan mga letra
asin pagsurugpon kan mga ideya—
kabaing ini sa mga panahon na garo
may nagbuhay bigla kan sulo mantang ako nagtuturog,
aram ko, namati ko na may liwanag na naglaog.
Alagad, pagbuka kan mata ko, ngingit ngona,
dangan ipipikit giraray an mata, kukurokusuon
sagkod na mabisto an dating palibot.


IDAD

An broiler na manok dapat 45 days sana
ta kun dai makunat ini na garo baga kublit
nin 15 anyos na lalaking nakaisip pa sanang magpaturi
nin huli ta lagbas na sa sampulo an nagtutubong bulbol.
An baktin kun dai man sana pauugbonon dapat gibohon
tulos na tsitsaron ta an laman nagiging siring sa daga
na dai nakakanamit maski magkapirang bubo asin bayubo.
An tinanom dapat gusihon sa takod nin pirang aldaw sana
ta kun dai lukton asin duron an mapiyesta kaini.
Masakit kun an ngipon kan mais gabos na bag-ang.

Gurang na para sa iba an mayo na sa numero kan kalendaryo,
kaya gayod an 32 sa Bingo, numero nin mga bua
digdi gayod napoon an enot na sintomas nin pag-iinaki.
Daog pa an nangidam. Daog pa an aking may sampulong puyo.
Alagad an buhay daa minapoon talaga paglagbas kan idad
sa termometro, kun an pulupugo nagin nang maku-apo
kun an pagkamoot dakul nang salak na pag-anggot.
Kada edad man, igwang grado sa eskwelahan,
gurang dapat an paratukdo, aki sana an paratukod.
Sunod sa pangaran asin istaran, idad an kaipuhan
ta kun minsan an idad kan tawo sukulan man
kan saiyang kantidad minsan dai na an dignidad.

An babayi nadaragang pormal kun 18 mantang an lalaki 21,
ta enot na natambo, nadakula an babayi minsan kadaklan
lalaki man an enot na nagagadan.
Kaya mga babayi daa tood talagang binabayaan.
Dakul an biyudo asin balo
kaibahan naman an mga alabado asin irido.
Abot sanang 65 an serbisyo sa gobyerno man o pribado
na riribayan nin pensyon na pwede mo
nang ipag-aandam sa bulong asin lubong.
Sa Bibliya sinabi na an 70, halawig na
an makaabot 80, paladan o talagang nalingawan na nin Dios.
Kaidto baga na an kinaban bago pa sanang gibo
an edad kan tawo minaabot tolong numero,
nag-abot nganing sangribo.
Ngonyan na nagugurang naman an kinaban,
pano ta bibilangon an satuyang idad
sa pag-abot kan petsa kan kamundagan ta
kun tinukdoan kita na damulag sana naggugurang—
Bilangon ta na sana gayod an satuyang mga lugad.


Uni an magkapirang rawitdawit na ginibo ko ngonyan pa sana. Sa sarong aldaw may beses tolo an nasusurat ko, inda, baka pauru-utro naman lang ako, alagad, uya baga an mga tataramon. Pinapabayaan ko sana. Dakul pa akong planong suraton.

ABANGAN SA PEBRERO

Bikol poet's First Book Award a spark of hope in the devastated region
By Victor Dennis T. Nierva
DILIMAN, Quezon City — “My mother told me how difficult it was when she gave birth to me. I was their first-born. I wasn’t sure if my mother was just trying to make me feel guilty so that I’d learn how to pay debt of gratitude. But I agree with Mama that giving birth to your first-born is certainly difficult.”
When Kristian Sendon Cordero shared these words with the audience of the Book Forum at the Pulungang Claro M. Recto of UP-Diliman’s Bulwagang Rizal last December 8, he had not the slightest hint as to how close he was to receiving the 6th Madrigal-Gonzalez Best First Book Award (MGBFBA) for his “Mga Tulang Tulala: Mga Piling Tula sa Filipino, Bikol at Rinconada.”

Cordero, 23, the first regional writer ever to receive the prestigious award, also shared in vivid recollection the situations in his native region after it had been devastated by typhoon Reming. He said it was really hard to think about the First Book Award with all the depressing scenes on the background way back home in his native Iriga City. “I wish that through this I may somehow share hope with my fellow Bikolanos, that even in the midst of adversities we suffer, we have reasons to be happy. This is not for me alone. I share the triumph with them.”

When award-winning writer Rene O. Villanueva, this year’s chair of the board of judges, called his name and proclaimed him the winner, Cordero rose up from his seat with disbelief and proceeded to the stage to receive his award. He had only a short statement to say. “The prize is something we need in Bicol.”

Poems and sufferings
Panitikan.com.ph’s webmaster Arvin Mangohig called this year’s MGBFBA an event of many firsts. “It was the first time a volume of poetry won. It was the first time a trilingual book won. It was the first time a book published by a small press won. It was the first time the winner was not known beforehand.” It was also the first time when finalists of the MGBFBA were gathered together and shared the biography of their first book in the forum dubbed “Breaking into Print.”
Together with “Mga Tulang Tulala” (Goldprint Publishing House), the shortlist of the finalists for this years MGFBA included fiction books “Iskrapbuk” by Allan N. Derain (UP Press), “Pangangaluluwa at iba pang Kuwento” by Jimmuel C. Naval (UP Press), and poetry books “Order of the Poets” by Jaime Dasca Doble (Akdang Bayan), and “Ibang Daan Pauwi” by Manolito C. Sulit (UST Publishing House). Each of the finalists related different stories as how their first books came about and got into print. It was Cordero’s moving story that left everyone captivated and in awe, including senior writers like J. Neil C. Garcia, Lilia Quindoza-Santiago, Charlson Ong, and National Artists Virgilio S. Almario and Bienvenido L. Lumbera. He spoke about his poems while in mind were the images of the destructive typhoon battering Bicol.

“In these times when we [in Bicol] are suffering due to the recent calamity, it will just be more disheartening if we will let our enthusiasm to revive our literature wane. It is only literature where genuine and deep reflections of our experiences as Bikolanos are found. In this way, we can only proceed to a new Bicol. There are poems which will remain etched in our hearts; there are poems which are destined to be forgotten. I am looking for poetry that could rouse me from fatigue, stir me from grief, poetry that is redemptive in the sense of offering a kind of deliverance, or rescue of the imagination, and poetry that awakens delight—pleasure in recognition, pleasure in strangeness.”

After “Mga Tulang Tulala” which was published in 2004, Cordero, has published another poetry book, “Santigwar,” also published by the Naga-based Goldprint Publishing House. He won for his poetry Homelife Magazine’s grand prize in 2004, he also earned the magazine’s second prize in 1999 and 2005, respectively. Last September 1, his short story in Filipino, “Langaw,” placed second in the prestigious Don Carlos Palanca Memorial Award for Literature. Cordero’s “Langaw” is a sad tale of a poor girl whose sufferings tragically ended in the hands of merciless rapists along the railroad tracks.

The award
Cordero received a Php50,000 check which was awarded to him by Likhaan: UP Institute of Creative Writing Director VE Carmelo D. Nadera, Jr. and Likhaan Foundation treasurer Linda Panlilio. Nadera says that, “the prize obtained from winning the MGBFBA is deemed to encourage beginning writers to persevere in writing and publishing, and it also encourages publishers to take risk with new authors. The cash prize is there to help them in their next book projects.”
“For a young writer from the region, it really confirmed my desire to write. This helped me find my place in the resurgence of Bikol literature. I think things like this will get the attention of my fellow Bikolanos, that even in the face of marginalization, our native literature continues to resurge and be recognized on the national arena. But no reward comes greater than being read by my own people, the people who speak my own language,” Cordero said about the award.
The MGBFBA, established in February 2001 and administered since then by the UP-ICW, is the only award-winning body in the Philippines recognizing first books by new authors published within the last two years. It is granted by the Madrigal and Gonzalez families, through Atty. Gizela Gonzalez Montinola, writer and granddaughter of Bienvenido Gonzalez, former UP President, and daughter of Gonzalo Gonzalez, former member of the UP Board of Regents. The award covers all genres of creative writing and nominations may come from publishing houses, university presses, creative writing centers, writers’ organizations, and other literary enthusiasts. It is given on alternate years to writers in English and writers in Filipino. Previous winners of the MGBFBA were “Life After X” a story collection in English by Angelo R. Lacuesta (2001), “Paghuhunos” novel in Filipino by Ellen L. Sicat (2002), “Smaller and Smaller Circles” a novel in English by Felisa H. Batacan (2003), “Makinilyang Altar” a novel in Filipino by Luna Sicat-Cleto (2004), and “The Sky Over Dimas” a novel in English by Vicente Groyon (2005). Together with Villanueva, Malou L. Jacob, Director of DLSU’s Bienvenido N. Santos Center for Creative Writing, and Luna L. Sicat Cleto, winner of MGBFBA in 2004, consisted the panel of the judges.

PAGHUKOM

Sa katapusan kan saimong buhay,
huhukuman ka susog sa pagkamoot.
-San Juan de la Cruz

Gusto kong matapos na an kinaban ngonyan
tanganing matapos naman an pagkamoot ko saimo.
Hukoman na ako, sukulon kun maninigo akong maglaog
sa disyertong pano nin olivo o sa bukid na niyebe an tuktok.

Uranan na ako nin kalayo, asalon na garo
baga daing pakinabang na sira na nabusi an apdo.
Palidon, til-okon na ako kan duros, gaboton an kada buhok
sa sakuyang hawak sagkod na matorta an sakuyang utok.

Lamuson na ako kan tubig, lantupan, sagkod na mabutod
an sakuyang puso, sagkod na matunaw an mga bulod
sagkod na an pinakasagkod magin kapinunan giraray
asin sa kagadanan magsup’ay an maninigong buhay.

Tatapuson ko na ining mga paghona, an pagmawot sa pagkamoot
an mga karahayan kan boot, an mga pagsibot sa kada pag-abot
ta tibaad sa pagtapos, mahihiling mong daing ibang maninigo
sa pagpadangat na ini, ta kun bako ika, marhay pang mayo.

NEW POEMS FOR NEW YEAR

PAGPUKAW

Nagbakal an babayi nin kabaong
bako ta siya magadanon
o sisay man sa saiyang pamilya.

Gusto niya lang na igwang bagong ilaag sa sala.
Nagsawa na kaya siya sa tipon asin punpon
kan mga napapasang plorera.

Pag-abot kan saiyang agom haling opisina
asin kan tolong aking nageeskwela, naabutan siyang
nakahigda sa laog kan kabaong, nagtuturog.

Pupukawon siya kan mga ini nin pasaro-sarong hadok
sagkod na ultimo niyang mamatian an ikos
na nagpupurupurupot sa saiyang bitis, nagpapabahog.


RAWITDAWIT

An pagsurat rawitdawit
siring man sa pamiminwit
Kaipuhan mong mag-ontok,
patubudon an sadiri na may bersong
naghahalat sa irarom kan tubig.
Kun madangog mo na ngani
an kurahaw kan alulunti
na ginamit mong paon
saka mo hawason
an lubid, dangan
mamansayan an makintab,
labas pang berso.
Tandaan:
sa ngimot nadadakop an sira.


PAGLALANG

Niluto kan Dios an tawo,
si enot, hilaw an nahaman
ta nasibot gayod.
Ini an nagin mga puti,
kakolor kan algodon.

Si panduwa, binayaan kan Dios
an hurno, namasyar gayod
kaya itum si kinaluwasan
kolor kublit kan linta,
an buhok dukot na marhay.

Si pantolo, tamang-tama na
si nagluwas, bako man maputi
bako man maitum, agid an kolor
sa daga na saiyang tinutungtungan.

Alagad sa paglihis kan panahon
an puti nagmawot na magin
kakolor kan daga,
kinua niya an mga daga kan itum
asin nilugos an itum na babayi.
Maputi daa an laog kan hawak kan itum.

An itum man gigibohon an gabos
magin sanang puti, arog kan algodon.
Naglalahid siya nin mga bulong
na garo parong kan rinunot na mga insekto.

May nagsasabing gibo na
kan puti asin itum
an tawong kakolor kan daga.

Igwa man naghohona na an itum bakong tawo,
igwa man nagsasabi na an puti an Diyos.

Kaya nariribong an tolo,
nag-giginadanan an tolo
pagkatapos magdururugan,
an mga bagong aki, ipinapangidam
sa algudon an payo,
an puso sa linta
asin an kalag harayo
sa kinamundagan na daga.

An sabi magigin arog talaga kaini
an tolong tawo sagkod na dai pa masigbo
an kalayo sa saindang puso na nawalat
kan an saindang mga apoon,
saro-sarong lutoon kan dios na purung-uton.


KUTO

Kun udto, mahigos na hinahali ni nanay
an sakuyang mga kuto
kaibahan na si mga sugok kaini
na garo mga bituon na nakadukot
sa sakuyang haros bulaw ng buhok.

Imbes na magkawat, magbalad sa saldang
na sabi ni nanay lalong nakakapadakul kuto,
pirit niya akong pinapaturog, pigpapananok sa lagtok
kan mga sugok kan kuto na garo nagsusuriyaw
kun saiyang saro-sarong pigtutudos.
Kun gusto niyang makusog titipunon niya ini
sa puting papel asin tutuduson nin sararoan.

Garo kinakawatan na ni nanay an paghali
asin pag-gadan kan sakuyang mga kuto.
Kun dai daa ako magturog kun udto,
mas madakul an mga malain kong ataman.
Kun dakul akong kuto, ilalayog ako kaini
tanganing dangdangon sa bulkan.
Idto si patakot sako ni nanay.

Sa mga siring na udto, mantang
pano-pano nin dugo kan kuto
an mga haralabang kuko ni nanay,
nangingiturogan ako asin nahihiling ko
an mga multo kan kuto,
bako sindang makatakot,
nag-aagyat na magkawat
asin iniibahan pa ngani ninda ako sa palasyo
kan mga kuto, nag-rorokyaw kan maboot
na saldang, nagkakawat sa binino kan uran
asin pig-oomaw an nagkakalayong bulkan.











MUSEO ARKEOLOGO


Pormang tulak
an darakulang banga
na nakua sa satuyang daga.
Digdi inilubong
an mga tawong nagbalik
na sa kamurawayan ni Gugurang.
Omboy sindang mabaklay
na igwang mga darang saray-saray.
Madiklom an laog
asin dangog an aniningal
na makagirabo.
May mga sensilyo
na hinulog na garo baga bubon
ining pighuhulogan nin kamawotan.
Haen na daw si mga pabalon sa gadan?
Si mga bulawan? Si mga tapayan?
Tano ta ini sana an natada—
ining mga banga asin mga takop
na gapo na gibo sa kuspa kan bulkan?
Haen si mga tulang kan gadan?
Ano an saindang mga pangaran?
Hinabon?
Kinua asin nilaag sa ibang museo?
O tinunaw na garo yelo kan satuyang
malipot asin halipot na pagrumdom?



MUSEO EKLESIASTIKO


Pwede pa man daw na magpamibi
sa atubangan kan mga santong ini?
O sansanon ta na sana an taon na
uminagi, an gayon kan materyal
na ginamit, an kantidad kan mata
na may mga pirok na bulawan.
Ano ta dai na pwedeng hapulason
an mga imahen na dating piggugusgos
kan mga panyo kan satuyang mga ninuno?

Paso na an mga insenso, tukal na ang pintura,
duminukot na an takla sa kopita
Tastas na an pirang tursidong binurda
sa kasulya asin an salming kun saen pigkulong
ining mga santong antigo, pig-gaganot,
naghahalat na maripararo an siring na milagro.



RAWITDAWIT SA SADIRI
SA ORAS NIN KAMATIAN

Umuntok ka! Tukaw ngona.
Pinukawan ka kan kaontokan
saka kan tulak mong kasu banggi
pa siging burok-burok.
Ano kaya ta dai magkasundo
an dila mo saka an bituka?
Mayo sa nguso an puso, pakatandai.
Iniuudo mo sana man baga an bulong
asin pigsasabing mapait
an dai man nganing namit na tubig.
Buhat na diyan!
Luwas, karigos sa uran
ibahi an hukbo kan nagkikiritoan na talapang!



TAGAW

Kinagat kan lalaking tagaw an ikog kan babaying tagaw.
Dangan an liog. Dukot na dukot an duwa sa kisame.
Siisay an mahona na kan mga oras na idto
ginigibo ninda an enot na tugon nin Dios,
bako na siya sambahon, kundi kamo magdakul.

Kan bigla sindang dinaklag nin tsinelas nin sarong aki.
Tinamaan an duwang hayop asin nahulog sa salog.
Pigpara-rabas nin tsinelas an mga tagaw.
Maogmang sinabi kan aki sa sadiri:
“Nakagadan ako nin dakulang namok!”

Kaya kinapotan niya an mga ini asin itinago ngaya sa saiyang likod.
Ipinahiling niya sa ina an mga bago niyang biktima,
mawot niya ining iriribay sa premyong pagkamoot.
Bilot niyang inapod an ina:
“Ma…na—na—ka—ga—ga—ga—dan—a—a—a ko na—na—mooook.”
Sabay duko na garo nasusupog pang pigtuturol
sa ina an saiyang mga kapot-kapot.

Enterong naanggot an ina sa nahiling:
“Abnormal ka talagang aki ka!”
“Sugad ka talaga sa deputang ama mo!”
“Bako ‘yan namok! Tagaw an! Patal ka talaga!”
Pigpukpok niya kan sul-ot niyang tsinelas an aki,
sa lubot asin inabot pati an likod kaini,
pati sa kamot, sagkod na piriton niyang bukahon
an ngimot kan aki tanganing ipakakan an tagaw.
“Tagaw! Tagaw! Tagaw!” kurahaw kan ina.

Nagparahibi an aki sagkod na panlubogon
kan luha niya si saiyang mata—
paghiling niya sa ina kan sige pang kurahaw,
ini sa kaangotan, garo dakulang tagaw.
asin kan napagal na ini sa paglapdos
sa saiya, luminayog ining parayo
na siring baga sa basog-basog na namok.


- Mga bagong obra ining plano kong ibali sa pangatlo kong koleksyon. Sa mga panahon na ini, plano kong hilingon an mga bagay sa palibot na garo katapusan na kaini.

BANGON BIKOL

Trahedya na arog kan nangyari kan Nobyembre 30, an masaro satuya, minsan an sarong trahedya siring sa nakaagi bakong harayo na laogon nin pulitika. Tawan ta munang ‘benefit of the doubt’ an mga pulitiko na dayupot man ngaya sinda sa saindang pagtabang sa satuyang mga tugang. Herak man baga ta kun hihilingon an mga pangaran kan mga pulitiko sa sa waiting sheds sagkod mga atop sa eskwelahan nagkakararaot man. Makangirit ngani na an School of the Future sa Camarines Sur Division Office, dai na bagang atop! An mga hona tang bagong pinturadong atop kan mga edipisyo publiko na nagpupula-pula kaidto (mas harani sa burgundy) bako palan na pinta kundi alang na takla. Senyal nin pagkagurang asin ini ibinarangbang na kan nakaaging bagyo. An mga Calamity Fund ngonyan na panahon siguro dakul na o nakabawi na an satuyang mga namomotan na lideres. An relief nalaagan na kan mga pangaran ninda asin nakapapicture naman tanganing ini an magiromdoman kan mga tawo lalo na kun mag-abot na eleksyon sa Mayo kan sunod na taon. Sunod na gigiromdomon na pangaran pagkatapos ni Reming iyo si Mayor Pabling asin si Gob. Duling. Alagad tama na muna an rapado sa pulitiko, hilingon ta muna an ibang anggulo kan trahedya na para sakuya okasyon na palinawon an satuyang paghiling asin pagsabot bako kun ano pa man kundi kan satuyang pagiging tawo. Sa katibaadan na ini, malinaw na an kinaban nagbabago, naghihiro, igwang ebolusyon asin binabago kaini an satuyang mga muhon asin natudan na aagihan. Binago an lawog kan Bikol kan nakaaging kalamidad. Asin sa nahihiling ta, ipinagidam na kita sa bagyo asin ina ta na an bulkan na an kapritso kaini nasabotan ta na. Kun hihilingon kita nabubuhay sa singsing nin kalayo asin parating nasa mata kan bagyo. Sa siyensya, ini natural sana nin huli kan satuyang heograpiya, an bendisyon iyo man an satuyang maldisyon. An magayon, makangirhat! Minsan sa mga hayop, an mga magagayon an kolor na hayop poon sa insekto asin mga alas iyo an pinakamandag. Asin pasain an tawo, an Bikolnon na garo nagtutulay sa alambre sa duwang bagay na ini. An satuyang mga kamagurangan nakanood nang akoon gayod an maldisyon na ini sa paagi kan mga osipon asin mga kadunongan na liningawan na kan nagmamadaling henerasyon. Minsan siring kaini an satuyang sitwasyon, pigmamawot asin pigoorgolyo na kita hinimo sa siring na kapalibotan asin an angat iyo na ini satuyang malagpasan o kun baga man makanood kitang mabuhay sa tahaw kan mga ini. Bakong maboot an kinaban sa gabos na oras. An hardin, may toninong na ribok na nangyayari, an bulkan nagkakalaga sa laog parati, an dagat yaon sa palibot ta asin dai kita dapat magtimyang, dai kita magsayang ki panahon. Hingowaon niyato na sa paagi nin pagsalingoy asin kan satuyang imahinasyon, makanood kita lalong magtindog sa satuyang mga sadiri. Pakarhayon niyato an siyensya asin teknolohiya na matabang satuya na basahon an signos kan kapalibutan. Dai kita pakasugong nin isip nin huli sa panatikong pagtubod. An pagtabang tama lamang, alagad an pagtabang nagpupuon sa sadiri. An Dios maheherakon sa tawong naghihiro. An islogan ngonyan na panahon iyo an Bangon Bikol, magayon, nakakabrit nin dikit na kalayo alagad anong pagbangon ini, paghabon nin mga yero, pagpila sa mga relief centers asin paghalat nin duwang sardinas, sibulyas, instant noodles asin saro ika bangang kilong bagas na may parong! Anong pagbangon ini, pagpunpon kan satuyang mga gadan? An pagbangon na ini hali sa trahedyang ini magsadol lugod satuya sa mas huru-halawig asin mas hararom na pagbangon sa satuyang pagkapadungkal, an pagbangon na ini, makapagtulod satuya na pilion an mga bagay na dai maglilihis sa sarong karakanan sana, an pagbangon na ini dai lugod magin okasyon tanganing kita gamiton nin ibang poderosong tawo na garo mga uwak na nagpasiring sa satuyang rona asin pinapakinabangan an satuyang trahedya. An Bangon Bikol lugod bakong arog kan mga zombies sa pelikula, daing direksyon, daing paghiling, daing isip, kinakatakotan, kundi sarong tawo na nakaligtas asin nagtutubod na sa pagbangon na ini kaipuhan kitang may italbong bako sana si mga gadan niyato kundi an mga tawong nagkakawsa kan satuyang mas dakulang trahedya. An trahedya na nagbabanga satuya iyo sana an trahedyang dai na kita kaya pang pagsararoon. Bangon Bikol!

Bikolano poet wins Best First Book award
by Arvin Abejo Mangohig

By the time Kristian Cordero’s name was announced as 2006 Madrigal-Gonzalez Best First Book Award winner, everyone at the Claro M. Recto Hall knew that the awarding was to be an event of many firsts. It was the first time a volume of poetry won. It was the first time a trilingual book won. It was the first time a book published by a small press won.
It was also the first time the winner was not known beforehand. Instead, the UP Institute of Creative Writing gathered together the five nominees whose first books were shortlisted by the panel of judges. Cordero, Manolito Sulit, Allan Derain, Jimmuel C. Naval and Jaime Dasca Doble participated in the forum “Breaking into Print.” Each author related how his first book took form. Sulit was wryly comedic; Derain emphasized the importance of learning, Naval felt belatedness and elation and Doble discussed nominative integrity, truthfulness to one’s self.

But it was Cordero’s sincere portrayal of writing his poems amidst the destruction of Bikol that won over the audience which included National Artists for Literature Virgilio Almario and Bienvenido Lumbera and ICW Associates J. Neil Garcia, Lilia Quindoza Santiago and Charlson Ong. A hush fell over the Recto Hall as Cordero related moments of creativity in the face of the storm battering the region. Mga Tulang Tulala: Piling Tula sa Filipino, Bikol at Rinconada, then, is a testament not only to the emerging success of Bikol literature but also to the artist’s ability to triumph over the external life in the face of the most heart-wrenching of circumstances.

This year’s panel of judges consisted of Rene Villanueva, Malou Jacob and Luna Sicat Cleto, herself a winner of the Best First Book Award in 2004. The first ever winner, Sarg Lacuesta also gamely participated in the forum, observing that the award somehow shortened the gestation period for his second book. ICW Director Vim Nadera and Likhaan Foundation treasurer Linda Panlilio were on hand to award the P50,000 check to the pleasantly stunned Cordero. Lumbera read the Madrigal-Gonzalez family’s congratulatory message.

The unanimous decision of the 2006 judges bodes well for Bikol literature and writing from the regions in general. The Madrigal-Gonzalez Best First Book Award and its like are essential to the renaissance of Philippine literatures. A little fame and a little fortune are nice but recognition and respect are what artists deserve. As Lacuesta seriously joked, a Best Second Book Award was not such a bad idea at all.

HARDIN

I.
Pigtatais kan gamgam an saiyang tuka
sa puro kan saiyang mga matatarom na kuko.

Nahiling niya an alulunti na nag-aawit
Mantang nagkakamang sa bulawan na daga.

May kun anong naglaad sa saiyang mata
asin nagkalakaga an saiyang tulak,
dangan pigbuka niya an mga pakpak

Naglayog siyang parayo,
tanganing dai maparong an hamot kan alulunti.

II.

Nagsasabsab an tigre sagkod an baka kan mga doot
na garo pigkikitik kan saindang mga ngipon.

sa paghiling kan tigre biglang
naging malumoy an sungoy kan baka
pula an natok kan doot na nagluwas sa ngimot kan tigre.

Inagda kan baka na magduman sinda sa salog
nganing maghalimogmog.

Pagrara nindang duwa sa tubig
Daing payo an baka, daing hawak, sungoy sana.

III.

Nag- oolay an alas sagkod an babayi.
Pighanap kan alas si agom na lalaki.


Niluwas kan alas an saiyang dila
Pigduta ini sa hawak kan babaying nagkiridit

sagkod na makalaog an alas sa hawak niya
mangingidam an babayi kan pinapangalad na prutas.

Siya an enot na magiro asin manamit kaini
Saiya an enot na basol.

Kristian S. Cordero

Stop living your life as if somebody is watching and planning to make a movie out of it.

AWIT NI ASOG

Dai isalak an dugo kan datu
sa malungsing istranghero.
Pugulon an pag-inom—
may ilo an baso.

May giyera sa saindang mata
an hangaw parong kan nag-aating
dagat, makusog pa ini sa habagat.
Kagadanan an yaon sa gira
kan saindang mga palad.

Gagadanon ninda si Gugurang
papasaon an mga lagdong
susuloon an satuyang mga harong.
Lulupigan an mga balyana
babaakon an saindang mga hawak
gigibohon sindang mga aswang.

Sasabwagan ninda nin pulbura
asin bagong semilya an daga
maluwas an mga aki niyato
na kakambal an arado
asin may sabod nin rosaryo.

Hahanapon ninda an bulawan
na saindang napangiturogan
kukutkuton pati an satuyang
mga daghan nganing hilingon
kun minsan an puso niyato
nagkikintab, pwedeng ipabakal.

KINAAGAHAN

Nagbabatok an ido sa luwas
nin huli sa kusog kan uran.

Naghahanap ki saluyo nin medyas
si agom na lalaki.

Nagdudukot an parong kan bawang
sa mga sinablay.

Pigpapakarhay si raot na payong
kan katabang na gurang.

Bukas an telebisyon.
Barado an kasilyasan.

KAUDTOHAN

Nakakalugad an saldang
minalagbas sa atop na yero.

Nagkukurahaw sa luwas
an paratinda nin puto lanson.

Pigtataptap sa lubot an aki
tanganing paturugon.

Nagpruprusisyon an mga sirum
pasiring sa daing laog na tsupon.

KABANGGIHAN

Naglilipot an tamong.
Naglilipot an panahon.

Makusog an hukragong
kan bentilador.

Nagtataram minsan turog
an agom na babayi.

Garo pigkakaolay an sadiri,
mantang kapot-kapot an sa saiya.

Nobyembre 14, 2006

Tiripon Giraray

Count me in.

Sometimes, there is this light....a feeling, a reality...

CARAMOAN JOURNEY

Thanks to Joe and Neil for inviting me to come with them. Joe (in white shirt) is doing a research study on the mission while Neil (beside me) acts as his adviser while this savage beast acts as his consultant. hehehehehehehehe. the world suddenly becomes kinder for me having these two people around. such a bountiful blessing. With us is Lola Corazon who offered us giants aniiit.