MALIGAYANG KAARAWAN RIZAL

This is one of my favorite photos of Jose Rizal,
my good friend Karola Klier took this shot
when together with a Filipino and a German student,
we visited Heidelberg with the purpose of
seeing the place where Rizal stayed and to pick some
of those wild flowers immortalized in Rizal's elegiac poetry.

Maligayang kaarawan, Rizal.

the jump

photo by karola klier.

retrato

photography by Dada Docot, young cultural worker and artist.

Retrato Y rawitdawit

'Ano ngani idtong apod sa arog kaining relasyon?', retrato ni Kristian Cordero


PEREGRINO SA CAMBODIA


Kun nakadigdi kuta si Pablo Neruda,
dai siya maagagha kun tano pigtatago
kan mga kahoy an saindang mga ugat
na digdi iyong nakakupot sa templong midbid na
sa pangaran na Tom Raider, an pelikula ni Angelina.
Masuruka kuta gayod si Sarte sagkod na mapano
kan saiyang suka an kinaban nin huli ta digdi
an ugat kan kahoy mas dakula, mas buhay
kisa sa mga sanga. Daing mga bunga
alagad mati an sustansya na nag-aagi
sa saindang pusog na lawas.
Bako lamang duwang pandok ni Janus an yaon—
Digdi, apat na pandok an yaon sa Bayon,
magkatarangod, nakahiling sa gabos na direksyon
asin an pakangirit kan mahib’og na ngabil, mas masikreto,
mas misteryoso pa sa Mona Lisa ni Da Vinci.
Kun an pararawit-dawit na si Rilke nakaigdi asin nahiling
ining mga purutol, tiripak-tipak na Buddha na nakatukaw
sa naga, an pitong payong halas nin kadunongan:
Ano na daw an sasabihon niya sa gurang na hawak ni Apollo,
hahagadon niya pa daw an pagbago nin buhay?

Ngonyan, ako an yaon digdi, parasurat, paratukdo gikan Bikol,
duman sa rehiyon na an pangaran kan bagyo, litanya
asin kan bulkan na dai dapat pangaranan, kan tabios asin butanding,
nagpauran, nagpasaldang sinansan, sinakat an mga gapo,
hiniling, naglaog sa mga templo na nag-oosip
kan mga panahon nin paggaba asin pagtudok,
nin giyera asin katoninongan kan daan na emperyo.
Sa tahaw kan rinibong turista, kan mga retratista
pinili kong maging peregrino, kaolayon an mga aking paratinda
nin kun ano-ano asin magdangog sa kansyon kan mga putol
an bitis, kirit an mata, sa dai kumpleto an mga murong nagtutugtog
sa lambang pag-agi mi palaog sa saindang mga templo.
Sinda an mga bagong angkor, naghahangos, buhay, nakikilaban
sa manlain-lain na pandok nin kapagtiosan asin pagkaoripon
sinda na an mga magurang, tugang, katuod asin apoon
yaon sa museo kan tinaraytay na manlain-lain na bomba asin bungo.

A BIKOL POETS FOLIO

Marne Kilates has this for us. Go and visit the site

PUSUANON LAUNCH, 1/22/08

photo by gerome palma.

ST. ELMO'S FIRE IN THE HEART
(Santelmo Sa Puso)

A name died on my lips today.
-Maryanne Moll

Sadness will absorb all feelings
because we live in such a troubled time
when you and I will be seen as two
even if we wanted to be one, even if we have hesitations,
or second thoughts of turning back, we move on,
round and round the circle which caged us, this world
this boundless land shrunk by consciousness
for you think that the you is never meant for me,
that everything that is, is you, the you is the flesh,
the you is the soul, the you of all times.

I will say: I love you this first night
you are with the longed-for hope,
the healing of the wound brought by time
of captivity and amazement of the small world
that I created, that was created for me. Mine alone.
I will say, I am afraid of your kindness,
for everything that is you, the embrace next to breath,
the desire to love, the you in existence.

Perhaps, you will not understand the hurried
speech, let it be, I will stop again
at the time when your name dies
or from the unfeeling flesh, at a time when everything
becomes nothingness and nothingness is everything.

Love is such a terrible thing, it is in the lips.
Hold me, let me feel that what was reserved
is more than this world, for I will cross into fear,
I will cage the hope that you are the one reserved for me
and I am the one reserved for you, hold this body,
the wind wounds, there are eyes watching,
silence me, tell me that there is only one outcome,
one surge, one feeling.
Then the eyes will look far
not hoping anymore of ever meeting again
even if the light gazes at us, kissing us.

Translation by Frank V. Peñones Jr.

Pagpuon kan Taon

photos by gerome palma

new year's issue

go and check it out.

Konbersyon
Vic Nierva

Nakahiling ako nin mga lawog—
dai mabilang—
na nakaturuhok

sako gikan
sa parasang salming,
asin pagkatapos

kaidto
igwang doros
na naglaog, hinadokan

an sakong alang na kublit,
asin pinabayle
an mga kurtina.


Conversion
(Translation)

I saw faces—
countless—
staring

at me from
the shattered mirror,
then

came in
a wind
blowing, kissed

my parched skin,
and made the curtains
wave a dance.


- one of my favorites in Vic Nierva's first poetry collection. i took the photo in a recent visit to minalabac, reminded of this scene, i immediately took my digital camera and took some shots.

Orisonte
Para Ki Vic Nierva

Pigdadara kan paros an mga birilog na tubig
na minahilig sa mapanas asin nagruruyroy
na dahon nin nagraragikrik na kawayan.

Naghihiro an tubig na garo asoge
sa mga lapnad na dahon nin natong.
Dai gabos kayang lamuson kan tubig.

Sa mga birilog na tubig mahihiling
an rupiton na kinaban na naghahangos:
mga balaraw na mayong puon, mayong sagkod.

Napapasa man tulos an siring na mga imahe,
nahuhulog na garo mga putot na bunga
na naghugot kaibahan an Disyembreng duros.

May hamot an limpoy, may mga nakangirit na pandok
sa luwas mantang nagdadaralagan na nakatilay,
nagsasayaw nin odok sa boot, odok sa hawak.

Sa pagsirang kan palubog nang saldang,
naglalagbas an bulanit kaini sa pigtatagiptip na kurtina.
Buhay-buhay an mga nakaimprentang poinsettia.

Ta tapos na an uran, binuksan an bintana,
pighanap an kabangaan kan telang pan-ulang, pigsuhay,
pinalaog an duros kaiba an nagrurumarom na liwanag.

Sa siring kadaling panahon nagbago giraray an panahon,
garo nagruluyos an mga burak, nagkurupos ini tulos-tulos
sa gilid, nakabugkos nin bulawan na laso.

An retrato kinua ko sa Tagaytay kan 2005.

KATIYAKAN

Sa harap ko ngayon ay ang kulay asul na langit
na maaaring kulay itim ngayon sa Maynila
dahil sa nagbabadyang bagyo.

At malamang pula ito sa ibang bahagi ng mundo na umuusok pa rin
ang huling bomba at ang yapak ng kombat ay nag-iiwan
ng parang kalansay ng isang suanoy na hayop.

Nakakatuwang isipin na ang katiyakan
sa akin ngayon ay mistulang mga ulap na lamang
na naghuhugis laruan, salamin, sugat o kaya’y mukha ng birhen—
malamang sabihing isa itong aparisyon at naghahangad
na ibaba ang tuwisyon sa kolehiyo.

Tiyak na mapapangiti tayo sa ganoong uri ng himala na hitik
sa bayang nakikita o nagpapakita ang banal sa takong ng sirang sapatos
sa kinakalawang na yero, sa sahig, sa isang tansan
at maging sa tubig ng isang inidoro sa isang bahay-aliwan.

Maaaring hindi ito sang-ayonan ng pilosopong santo—
itong kontradiksyon na nararanasan na sasabihin ko
sa’yong umuulan sa aking kanan, samantalang ang lupit
ng sikat ng araw sa kaliwa. Himala na nga ba itong matatawag?

Hindi man malinaw sa akin kung ano ang katiyakan—
Inaamin ko naman na tanging pananabik lamang ang katapat
na gamot sa sugat na dala ng pagbabago sa mundo.
Hinihintay ko pa rin ang paghahalo-halo
ng pitong kulay sa bahag-hari.

Kay Eduardo Calasanz

An retrato kua ni Murat Harmanlikli hali sa http://www.zonezero.com/

MABUHAY AN MGA ORAGON!

Pagkatapos kan play na Batang Rizal. Congrats Christine!


Sa opisina ni Christine Bellen na dinalan mi an musical play
na Batang Rizal sa PETA Theater.


With Manoy Bien Lumbera sa ICW


Pagkatapos kan lecture, yaon si Abdon Balde,
si Vic Nierva dangan si Gen Asenjo.


Kaibahan si Gen Asenjo.

Lumbera Lecture sa La Salle

KABULIG Convention Meeting
Sa harong ni Jo Bisuna, sa Baao.

PURGATORYO


Pagkatapos palipasin ang dapat sanang pag-idlip
sumagi uli, silang mga patay sa isip,
na parang telang dumadampi sa isang hiwa ng alaala.
Kagaya nang naunang gabi, sinimulan kong isipin
ang kanilang pangalan,tinangkang bigkasin
ang kinasanayang pagtawag sa kanila na parang nasa kapit-bahay
lamang ang mga ito at hindi naaksidente
o kaya nama’y binangungot sa loob ng seminaryo.

Nagreresponsaryo ako nang may biglang kumatok.
Istranghero sa alanganin at maalinsangang oras.
Humihingi ng malamig na tubig.
Kung maaari lagyan ng tipak ng yelo.
Pinatuloy ko siya kagaya ng pagtanggap ko sa telegrama noon
na naglalaman ng maiksi at diretsong mensahe:
nahulog at pumaimbulog ang kanyang katawan sa dagat.

Oo.

Katawan lamang ang tingin ko sa bagay na iyon
na inuwi nilang nasa loob ng kahon.
Hindi iyon ang tatay.

Kinausap ko ang istranghero na nagsimulang lagukin ang tubig,
halos gawing baso ang pitsel. Natuwa ako sa pananabik niya
sa tubig kaya kinausap ko na siya tungkol sa mga patay na nalunod.
Ganito ang kanilang pangalan, kuwento, kamatayan,
anibersaryo, huling pamisa, habilin at saan sila nakalibing.

Sinabi niyang naiisip niya rin ang mga patay.
Hindi rin siya napapatulog
kaya nagsimula siyang mag-alaga ng isang aso
na noon ko lamang palang napansin na kasama niya.
Nasa tarangkahan ito. Kulay puti na parang balahibo ng manok.
Gusto ko sanang makikipagtitigan sa aso kaya lamang ay natakot ako
sa maaaring makita o magpakita sa mata nito. Parang itong lobo.

Inalok ako ng istranghero kung nais kong sumama sa kanya.
Maghahanap pa raw kami ng tahanang magbubukas
upang magpainum ng malamig na tubig. ‘Yong may maraming yelo.
Sumama ako at hindi na nagpalit ng damit.
Kinuha ko ang isang pirasong buhok na nahulog sa kama,
itinapon sa isang basurahan na tila may butas ng kawalang hanggan.
Dahan-dahan kong isinara ang pinto.
Nagsimulang tumahol ang aso.

An ladawan hale sa www.zonezero.com

bagong rawitdawit

HULYO

Kagayon kan banggi.
Pinapano kani ginigibo
na an gabos garo mga anino—
an mga puro kan dahon dai naghihiro,
an linya kan kuryente garo mga sablayan
mantang an kolor nagsasaralak,
anyil, pula, itum, abo
sagkod an gabos magin saro.
Ini an kapangyarihan
kan tuok na pag-ako kan liwanag,
an magwaras kan diklom
na kinukugos, na hinahapihap
na garo baga pinapatugtog na sonata
sa tahaw kan basa-basang oma
mantang an bitoon pasaro-saro
nang nagluluwas sa labot na langit.
Sa luwas kan sakuyang bintana,
nagbabago an gabos sa kada hangos
napapara an iba sa kada kiling,
sa panahon na ini nag-iitok nin marikas
an kinaban alagad dai napapara an kalayo
sa ina na nagsasapna, sa ama na igwang daso.
Kapot-kapot kan duros an gabos.

curry, pili

ganito kita hinihintay

ANATOMIYA KAN AKADEMYA

Sa paglaog kan bulan nin Hunyo, okasyon naman ini nin garastusan para sa mga may paeskwela pa. Para sa kadaklan na magurang an pagpapaklase sa aki bako sana nin huli ta katungdan ninda ini o diretso kan mga aki, kundi saro man na klase nin pagtipon siring sa pagsuksok nin piso sa alkansiya. May mga magurang na an paghiling sa pagpapa-adal sarong investment man ninda tanganing an saindang mga aki magka-igwa nin marahay na kaaabtan sa ngapit na panahon. Alagad, bako naman ining nangyayari sa gabos na kaso, enot bako nang kaseguraduhan na an halangkaw na tinapusan magkakaigwa nin marahay na trabaho. Sa paghanap nin trabaho bako sana kun anong atado mo asin kun anong mga bangot an inilaag mo sa bio-data kundi yaon man an koneksyon asin mga sa irarom na lamesang negosasyon na uso sa gabos na institusyon pribado man o publiko. Magayon na sa pagpoon kan ralaugan, siyasaton ta an pirang makulog na sitwasyon na kinakamugtakan bako sana kan mga paratukdo ta kundi man kan satuyang mga kaakian. Kun hihilingon an budget kan gobyerno ta, hababa parati an itinatagama para sa edukasyon. Kun igwa man pating sistema sa departmento, dai man ini ipinangidam na dai naulaktan nin kasalan, nin huli ta an burukrasya kaipuhan pa man na sunudon. Enot digdi an hababang suweldo kan mga paratukdo na tanganing masugpunan man an saindang hinangos asin kan pamilya, naghahanap nin iba pang sidelines. Bako nang bago sato na makahiling mga maestra na nagtitinda nin kun-ano-ano. Kaya kun minsan magka-iwal parati an in-charge sa canteen saka an adviser na igwa man sari-sari store sa laog kan eskwelahan. Dakul man sa satuyang mga paratukdo an masasabing dai man talaga pighihiling an pagtukdo bilang sarong bokasyon kundi propesyon, trabaho na siring sa ordinaryong trabador. Sa sakuya, an pagtukdo sarong arte na kaipuhan man na manudan. Alagad ikinahon na ini sa mga requirements kan akademya sa ngaran na methods, MA units, Doctorate asin iba pang pansing mga pangkabing-kabing. Igwang mga unibersidad sa satuya na siring sa sari-sari store, komprada man kaining mga post-graduate studies na kun saen an thesis asin an degree pigtatao nin tolo piso. Asin an sistemang ini ginagamit tanganing maglangkaw an sweldo, magtaas sa pwesto na garo baga ini na an sukulan kan karahayan sa pagtukdo. Kultura ini kan akademya na dai ta kayang dulagan sa ngonyan. Kun riripasohon an mga theses na ini, kadaklan digdi uru-utro naman sana asin kun ano-ano sanang viability test na ginibo. Dai ko sinasabing mayong kapagalan sa paghimo kan mga gibong ini, dai ko sinasabing dai nagtrabaho si mga kagsurat kaini. Alagad, hilingon ta man an natapusan asin mangangalas an tawong nasa marahay na pag-isip kun pano itinugot kan satuyang mga tituladong deans an mga bagay na ini. Sinasabing an buta dai man makakagiya sa buta. An mga ini nagtutukdo sa satuyang mga kaakian ngonyan na apwera sa pagsurat, pagbilang asin pagbasa, nabubuhay man sa panahon nin kadakul na impluwensya arog kan telebisyon, cellphones asin internet. Kinakaipuhan sa mga paratukdo na dai lamang maging sarong pahinang enot sa mga estudyante o darahon sa takot kan marka asin pagpitpit kundi orog na makalaog an mga estudyante sa mas totoo, mas magayon, mas bilog na paghiling sa kinaban. Kun hihilingon, dakul pa kitang dapat na gibohon. Kaipuhan nin mga tawong maglukso sa tubig na ini, maiba sa odok na pagsiyasat asin pag-adal asin dai madadara kan mga posisyon, halangkaw na sweldo asin titulo na garo baga si mga diploma tang isinasabit sa satuyang mga lanob. Kun saro ining kultura (an pagsabit kan diploma sa lanob) dai ko sinasabing sala ini. An sakuya sana, magkaigwa kita nin bago, alternatibong paghiling sa klase kan edukasyon na satuyang itinatao sa satuyang mga aki. An anatomiya kan akademya ta sarong makangirhat na reyalidad na dai dapat togotan na mag-abot an panahon na bako nang anatomiya an gigibohon ta kundi saro nang utopsiya.

BAGONG OBRA

EL MAL DE CORAZON


Kakolor kan daing yelong serbesa
an langit kun pasulnop na an saldang.

Sa ibong na parte kan kinaban o dawa
duman sa dakulang syudad may duwa

o saro man na baad nakakahiling kaini,
pigluluwas si kamera o pinasusukdan sana

an mata tanganing rimposon an mga panambitan
sa siring na panahon na abaang kapung’aw

para sa sakuya na kaatubang ining daing yelong
serbesa na minsan mapaiton na siring sa apdong

napusi nin tab’ang asin maduging sira,
kaipuhan kong inumon na sararoan sana

asin ipadagos an pagsirot nin pulutan
mantang nagkakapa nin sunod na iistorya.

May 21, 2007

IN HOC SIGNO VINCIS

Nagugulat pa rin ako sa mundo, katulad ng mga sandaling ito. Sunod sa laptap, laging bitbit dapat ang kamera, narito ang mga sandali na pawang nagpapahiwatig, nagpaparamdam. Kuhako ang larawang ito noong Mayo 14-- araw ng eleksyon sa Pilipinas.

LAST DAY OF MISSION

Grace, they said, is the only thing that the modern world cannot replicate.