MSGR. JONIE'S BDAY CELEBRATION

PASA-PASA

AGNUS PRESS RELEASES FIRST BOOK BY VETERAN BIKOL POET

Prize-winning writer and Ford Foundation scholar H. Francisco V. Peñones will finally launch his first-ever title. Under a new Publishing Firm, the Agnus Press, RAGANG RINARANGA will showcase 52 Iriganon poems along with their English translations.

Also a distinguished visual and performance artist, Peñones was a UP National Writers Workshop fellow for Bikol poetry. His works have appeared in Asiaweek, Ani, Mantala, HomeLife, Hingowa, Bangraw, Salugsog sa Sulog and other important publications and journals. He runs a column for the Bikol Reporter and edits its Bikol poetry section. He has won the Pedro Sabido Award for Creative Writing, Sumagang Award, Catholic Mass Media Award and the Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon.

Launchings will be held on August 10, 2pm at the Iriga City Hall and on August 11, 6pm at Lolo's Bar, Avenue Square, Naga City.

KABANGGIHAN 2006

Maabot ako sa Conspiracy (visayas avenue sa quezon city) sa Agosto 15, 2006. Apwera sako may mga Bikolano man na nakabase duman sa dakulang syudad. Apwera sako, an sabi ni Vic Nierva na iyong organizer kan nasabing event, maabot man si Ricky Lee, Abdon balde, Marne Kilates, danton Remoto, allan Popa, alvin Yapan, asin kadakul pang iba. Hay talgang kabanggihan ini ta garo an mga bitoon matiripon asin maduman man ako, sadit na aninipot hale digdi sa sato.

BAGONG RAWITDAWIT

KULALAGBAW

Kasubanggi, tolong beses akong luminaog
sa kubeta asin tinalaka ako nin dakulang lawa,
kulalagbaw—an apod digdi kan mga gurang,
may anom ining bugaybuhon na kamot
garo pugita sa daga na nakadukot
sa lanob na piglulumot.

Kun dai lang kuta ako pigbubusiaw
dai na ako malaog sa kasilyasan.
Alagad masakit an sabay na mamatian an apri
kan iihihi asin an takot sa nakadukot na hayop.
An pangangaipuhan na namamatian
kaipuhan sunudon, itao.
An takot na nagpapakurad-kutad sa daghan
kaipuhan na sarayon, itago.

Nganing malagbuw an kulalagbaw
pigparikas ko na si bulos kan gripo
pigpaturutipsik ko si ihi sa inidoro
pigrabag ko nang sagin si tabo
Alagad, dai ini naghihiro,
toninong, na garo pigtuturuhukan
ako kan saiyang sadit na mga mata.

Malipwas na an takot ko kaya
pigpasipara ko na lang an dakulang lawa
sa laog kan kubeta.

Kinaagahan si ikaapat kong balik ta husto
na si namamatian na i-udo,
yaon pa giraray si kulalagbaw, sa may tangod
na kan kahoy na pirtahan nakadukot,
toninong kaining pighihilomloman
an saiyang mga bagong sugok.

YAON NA

Si Fr. Wilmer Tria (sa bitnga) kaibahan si Frank Peñones (sa wala) asin ako sa too. Ku'a ini kan nakaaging paglagda kan libro ni Fr. Tria na may titulong AKO ASIN AN KAPWA KO (Ateneo de Naga University Press).

YAON NA

Ako asin an Kapwa Ko: Pilosopiya nin Tawo
Ateneo de Naga University Press, 2006
Naga City

An pagpili nin tataramon na gagamiton sa ano man na klaseng susuraton sarong pulitikal na gawe. May kamawaton na magbalik/kaibahan na an pagbalubagi sa natudan na sistema o paghiling sa sarong bagay. Siring kaiyan an eksperinsya kan komunidad nin tawo na nag’agi sa kolonyalismo, igwa nin kamawotan na magsadiri, magbalik sa kung ano kami bago pa man uminagi an duros kan kolonisasyon na iyo an sinapo kan kadaklan na parte kan satuyang nasyon, kaibahan na an Bikol. Alagad minsan taliwas sa diskurso kan mga postkolonayalismo, parating an tataramon na gagamiton sarong hayag na pagpahayag kan sarong pagtubod kan sarong parasurat.

Sa nangyayari sa Bikol ngonyan igwang higot na paghingowa na magbalik sa sadiring tataramon sa paagi nin literatura asin pamimilosopiya asin bako ngani ining impluwensyadong gayo kan pigtutulod na nasyonalismo na dominante sa pagtubod kan dakul na intelektwal asin parasurat sa Manila. Sarong pangayari an kaipuhan niyatong sabaton nin pag-orgolyo iyo an pagluwas kan librong Ako Asin An Kapwa Ko: Pilosopiya nin Tawo (Ateneo de Naga Press, 2006) na sinurat ni Wilmer Joseph S. Tria, sarong padi kan arkidiosesis asin pamayo kan departamento kan Pilosopiya sa Ateneo de Naga. An nasabing libro nakasurat sa Bikol-Naga na iyo an dominanteng lenggwaheng ginagamit sa Naga apwera sana sa paenot na tataramon nin saro man na maestro sa unibersidad asin an magkapirang testimonials na yaon sa likod kan libro. An paggamit nin sarong klaseng Bikol na iyo man an ginagamit na tataramon kan kagsurat sarong dakula nang kapahayagan kan dalagan na gustong tahakon kan nasabing parasurat na iyo na ngani an pagpauswag kan pilosopiya sa Bikol asin kan Bikol. Mahihilingan na an librong ini sarong pagsusog asin diskurso kan mga tema sa pilosopiya nin tawo. Totoo, ginamit asin sinambit kaini an mga sulnupan na ideya asin an magkapirang pilosopo sa ronang idto, alagad an konteksto asin an mga pagpapaliwanag kan mga daan na kadunongan ginibo asin sinurat sa Bikolanong pag-isip asin paghiling kan kinaban. Buhay na buhay an Bikol sa librong ini, ta yaon an mga ehemplo sa saudan, sa simbahan asin sa mga komun na lugar s Bikol. Apwera kaini, sinambit man kan parasurat na an mga sulnupan na ideyang ini iyo an naging patugmadan tanganing mahiling niyato an satuyang sadiring natad, an mahiwas na terasa kan satuyang agimadmad. Asin kanigoan na kaogmahan an dapat na mamatean ta nin huli ta nadiskubre kan sadiring pilosopo an saiyang tataramon mas orog kayaman asin kahiwas sa pagtao nin kahulugan. Doble an ganansya kaini, nin huli ta nakua ta na si sadiri tang pamimilosopiya, nanudan ta pa an pilosopiya kan iba. Digdi naglaog an tataramon na yaon na iyo an pinaka-ubod kan nasabing libro. Sa paagi kan yaon na ini, sinurat ni Tria an tolong kahulugan kaini na mas mahiwas asin mayaman pa ngani sa “meron” kan mga Tagalog. Alagad dai ta man dapat nigaran na an ekspwersong ini pinangenotan man kan sarong padi na si Fr. Roque Ferriols, SJ kan Ateneo de Manila. Lain pakaiyan, sarong man na padi kan SVD si Fr. Leoncio Mercado an nagsiyasat man kan iba pang tataramon na Tagalog arog kan loob, bati asin buti. Sa Bikol, saro man na padi an nakatumpad kan bulawan na haloy ta nang piggagamit alagad dai man niyato talaga pighohorop-horopan nin hararom. Sa paagi kan linguistic exploration o an pagsiyasat kan mga tataramon, nagbutwa an yaon tanganing magin satuyang kasimbagan sa mga kahapotan kan satuyang pagkatawo. An yaon na ini nagpapatunay kan presensya, nilalagbasan an digdi-ngonyan, asin tinatawan nin kahulugan an presensya. Nin huli kaini, an pagiging yaon minatulod satuya na magin presente asin magin buhay sa itinalaan na panahon. Huli kan pagkayaon na ini, posible na niyatong mahiling asin madanasan an mga bagay na daing kasagkoran. Yaon sa satuya,yaon sa pinakaharom na parte nin tawo asin yaon sa saiyang kamawotan na magin yaon, an kasimbagan sa mga kahapotan na daing kayang riripon minsan kan saiyang limitadong pag-isip. Digdi natatawan saysay an saiyang pagkabuhay. An yaon na ini an nagtutulod saiya na magin kaayon sa sarong institusyon o komunidad. An pagiging yaon iyo an basehan kan pakikipag-kapwa.Dakul an pwedi niyatong sabihon sa tataramon na ini, dakul na papel an kaipuhan suraton asin an momentong ini iyo si panahon na garo an tikba asin kaogmahan nagsasaralak sa pag-abot kan sarong kaisipan na haloy nang yaon sa satuya. Sa bagay na ini, nagigiromdoman ko si hoben na pastor sa nobelang The Alchemist ni Coelho nagbalik sa daan na simbahan na saiyang pinapahingaloan tanganing kuanun an yaman na nakatago duman pagkatapos nin sarong harayoon na paglakbay.

Sa enot na paghiling garo minaluwas na an libro saro sanang dakitaramon o translation o minsan pagpahayag kan pilosipiyang inadalan ni Tria asin sinurat niya sa Bikol. Bagay ini na bakong totoo, nin huli ta dai man inaako kan libro o kan kagsurat kaini na sadiri asin orihinal an gabos na yaon sa laog. Minsan si Tria dai pweding makasabi na saiya an yaon. Alagad dai niyato pweding akoon na kita an enot man nagtaong kapahayagan asin nagsurat manunungod sa pilosopiyang Bikol, kung baga, siya an enot na nagkalabit kan gatilyo siring na si Frank Peñones man an nagtaong buhay sa haros magadan nang literatura kan Bikol. Por medyo kaini, dapat na tawan nin maninigong atensyon an sinurat na libro na ini na magbubukas nin mga bagong panan-awan sa satuyang rehiyon. An normal na dalagan kan sarong mito o epiko iyo an paghale kan sarong bayani tanganing magduman sa ibong na parte kan kadagatan asin magbalik sa saiyang sadiring tinuboan tanganing isiyasat an saiyang nadiskubre, igwang nangyayaring kontensyon sa parte kan mga tawo, bakong nagiging madali asin minsan karibay pa an buhay kan bayani, alagad an bayani dai nagagadan asin an dugo kaini an nagiging almasi para sa mga bagong matambo, binubuhay kaini kun ano an yaon sa puso kan tawo tanganing magdagos an dalagan kan paghanap kan kahulugan kan tawo asin kan saiyang buhay. An librong ini daing digta nin egocentrism, dai kaini tinutukdoan na magin maimon kitang mga Bikolnon asin mapabaw-abaw nin huli sa mga bagay na isinawalat sa libro, magigin ining salungat sa katudoan asin marhay na kamawotan. Imbes saro ining pag-agyat asin angat sa satuya na makisumaro sa mahiwas na kapalibotan na nagmamawot nin karahayan, katotoohan, pagkasararo asin man kan kagayonan kan kagabsan. Itinatakod kan librong ini an Bikol asin kita gabos sa mahiwas na istorya kan pilosopiya kan kinaban.

Kun an katuyuhan kan librong ini iyo an papadalion an pag-adal nin pilosopiya lalo na sa Ateneo, sinambit kan aldaw nin paglagda, na dai ini magigin madali. Siring sa dati, an pag-adal nin pilosopiya sarong garo engkwentro ni Jacob asin kan estranghero sa Daan na Tipan, magkakaigwang mas dakul na paglapigot na kinakaipuhan na tampadan kan mga paratukdo asin estudyante nin labi-labing pagkamoot.

AMU NA TADI NA!

Takop pa lang ini. Igwa pa sa laog. Abangan an pormal na paglagda kan enot na libro kan saro sa nangungurog na tingog na nagbutwa sa ronang Bikol poon pa kan panahon kan Ibalon sagkod sasinarom kaining kinaban.

AGNUS PRESS, UYA NA!

Mga Bikolnon sa gabos na rehiyon asin bilog na kinaban. Uya na an AGNUS PRESS sarong sadit na imprenta sa Bikol na mapublikar nin mga obra sa literaturang Bikol asin iba pang akda kan manlain-lain na disiplina na orog na makakatabang sa pagpatalubo asin pagpayaman kan arte asin kultura sa rehiyon. An AGNUS PRESS nangingiturogan sa dagos-dagos nang pagbutwa kan mga manlain-lain na tingog sa Bikol.

Padabaon sadiring Tataramon.

BAGONG TULA

RAFFLESIA
Kristian S. Cordero

Nakuko man nanggad palan
adi burak na pigtataguan
ko demonyong
nakatakot gulayon
ta sadto katnga nagpaipli.

Di man talaga nakabalik sadto
impyerno ta takot na makastigo
ading demonyo nagtitimaan
pa palan sadi kanatung banwaan.

Sadi sana palan bukid ta pagtatago.
Sadi sana palan banggiran ta.

Silngan mo na talagang demonyo di!
Namata na di burak na pigpaiplian,
lang daling matigbak, gagamut
sana sa mga wakag, kaamu sa kuto.

Bukong arog pa man kadi banwaan ta,
a bata ka kapagtiusan,
a bata ka nalulupang
burus dahil sa kaulapan,
a bata ka mga transaksyon
sa irarum ka mga lamesa
a bata ka mga pigtutong
na dawon sa mariwana,
a bata ka da pakilabot
na inapon na basura,
na agku pa kaibang ginuraan na tawo.

Silngan ta na sana, adi burak
na pinakaduag sadi kinaban,
su pinakasadit sadi kanato.
A, purog amu napaiyan sadi.

Mga kanguran, tadi pa di demonyo!
Sadi pa banwaan ta, mala ta gigibohon
nading rason na buhayon a turismo.

ISA PANG REBYU

Sonny Sendon reviews Santigwar. Bikolano Anthropologist Tito Valiente is also writing another review. More. More. More.

REBYU NG SANTIGWAR

Buhay ang Musa at Walang Paumanhin ang Makata!

Genevieve L. Asenjo

Kristian Sendon Cordero

Santigwar: Mga Rawitdawit sa Bikol asin Filipino

Naga City: Goldprint Publishing House, 2006.

Nagsisigaw, nagbabala ang tauhang makata ni Kristian S. Cordero mula sa kuwebang-puntod: “Buhay ang musa! Buhay ang musa!” (“Exsultet”). Ito ay pagkatapos siya usigin ng isang tinig doon: “Bakit mo hinahanap ang buhay sa gitna ng mga patay?” At tinuring siya ng mga kasama na isang hibang.

Isang tinig ang musang ito (“Salita”). Ang Salita mismo na pinag-uusapan sa radyo, telebisyon, o sa pulpito na “sumusugat pa rin tulad ng punglo/tumatama na parang mga ligaw na palaso/at ipinupukol ng bawat kampo.” Ang siyang “sa simula kasama ng Diyos.” Ang Diyos.

Isa ring karanasan ang musang ito, isang presensya na nananahan sa isang amang taga-gawa ng lapida kaya “Bawat lapida ay obra maestra” (“Lapida”); sa isang batang lumaki na may alagang daga sa loob ng kanyang katawan – “Itong daga sa dibdib/ang naging ina ng iba pang daga/sa aking katawan (“Daga”), sa sinumang aalaga ng love birds na mamamangha sa paraan nito sa pag-ibig (“Love Birds”).

Sa panahon ng dekonstruksyon (hal.Da Vinci Code ni Dan Brown) at postmodernismo saan nakapakete bilang isang spectacle, isang caricature, isang bitmap image ng teknolohiya ng kapitalismo ang isang makasaysayang tauhan at pangyayari sa isang hyper at/o simulated na reyalidad (hal. sa isang online role-playing game) walang paumanhin si Cordero sa pagbuhay sa musa, sa Diyos, sa nakaraan. Cliché halimbawa ang pagpalagay sa makata na isang hibang ng kanyang kapwa, ng lipunan. Ang pagbabala, na isa ring sermon (“Babala ng Ibon,” “Bago ang Baha,” “Apokalipsis”), sa isang angat at distansyadong tono: nasa pulpito ang persona.

Kaya isang engkuwentro ang pagbasa ng Santigwar dahil isang pagsusuri, isang rekonstruksyon (na iba sa dekonstruksyon na ang tanging intensyon ay gumutay-gutay; hindi para maghain ng solusyon o/at bagong pagtingin at direksyon) ang ginagawa ni Cordero. Hindi ko lamang muling nakasalubong sina Tomas, Hestas, Cain, at Eba kundi nakita sa kanilang bago at kakaibang sinag, sa kanilang kagila-gilalas na tono, ngunit pamilyar, kaya nakasimpatiya ako. Hindi nasiyahan si Eba sa huling pagniniig nila ng lalaki (“Eba”). Matapos ang pinakahuling tagba ni Cain, bumuhos ang unang bagyo sa mundo (Cain”). Marahil kay Hestas nagsimula na makasalanan ang kaliwa (“Hestas”), at ani Tomas (“Tomas”):

…marahil hindi sakit ang magduda.

Ngunit lalo kong inasam na mahawakan ka,

maramdaman ang kapangyarihang bumubuhay

ng mga patay, nagpapalakad ng pilay,

nagbibigay liwanag sa mga bulag

gamit ang alabok at laway

at nagtataboy ng mga demonyo

papunta sa mga kawawang baboy.

Kaya hindi rin lahat ng mga espasyo sa koleksyon kanais-nais at komfortableng puntahan at tirahan. Ginugulantang tayo upang muling matahak ang nakaligtaan o nagkakalusaw sa mapa ng ating alaala. Ginugulat tayo upang muling makapa, mahapulas ang mga damdaming tinigang ng panahon at distansya. Sa loob ng seminaryo, may magkasintahang ahas na natagpuan (“Seminaryo”). Kakulay ng “talukap ng tahong/parang mga lusaw na bahaghari” ang naghalong tubig-ulan sa grasa ng mga sasakyan (“Bago ang Baha”). Sa paglabas ni Pilato sa balkon, itinanghal ng prokurador si Kristo at naghugas ng kamay ang una habang kaagad pagkatapos ng komunyon, naghuhugas ng kamay ang pari (“Ecce Homo”). May sumpang nawika sa puno ng igos at doon muling dinalaw ng matinding awa si Hudas (“Puno ng Igos”) at “galit ang anak ng may-ari ng azucarera/sa mga paru-paro dahil minsan na itong napuwing/ng pulbos na mula sa kanilang mga pakpak” kaya ngayon nakalagay sa isang kahon tabon ng salamin at nakasabit sa dingding ang mga paru-paro (“Mga Paru-paro sa Azucarera”). Gayundin ang pagkakataong tulad nito:

Kumislap ang mata

ng tumatawid na pusa,

tumama ang kanyang paningin

sa ilawan ng sasakyan:

walang preno.

(“Gabi”)

Nakaengkuwentro ko rin ang pagong (“Pagong”); ang isang ibong dignos na dumapo sa tuyong sanga ng akasya (“Babala ng Ibon”); ang joker sa baraha (“Sa Lamay”); ang sawa at ang bata (“Sawa”), at ang isang kuwaderno saan naitala ang pintig ng pusong hawig sa de-bateryang relo (“Mula sa Isang Kuwaderno”).

Elehiya ang tunog ng koleksyon sa timbreng may pagka-sarkastiko’t nasasalat ko ang grabedad at intensidad ng lungkot, inis, at galit sa ritmo ng mga linya’t talata bagama’t hindi lumuluwa ang mga ito sa pahina. Hindi nakapanlupaypay maliban na lamang sa pagtatanong na rin ng “bakit, at bakit, at bakit, at bakit/dinadala lang natin ang lahat sa pagtulog” (“Kuwentong Bayan”). Kundi nakakapanindig-balahibo tulad ng pagpasailalim sa kapangyarihan ng babaylan sa pagsuko ng sarili sa ritwal ng pagsantigwa.

At nadadala tayo sa ibang dimensyon, bagama’t hindi pa ng kaluwalhatian, kundi ng pagtatanong, ng sariling pagsusuri. Ito ay dahil isa ring pamimilosopo ang Santigwar, isang intrinsic na sangkap sa pagiging mabisa ng mga tula ni Cordero. Memorable halimbawa sa akin ang ganitong paglarawan ng personang anak sa tunog ng sining ng paglikha ng lapida ng kanyang ama:

Parang hawig sa tinig ng butiki

na galing sa pagtibok ng puso

at tigib sa hindik at panghihinayang

dala ng kamatayang kanyang isinasatitik.

(“Lapida”)

Malakas din ang paggamit ni Cordero ng tunggalian at kabalintunaan sa pagpausad ng kanyang pamimilosopo. Sa pagpuna sa patriarkiya ng simbahang Katoliko, sa pagsantigwa rito upang maging mas sensitibo sa pangangailangan ng panahon, inilalad ng personang seminaryo na “ipinalagay nilang – ang babaeng ahas/ang nadisgrasya” (“Seminaryo”) at pinangunahan mismo ng Obispo ang panalangin “at ipinag-utos nito ang masigasig/na paghahanap sa nakatakas na ahas.” Sa huling talata, nakapako ang kabalintunaang nang-aanyaya ng meditasyon sa mambabasa:

Habang sa isang sulok ng altar

nanlilisik ang mata ng ulupong

na natatapakan ng maamong birhen.

(“Seminaryo”)

Sa kabuuan, nahabi, napagtagpo ni Cordero ang sining at pilosopiya sa Santigwar. Kongkreto ang kanyang mga imahen at hindi niya nakaligtaang maging metaforikal sa kanyang pamimilosopo - na siyang dapat kung ang tula ay maging isang tula, higit kaysa isang sermon o propaganda.

Danasin halimbawa itong sipi sa “Kuweba ng Sumaging:”

Kaya iminungkahi mong lumabas na tayo ng kuweba

Hindi ito ang katotohanan.

Kailangang putulin ang pusod

upang patuloy na tumibok ang puso.

Pumayag akong muling luwal ang sarili

at nangakong iibigin ang silahis ng araw.

Bukas-palad ko itong hahayaang tumagos

sa pagitan ng aking mga daliri na parang hinintay

ang paglagas ng mga dahon ng pino.

Kaya walang paumanhin si Cordero. Nakasulat sa Bikol, mga rawitdawit, ang malaking bahagi ng koleksyon. Ang babati sa mambabasa. Mabuti na lang, at wala ring paumanhin, isa akong Miss Philippines. Bagama’t hindi nakakapagsalita at nakakapagsulat ng Bikol, nasundan ko ang mga tulang “Pagkarigos sa Ulan”; “Kansyon nin Bulan sa Panganoron”; “Pagkamundag ni Bakunawa”; “Pulang Signos”; “Henesis” at marami pang iba. Nakilala ko ang pagkakatulad nito sa Kinaray-a, Hiligaynon, Cebuano, Tagalog, nay maging sa Iluko. Lalong pinatunayan ni Cordero ang teorya ng isang kaibigang kritiko, si Isidoro Cruz (awtor ng Cultural Fictions, National Book Awardee para sa Kritika, 2004), na “the regional is national.” Maging si Vim Nadera sa kanyang blurb, ganito ang sinabi:

…Bilang isang taong nabubuhay sa puro post -, siya ay hindi maikukulong sa kasalukuyan sa pagbabalik sa mga bagay na napag-iwanan ng nagmamadaling salinlahi. Dito niya ipinamalas ang kanyang pagiging salamangkero sa paglabas-masok sa mga dimension. Kabilang na dito ang kanyang pinanggalingan. Subalit kahit kaya niyang manatili sa loob ng kanyang buhay – na binabakuran ng kanyang relihiyon at rehiyon –nakuha pa niyang sumanib sa krusada ng patriyotismo, kung hindi man nasyonalismo. Ito halimbawa, ay sa kanyang paggamit hindi lamang ng wikang panlalawigan. Napatunayan niya na ang wikang pambansa ay realidad at posibilidad. At dahil sa kanyang galing sa paggiba ng mga bakod sa pagitan ng personal at politikal, napatunayan niyang ito rin ay isang pangangailangan.

Sa pagbuhay ni Cordero sa musa, sa relihiyon, sa rehiyon, sa nakaraan, pumapagitna ang makata bilang kasalukuyang babaylan. At ang cliché na siya’y isang rebelde’t hibang, nagiging isang pagkamangha. Patungo sa wala nang ibang papupuntahan - mahaba mang panahon ang ating aabutin – sa pagkakamalay at tuluyang pagkagaling bilang komunidad. Kaya tama lang na sumara ang koleksyon sa “Apokalipsis”:

At mula sa kalawakan,

sabay-sabay nilang pupurihin ang dilim

na bumalot sa buong uniberso.

Habang pilit na itinataboy ng mga tao

ang mga gamu-gamong naglipana

Sa kanilang mga ilawan.

Sabihin pang sa pagbasa ko ng koleksyon, naalala ko ang linggong iyon ng Agosto na natagpuan ko ang sarili, sa unang pagkakataon, sa Bicol. Namangha ako’t nangilabot sa kaisipan at damdaming napukaw nito sa akin: Napakaganda ng Bicol sa kanyang kahirapan at kalungkutan na nang bumalik ako ng Manila, gusto kong magmano sa lahat ng matatanda.

KULAKOG IS NOW WITH US

Frank Peñones now blogs.

PAMBANSANG BAYANI

Andrea: Unhappy the land that has no heroes.
Galilieo: No, unhappy the land that needs heroes

Bertoit Brecht

PAGLAGDA NIN BAGONG LIBRO

Sa gabos na Bikolnon: igwang bagong paglagda nin libro na pangengenotan kan departamento kan Pilosopiya kan Ateneo de Naga asin kan saindang pamayo na si Fr. Wilmer Tria ngonyan na Hulyo 12, 2006. May titulong AKO ASIN AN KAPWA KO: Pilosopiya nin Tawo, ini an enot sa mga lakdang na gigibohon kan nasabing departamento tanganing punan an paghurop-hurop asin an pamimilosopiya sa Bikol asin sa kontekstong Bikol. Gigibohon an nasabing paglagda sa MADRIGAL AMPHITHEATER alas kuwatro y medya nin hapon.

Suportahan ta an dagos-dagos na pagtalubo kan Bikol!
Padabaon sadiring tataramon.

REBYU NG SANTIGWAR

Bisitahin ang blog ni Gen Asenjo para sa rebyu ng aking aklat. http://saliyaw.blogs.friendster.com/bevz/

HELLO GARCI, HELLO HOLY FATHER

Kun minsan mapangirit ka na sana sa mga bagay-bagay na nangyayari sa presenteng administrasyon. Alagad dai nangangahulugan na an pagngirit senyal nin kaogmahan o nin karahayan nin boot. Sabi ngani ni F. Sionil Jose, an mga Filipino daa kun nuarin minangirit saka ini nakukulgan, saka ini nagmumundo sa kaangotan. Sa mga nagin presidente kan Pilipinas si Ramos asin si Gloria pa sana an nahiling ko sa personal. Si Ramos kan Grade 6 ako asin si Gloria kan nagduman sa seminaryo para sa Palarong Pambansa na ginibo kaidto digdi sa Naga. Ogmahon ako na nagkaigwa akong oportunidad na magkaigwa photo-ops sa presidenteng hanggang takyag ko sana. Bagay na tinatago ko na sana ngonyan ta kinakasupog ko. Sa mga krisis na inatubang kan presenteng administrasyon, kadakul na mga pagkakataon na nasuya ako, nadisganar asin napangirit arog kaining nabasa ko ngonyan (PDI, June 27, 2006) manungod sa pagbisita kan presidente sa Santo Papa na enot niyang sinambit an mga tataramon na “Hello, Holy Father” bagay na nagpagiromdom sako kan Hello, Garci tape na pirit nang pigtatahuban asin pinapasipara sa memorya kan mga tawo. Ini sa paghiling ko an dakulang helang kan Pilipinas an kawaran nin collective memory na nakagamot sa kalag, sa boot kan tawo. Ini kuta an mabugkos satuya asin matao kan mga adal kan historya nganing dai ta na utruhon an mga bagay na kinapadungkalan ta. Siring na an mga Hudiyo dai na matugot asin nanggirabo kun manambitan an gas chambers, Gestapo, an Auschwitz. Totoo na an karatan madadaog ta, mismong an karatan an malaban sa karatan, alagad kun daing pagbabago sa puso nin tawo, kun daing pagrumdom sa parte kan tawo, an karatan maako sana nin ibang porma tanganing padagos kitang silawon kan kintab kan bulawan, kan kitik kan dila. An kakulangan kan collective memory mahihiling man kun tano an mga pulitiko higos sa pagkampanya asin pagbandera kan saindang pangaran kaya parati kita nindang pinapagiromdom kan saindang pangaran asin pandok sa paagi kan paglaag kan mga pangaran ninda poon sa atop kan eskwelahan sagkod sa basurahan. Kun pwedi sana ngani pati sa libreng kabaong itinatao ninda ilaag pati an pangaran. Sa paglaog mo sa mga probinsya, syudad, munisipyo asin minsan sa barangay masabat saimo an pandok na garo daing pagtios asin daing lubak na tinampo. Kun kaya an nasyon niyato sa kadakulan kan billboards na nakakalay asin pangaran na nag-aanunsyo kun siisay an nagpagibo kaini, garo na sarong karnibal. Natood naman pati kita sa bahog kan lapang klaseng media na nagkakapital sa “sensationalism” na inaako niyato hale sa Manila kun kaya garo sana kita naglalagbuw nin langaw kun minaabot an mga bareta na mismong an presidente(?) an imbuwelto. Natood na kitang magmansay sa telebisyon na maati pa sa satuyang inidoro. Lain pa kaini, nahihiling ta man na kadakul na satuya an disganado kun kaya minahanap nin trabaho sa ibang nasyon.

Apwera kaining “Hello Holy Father” na ini, nagta’o si Gloria nin regalo ki Benedicto XVI nin kopya kan acta republika na minabasura na kan death penalty. Bagay na marhay para sa mga moralista lalong lalo na sa Katolikong simbahan na nagtutulod sa pagtubod na an Dios iyo an kagtao nin buhay asin mayong siisay man an may poder na bawion ini maski an estado. An debate kan death penalty madagos-dagos alagad an makangalas kun tano ta sa pagbasura kan death penalty law kadakul man na mga miyembro kan media asin mga hinohona na leftist o miyembro kan mga aktibistang party-lists an ginagadan. Kontraryo sa pagtubod na sagrado an buhay, an administrasyon na ini an nagkuua man sana nin gapong pweding ipangpukpok sa saindang payo. An administrayon man na ini iyo sa paghiling ko mayong kasiguradahon (insecure na marhay) nin huli ta nagkukua ining mandato asin bendisyon sa mga tawong gadan na. Kapital laway asin kapital taray.

An biyahe kan presidente pasiring sa Santa Sede nagkaigwa na tulos nin kadakul na mga istorya sa satuyang dyaryo, poon sa saiyang mga kairibahan na kongresman asin an saindang mga agom (ta dai pwedi an kulasisi), lokal na opisyal nin magkapirang syudad asin probinsya asin miyembro kan gabinete na gusto man sanang mahiling si Santo Papa, sa pagkahuri ni Iggy Arroyo ta naratan nin lunadan, an hagad ni Gloria na tawan o madalion an proseso kan beatipikasyon ni Madre Ignacia asin kanonisasyon ni Beato Pedo Calungsod pati naman an duwang madre na kapamilya (daa) kan saiyang agom asin an pagsugsog kan bloodline ni Santa Teresa de Avila sa mga Arroyo kan Iloilo,(na garo na Da Vinci Code), masasabi tang sa simbahan man nanggad bako sanang debosyon kundi yaon man asin makusog na naglalaog an tentasyon. Sabi ngani kayan sa Roma daa, yaon an saints and sinners. Siisay daw na patron kan mgapulitiko an pweding dumanan, baad si San Miguel ta mahadok sinda sa pamitisan kan arkanghel.

AN EBANGHELYO SA LITERATURANG BIKOL

Dakul pa an angat sa mga kontemporaryong parasurat Bikol. Dakul pa an angat kisa sa mga obrang naisurat ninda. Alagad may magayon na nangyayari na sa satuyang literatura. Luhay-luhay ining nagkakaigwa nin pandok, luhay-luhay na namumundag an grupo nin mga seryosong parabasa nin mga rawitdawit asin osipon. Sa mga genres, masasabi tang buntol an prudoksyon nin teatro o baka natambunan na kan mga pagduwa-duwa na ini maliliwas o maisurat. Naenot an dai pagtubod sa ginigibo. O baka naghahalat sana nin tamang panahon nganing an mga obrang ini makahiling nin liwanag. Sa kulturang popular man, nag-aako sana kita kun ano an uso sa Manila o sa luwas kan nasyon. Sa ngonyan igwa sanang magkapirang tawo sa satuya na nagtutulod kan padagos na pag-uswag kan literatura. Mga tingog na padagos na nagtitipon nin kusog tanganing an Bikol dai mapara sa memorya kan pagbilog kan satuyang nasyon.

Sa mga rehiyonal na tataramon, saro an Bikol sa nangungurog ngonyan asin may paghiling ako na orog pa ining makusog kun makakahimo kita nin sarong regional network nin mga parasurat, pintor, musikero, kompositor, artista asin iba pang disipulos kan arte. Dai pa nag-aabot an sarong bulanon na banngi na an mga tawong ini mahuron-huron tanganing bilogon an direksyon asin misyon kan itinutulod na mensahe nin pagbabago asin pagtubos sa banwaan. Minsan iba-iba an porma asin moda kan produksyon nagtutubod ako na igwang sarong pagkaboronyog sa mga tawong ini asin sa tawong mamansay asin mabasa kan saindang mga obra. Kun dai man, kaipuhan muna gayod na bugkuson an kanya-kanyang grupo dangan maglaog kita sa mas mahiwas na pagtiripon. An angat iyo na an kada porma nin arte makabuhi na sa anino nin suanoy na canon. Dai ko sinasabing lingawan an mga naginibong obra kan satuyang mga gurang, an sakuya, iyo na kita magdiretso na asin maghanap nin mga bagong tingog asin direkyon lalong naman sa kaso kan parasurat. An kalag kinakaipuhan na makabuhi asin makahanap nin bagong hawak, tanganing maipadagos an buhay. Dai ini tinutugot na malapa kaibahan an rulukmong hawak. Arog kaini an natural na dalagan kan buhay. An helang na ini an sa paghiling ko an saro sa nakakapaluya kan pagtulubo. May mga momento sa satuyang istorya na minauntok kita sa pag-abot nin sarong bagong tingog, nin sarong bagong pangaran. Kun baga man, ginagadan kan gurang an aking nagpoon pa sana man na magtalubo. Kinakakan kan ina an sadiring omboy tanganing maipadagos niya an saiyang buhay. Kun kaya igwang aking minatumang, igwang minabalubagi. Sa arte dai kaipuhan an pagbilog nin sarong dinastiya arog kan pulitika, mayong monopoliya nin orag o nin gayon, alagad dai man ligtas an arte na madigtaan nin mga arog kaining ati.

An artikulong ini nagmamawot na tukuyon an ebanghelyo sa literatura niyato ngonyan. Sa mga angat asin presenteng sitwasyon, ano an magayon na nangyayari sa satuyang literatura? Enot sa mga ini an produksyon asin publikasyon nin mga akdang Bikol. Sa paglaog kan dekada ’90, nagkaigwa nin mga publikasyon na pinundohan an National commision for Culture and the Arts. Antolohiya ini nin mga gibo nin Bikolnon asin sinurat sa barayati nin manlain-lain na Bikol (dominante an Naga), Filipino asin Ingles. Pagkalihis nin magkapirang edisyon dai na ini nasundan. Nagkaigwa naman kaidtong mga literary workshops asin gathering na imbetado pa an mga Manila-based writers, alagad bako man kaidtong disemoladong marhay an impormasyon kun kaya igwa pang kiling na magin “kita-kita sana” an nasabing pagtiripon. Magagadan-mabubuhay-magagagadan-mabubuhay, siring kaiyan an dalagan kan literaturang Bikol kun sukulan an prudoksyon asin an mga pagtiripon. Haros haloy na panahon na naging purog an pagpadagos kaini. Sa pagtapos kan nasabing dekada, garo nagkaigwang nin makusog-kusog na duros sa pag-abot asin pagbalik kan mga (mas)hoben na parasurat, igwang mga pagduwa-duwa alagad dai maitatago na mas agresibo an paghiro kan mga ini. Giraray na binuhay si haros magadan nang Kabulig-Bikol na iyo na ngani an pagtiripon kan mga parasurat sa Bikol. Giraray na nagkaigwang nin bagong direksyon an grupo sa pabutwa nin mga bagong pangaran. An mga rawitdawit asin obra kan mga bagong parasurat minaladawan kan kontemporanyong agi-agi kan banwaan asin/0 kan personal na eksperinsya kan parasurat. Minsan maluya an suporta kan akademya, igwa man giraray na nag-abot asin nagtabang sa pagtulod. Dai ini imposible nin huli ta an mga paratukdong ini, parasurat o nagpapadangat man kan literaturang Bikol. Kulang pa an suporta kan mga eskwelahan nin huli ini sa pagtubod na daing magayon na obra na mahale sa Bikol. May mga paratukdo na nagtutubod na soul mate ninda si Shakespeare asin si Shakespeare sana an ipinangidam sa tinta. May mga tawo sa akademya na naggagatol pag-pigulayan an literatura, nasurunggo sabi ngani kaan. Dai makakan an literatura. Suhay man an publiko sa pagbasa nin huli ta dai pa kita nakakahale sa lindong kan kolonyalismo asin imperyalismo sa kultura. Siisay an mabasa nin mga obrang igwang mga raway asin usmak kun an kabalyo kaini iyo an sangribong taon sa purgaturyo o sa gagamban. (Makangirit asin makangalas, ano ta sa purgaturyo na naglalaog sa eternal na dimensyon nabibilagan nin taon kan simbahan.) Siisay an mabasa kan mga akdang Bikol kun an paghona nin kadaklan saro ining bakya, barok, baduy. An pag-isip na ini bako sanang dominante sa Bikol minsan man sa mga tawong impluwensyado na kan pagtubod na an mga parasurat sana sa Manila an may diretso na magpahayag, magsurat asin minakumpwesto kan literatura sa Pilipinas. May dominasyon na nangyayari asin timyang o garong dai sanang pakilabot ining itinutugot niyato. Sabi ngani kan iskolar na si Resil Mojares sa saiyang essay na “Imagining Regions”na pagsinabi daang regional writing o regions igwang pagtubod na an mga ini: “….outlying, peripheral, folkloric, subordinate. The regional evokes the notion of survivals, of something residual. This is so in situation where the nation-state is assumed to be an achieved reality, where localities have been (or are imagined is assumed to be) effectively incorporated into a larger, supra-regional community. What harkens to the regional is then perceived to be nativistic, nostalgic, and even (for believers in official nationalism whose failing is to let idea outstrip reality) divisive and subversive…” Sa sinabi ni Mojares, mahihilingan niyato nin panibagong kiling asin pabor tanganing pataluboon an sadiring literatura kan mga rehiyon. Mayong Santo Papa O Santa Sede na iyo an mataong bendisyon kun siisay an dapat na hilingon na santo asin santa sa literatura ta ngonyan. Bako an Manila. Bako man an Amerika. Alagad bako man na sala na magkaigwa asin maghimo nin koneksyon asin paghiniras-hirasan sa mga parasurat na nakabase digdi. Kun ralaban an kultura asin painororagan, bako man na sala, na magbukas kita nin komunyon asin dayalogo sa ibang rasa, ibang artikulasyon nin pagsurat. An tunay na sukulan man giraray iyo an impluwensyang naitatao kan mga obra sa satuyang sadiring tawo asin an paghanap nin sarong partikular na ekspersinsya na mapayaman asin mapatalubo sa pagkamidbid kan kagabsan. Sa kaso kan Bikol, dai pa kita nagkakabilog nin sarong tradisyon nin mga seryosong parasurat, kadaklan satuya yaon pa sa lindong kan pagtubod na an rehiyonal na literatura ekslusibo asin limitado an parabasa, kun kaya mayong pabliser na masugal o minsan eskwelahan na matao nin pundo tanganing magkaigwa kita nin literary journals. Mas pinapaorog an mga kursong kinakaipuhan sa abroad arog kan nursing asin care giving. An kapagtiosan niyato nakagamot sa kalag alagad pinapayaman sana niyato an satuyang hawak. An kasong ini man an saro sa nakapagtulod sa ibang mga parasurat na maghagad nin bendisyon sa Manila o kaya sa luwas kan Pilipinas tanganing mailuwas an saindang mga gibo. Kun kaya igwang mga marhay na parasurat sa Ingles asin Tagalog na may gamut sa Bikol o aki nin Bikol. Igwa man magayon na bareta digdi, ta an iba sa mga parasurat nagbalik naman sa pagsurat sa Bikol asin/o nagsusuporta naman sa mga parasurat.

Kinakaipuhan na magkaigwa nin bagong paghiling/paradigm shift sa mga Bikolnon asin dai ini mangyayari sa sarong turog sana. Ini an magiging kapanoan kan ebanghelyo sa literatura kan Bikol sa maabot na panahon na babasahon kan mga Bikolnon an mga akdang Bikol nin huli ta an literatura iyo an salming kan satuyang kalag. Mas paaorogon na dangogon an sadiring tataramon sa paagi nin pagsuporta asin pagbilog man nin pusog asin dakul na komunidad nin parabasa. Madakul an mga kritiko na nakagamot sa sadiring tradisyon. Madakul pa an mga obrang maruluwas ta sa panahon na ini, dai naman kayang simbagon kan ebanghelyo ni Hudas o nin Dan Brown an pinakahararom na kahapotan kan kalag kan mga Bikolnon.

Hunyo 27, 2006

SIMULA

SIMULA

Muling pinagsama ang pinaghiwalay
na liwanag at dilim at isinilang ang abo.

Naging itong tao.

Binigyan ng sariling bait,
at kapangyarihan ng isip.

Ayon sa matandang alamat,
sila rin ang mga unang makata.

Nakakausap nila ang Salita
at lubos nilang ikinakagalak
ang bawat bigkas ng kanilang mga bibig.

Dumadaloy ang mga salita sa kanilang katawan
mula sa kanilang kaluluwa.

Nauunawan nila ang bawat isa at tiyak
sila sa kanilang nararamdaman.

Yaman nila ang kanilang dila.

Hindi nilang kailangang kausapin ang mga halaman
upang mamulaklak, naririnig nila ang mga awit nito
at umaabot ang halimuyak sa buwan.

Nakakausap din nila ang mga hayop.

Sa mga ito, ang pinakamatatas ang ahas
na may sanga ang dila.

Lubos na kinagiliwan ng taong
kausapin ang ulupong.

Naging matalik niya itong kaibigan.

Hanggang sa magkasundo silang kainin
ang bunga na ayon sa ahas ay magbubukas
sa tao ng mga bagong salita.

Mula rito natuklasan ng tao ang kahulugan
ng gutom, takot, sakit, poot at kamatayan.

Naging buhol-buhol na rin ang daloy
ng kanyang salita,
naging madalas ang pananaghoy.

Bumabalik pa rin ang ilan sa hardin
upang tumuklas ng mga bagong salita
at mapatunayan ang alamat
na likas tayong mga makata
ngunit nanaig ang pag-aalinlangan
at takot sa nagliliyab na espada.

Para na lamang sa mga mapangahas
ang pagiging makata.

Hunyo 23, 2006

SIMBOLO

An Hunyo iyo an bulan nin ralaogan sa eskwelahan sa Pilipinas. Ano man an eksperinsya niyato sa pagklase, yaon pa man giraray an pagmate na pig-aabang-abangan pa man kan mga maiskwela an bulan na ini. Minsan may dikit na pagbabago sa panahon niyato na aba bagang init na dapat ngani nagtitig-uranan na ngonyan alagad nin huli gayod sa mga pag-alburuto kan Bulusan asin kan Mayon kun tano ta an panahon ta digdi sa Bikol nakakabaing na sa gagamban asin nakakapagatak na nin payo. Salang isipon man nanggad na an panahon o an kinaban dai nagbabago o nag-aagi sa ebolusyon. May dakulang epekto an pagbago kan panahon sa tawo asin sa kinaban.

Nin huli ta puruunan na nin klase, muya kong magsalingoy sa pirang mga bagay kan ako na enot na lakdang pa sana kan sakuyang pag-adal. Saro sa nanudan ko tulos asin pinatuom sakuya kan sakuyang mga maestro iyo idtong mga pambansang simbolo o sagisag kan satuyang nasyon. Asin nin huli ta ini simbolo sana nagngangahulugan na bako iini an mensahe, kundi ini an naglaladawan kan mensahe o sabihon ta na kan sarong reyalidad. Poon an listahan sa burak, hayop, gamgam, harong, bayle, gubing, bayani, bandera, sira, kawat, tataramon, kansyon asin minsan dahon. Dakul sa mga ini an rinibayan o kaya pigdidiskusyunan pa kan mga eksperto. An gamgam na maya binalyuhan kan dakulang agila, an tinikling gayod binalyuhan na kan cariñosa. An mga simbolong ini nagpapahiling nin saro o duwang pweding magi kostumbre o ugaling minaladawan sa sarong Pilipino. Arog kan kalinigan nin boot para sa sampaguita na iyo an pambansang burak, an damulag sa kahigusan asin dai daa pagreklamo sa gibo(pano man makataram an hayop) asin nin huli ta agrikultural an satuyang nasyon, an pagiging simple, organiko, preskong turugan alagad masarig siring kan bahay kubo. An mga ini pigtutukdo tanganing orog na mabuhay na espirito kan nasyonalismo.

Alagad sa paglihis kan panahon, nag-ako nin ibang pagladawan an mga simbolong ini para sa sakuya. Apwera sa orihinal na pagkasabot nag-agi kita asin nahiling ko an pagbago nin kahulugan asin an pagpapatunay na tunay man nanggad na pwedi niyato ining maging simbolo sa ano man na rason na pweding idikta satuya kan mga yaon sa katungdan. Gusto kong ihapot sa mga gurang asin eksperto na kun an mga bagay na minasimbolo sato dapat daw na magin organiko o katutubo sa satuya? Gusto kong isipon na iba an tinutukdo sa eskwelahan kan satuyang namamansayan. Dai ko intensyon na magratak nin ano man alagad mas nahihiling ko na an sampaguita bako na lamang kalinigan nin boot kundi kadakl sa satuyang mga aki an imbes na mag-adal, nagtitinda na sana kan burak na ini. An damulag dai man nagin imahe nin pagtubos nin huli ta pighihiling ta pa man giraray na an para-oma sarog hababang trabaho. Bagsak an agrikultura. Asin kun sa hiwas kan sakop an boot sabihon kan pambansa, mas dakul an buwaya sa nasyon ta, nagtitipon ini sa kongreso. Mga may ataman ining ori-orig. Daog man kan galunggong o minsan kan turay an bangus. An mga bahay kubo ginigibong mga resthouse na sana kan mga mayaman satuya nin huli ta inaatake na nin pulmon ta nasobrahan gamit kan aircon. An narra dai man ligtas sa illegal logging. Kun kawat man, mas sikat an basketball, bilyar, boksing asin an durulak kan oposisyon asin administrasyon. Si Manny Paquiao man bagong bayani kan henerasyon asin bakong siisay pa man na pigbubukbok na ngonyan na panahon. Kun sa sinehan minsan patugtugon na an Lupang Hinirang da man untok sa hinadokan an magilusyon ta naeot ng magtindog an plagpul asin haloy nang sinuko an bandera.

Dai man nagsagom an kahulugan kan mga simbolong ini asin nagpapasabot ini nin sarong kaluyahan sa sistema kan satuyang edukasyon asin sa mismong pigtutulod na nasyonalismo. Sabi nin sarong folklorist an Pilipinas daa kulang sa sarong national myth na pweding magtulod sainda taganing magin mahigos asin magpursigi sa pag-asenso. Arog kan mga Hudiyo na nagtutubod na sinda an piniling banwaan, minsan pighingowa na garadanon sa gas chambers asin paraon sa kinaban, alagad yaon pa ma giraray. An mga Hapon naghihingowa sindang magin dayupot sa paggiging Aki kan Saldang. Kulang kita nin tunay na mga simbolo asin maluya an pagkagamot ta sa sadiri tang mga kultura. Nin huli gayod kaini kun kaya dai man minasarumsom sa agimadmad kan mga Pilipino an mga simbolong ini. Oras na tanganing kita man magibo nin bagong mga simbolo para sa Bikol. An mga simbolong ini an gamiton niyatong susi asin gawi nin paghiras sa binibilog, pinapapusog asin kaipuhan na purgahon na nasyon.

BAGONG TULA

Alas tres kasuudmang maagahon, nagpoon na mag-gatol an unggoy sa likod ko. An imahe kan Burias na binisita ko apat na taon na an nakaagi an nagbabalik-balik sako mantang pigsusugpon ko an mga imahe asin an emosyon an gustong kong mamatian. Enot ining nagluwas sa Filipino, pigpurbahan ko sa Bikol, ayos man, alagad mas madali si paghuros kan mga berso sa Filipino. Marhay man tanganing dai ko man ini malingwan. Siring kan dating pagmati, garo ini pa sana an enot asin bago kong sinurat. Nag-aalok giraray ako nin pagrokyaw ta an kamundoan kaya talaga dai man mailalaog sa saronmg garapon, naglilipwas ini. Naisurat ko an duwang tulang ini mantang pigkukugos ko an ilunan ko asin nakakua pa nin sarong metapora. Mamundo gayod an mga rawitdawit na ini o maluya na, dai na gayod ako nagtatalubo sa pagsurat. Uru-utro an imahen. Gasagas na an metapor. Alagad paanuhon ko man ini mga tugang, kun mismong an paghangos ko ngonyan minsan an pangiturogan nagsasaysay nin rawitdawit.


PAPUNTANG ISLA NG BURIAS
Kristian S. Cordero

Labas-masok ang mga kargador sa pier.

Nagmamadaling maidiskarga
ng mga nag-uunahang paa
ang mga kailangang
itawid sa kabilang isla.

Piyesta na sa makalawa.

Kailangang makaalis ang baroto
bago pumatak ang alas otso
ng di abutin ng pag-aati ng dagat.

Sumasama sa hangin ang maliliit
na buhangin at kumakapit
sa buhok

habang tumitilamsik ang mga alon
sa balat ng mga pasahero
at nagiging bubog ng mga asin.

Ganito nila hinahabol ang oras.
Ganito sila hinahabol ng oras.

UNAN
Para kay Gen Asenjo

Yinayakap ko ang mahabang unan na parang ikaw.
Ito ang pumupuwang sa napakalawak na patlang
na iniiwan mo sa higaan.

Marahan at tiyak ang aking mga yakap
hanggang sa manikip ang aking dibdib
at marinig ko ang hanging lumalabas
sa unan, parang buntong hiningang
pinapakawalan pagkatapos ng pagtatalik.

Ganito rin kita nakikita sa tuwing kakain
ka ng tanghalian, nakahanda ang pekadilyo
at dahan-dahan mong bubuwagin ang tali
sa tilapia, walang imik mong ginagawa
ang ritwal ng paghuhubad.

Hindi mo ako tinitingnan at hindi rin kinakausap.
Mag-isa mong itinataboy ang mga naligaw na langaw
sa mesa at tumatayo kang iniiwan ako ng dighay.

Hunyo 14, 2006

ADRIAN

The softest things in the world overcome the hardest things in the world. --Lao-Tzu

ALEJA FAYE

To see things in the seed, that is genius!
-Lao Tzu

Naga Cathedral

GO GEN!

Sonny Sendon (nakaitum) Gen Asenjo, Ako, (may kapot na libro) asin si Armand Ortinero

An librong kapot ko iyo an enot na libro ni Gen Asenjo na nabisto kong enot sa awarding kang Homelife. An librong ini may titulong pula ang kulay ng text message (Libro Agustino, University of San Agustin Press, Iloilo City, 2006) kompuesto nin mga tula sa Filipino asin Kinaray-a na sinurat kan awtor sa laong kan taon 1995 sagkod 2005. Abangan an sakuyang riparo kan librong ini sa kolum ko sa Bicol Mail.

ARSONISTA

Kaining mga huring aldaw sinurulo an mga eskwelahan digdi sa Bikol. Ini an saro sa mga may kaggibo.

WHY AM I AFRAID OF GOING TO HEAVEN?

TAGAYTAY PHOTOS

THE BIG BOSS




The Horny

Before the Fall

After the fall

The Children of the Fall







Fr. George, the Big Brother

Itchi Burichi Talaga

Fr. Joseph of Thailand

Fr. Mimo of Mindoro

Kristian, Joseph and Armand- Itchi Burichi Brothers

Andrew of South Korea


Tarlac brothers

David and Goliath

Super Shade

Superman

Pineapple Men

At Peoples Park

Tsaraaaaaaaaaaaaaaaaaan!

That all may be one....

THE HOUSEMATES

THE BIKOL BROTHERS

Tagaytay is always an experience of transfiguration. It has never failed me.