Thursday, July 28, 2005
Wednesday, July 27, 2005
BLAH BLAH BLAH
HISTORY AS OUR STORY
Kristian S. Cordero
My love affair with history dates back to my elementary years. I owe it to my father who instead of letting me play games the normal growing boys would do, took me to his lap and taught me to memorize the names of heroes inscribed in our moneys. I vividly recall how we would brag me to his drinking partners every time I would be able to recite the litany of heroes. He also told me stories and intrigues surrounding the lives and loves of these people whose heads were cut off to be placed in our currency. He told me Aguinaldo was responsible to the killing of the Bonifacio brothers and the assassination of Antonio Luna.
From these national heroes, I grew up learning to love the lives of saints. My mother introduced me to this wonderful people who unlike our heroes can perform miracles. So every Sunday, my parents are obliged to buy me one novena that contains a short biographical sketch on these heavenly intercessors. Reading their story made me feel that I was part of their own story. As a young child, I tried to imagine going to their times and places. It was a kind of adventure for me to be introduced to these people. This is the kind of an adventure that I feel indebted to history and to my parents. I would never trade it to any other experience.
In later years, in high school as well as in college, my love for history remains unwavering. In the seminary I volunteered to work as one of the assistants in the archdiocesan museum. There, I got so involved with history particularly our ancient and local history as a Bikolano people. I met several people whose interest to history is truly remarkable. While most students think history as a far-forbidden hall of the academe, I see history as our own story. History is not only about them, it is about us. It is not so much part of a distant past but of the present. History tells us who we were and why are we like this now. Many of our present problems trace its roots to our unresolved past. Past that is hidden from us, shattered dreams that we have turned into illusions, into a pseudo-personification of our true identity. One gets true healing by looking back, assessing the present and taking hold of a future. This is the kind of history that we need—a critical history.
Nietzsche said that “history belongs to the living man in three respects: it belongs to him so far as he is active and striving, so far as he preserves and admires, and so far as he suffers and is in need of liberation.” All three correspond to the use of history that is monumental, antiquarian and critical.
My father telling me about Rizal, Del Pilar and Tandang Sora therefore falls into the monumental type of history—a kind of accounting of the greatness of past generations. It is the type of the history that admonishes citizens to continue the greatness and legacy of our forefathers. “It is the knowledge that the great which once existed was at least possible once and may well again be possible sometime.” Randy David, a noted Filipino sociologist classifies much of our history to this category. David’s assessment can be seen through a lot of evidences and tapestries of experience. We hear political speeches written by some inept ghostwriters of tongue-tied politicians who instead of presenting a clear political mandate resort to quoting Jose Rizal and Ninoy Aquino. Pictures of these heroes are also displayed in our classrooms. We have erected monuments and named street, bridges, offices, foundations, schools and other institutions after them. The dangerous side of this type is to fictionalize the character and the event surrounding their lives—this type of history mystifies our heroes from the people. Heroes become mythical and ideal creatures, rather than becoming one with the people’s struggle and idealism. This is also true to our saints, as their cult grows, they are more venerated rather than imitated.
The second type of history is antiquarian. Here I qualify my experience in the seminary as an “antique boy” (a term used to refer seminarians working in the museum; Fr. Toots Imperial coined this title). Monumental history according to Nietzsche can be countered by a dose of antiquarian history. Antiquarian keeps us recognize the humanity of our heroes. It instills us reverence to the person, his origins, and even the things and places that had relations with him/her. In the museum, I learned to appreciate the greatness of these people by looking at the intricate craftsmanship of our ancestors immortalized in the ancient tools and burial jars and the zealous dedication of the early Catholic missionaries evangelizing this pagan land. This type of history explains why we also keep and collect old things, memoirs, and vintage photographs, and even receipts. We surround ourselves with old things because we see our history in this way. And like monumental history, the second type can also be corrupted by mummification. History according to Nietzsche is not meant to be a celebration of decay. It is meant to nurture life.
Thus, antiquarian history should give us the motivation to move on. We do not linger with the past. We let the past shed light to our present. That is why we need a critical history. The type of history that assesses the society in such a way that one must be ready to lay the foundation that will break the old-aged traditions that have shackled the people. We need this kind of history that fears no one. A history that is not self-serving to the interest of those in power, power they have long been perpetuated, a power that corrupts the people. Accordingly, critical history challenges institutions, and even the entire way of living inherited from the past and from the tradition. Not all part of past are glorious, kind and worth keeping. We need to purge ourselves and accept the hard truth that we will see in history. Critical history will only materialize if people begin to re-discover their value and worth. The findings of this history have been maliciously kept by few members of our society because it unravels the truth that for them will be fatal, which for most of us will mean healing and liberation.
Kristian S. Cordero
My love affair with history dates back to my elementary years. I owe it to my father who instead of letting me play games the normal growing boys would do, took me to his lap and taught me to memorize the names of heroes inscribed in our moneys. I vividly recall how we would brag me to his drinking partners every time I would be able to recite the litany of heroes. He also told me stories and intrigues surrounding the lives and loves of these people whose heads were cut off to be placed in our currency. He told me Aguinaldo was responsible to the killing of the Bonifacio brothers and the assassination of Antonio Luna.
From these national heroes, I grew up learning to love the lives of saints. My mother introduced me to this wonderful people who unlike our heroes can perform miracles. So every Sunday, my parents are obliged to buy me one novena that contains a short biographical sketch on these heavenly intercessors. Reading their story made me feel that I was part of their own story. As a young child, I tried to imagine going to their times and places. It was a kind of adventure for me to be introduced to these people. This is the kind of an adventure that I feel indebted to history and to my parents. I would never trade it to any other experience.
In later years, in high school as well as in college, my love for history remains unwavering. In the seminary I volunteered to work as one of the assistants in the archdiocesan museum. There, I got so involved with history particularly our ancient and local history as a Bikolano people. I met several people whose interest to history is truly remarkable. While most students think history as a far-forbidden hall of the academe, I see history as our own story. History is not only about them, it is about us. It is not so much part of a distant past but of the present. History tells us who we were and why are we like this now. Many of our present problems trace its roots to our unresolved past. Past that is hidden from us, shattered dreams that we have turned into illusions, into a pseudo-personification of our true identity. One gets true healing by looking back, assessing the present and taking hold of a future. This is the kind of history that we need—a critical history.
Nietzsche said that “history belongs to the living man in three respects: it belongs to him so far as he is active and striving, so far as he preserves and admires, and so far as he suffers and is in need of liberation.” All three correspond to the use of history that is monumental, antiquarian and critical.
My father telling me about Rizal, Del Pilar and Tandang Sora therefore falls into the monumental type of history—a kind of accounting of the greatness of past generations. It is the type of the history that admonishes citizens to continue the greatness and legacy of our forefathers. “It is the knowledge that the great which once existed was at least possible once and may well again be possible sometime.” Randy David, a noted Filipino sociologist classifies much of our history to this category. David’s assessment can be seen through a lot of evidences and tapestries of experience. We hear political speeches written by some inept ghostwriters of tongue-tied politicians who instead of presenting a clear political mandate resort to quoting Jose Rizal and Ninoy Aquino. Pictures of these heroes are also displayed in our classrooms. We have erected monuments and named street, bridges, offices, foundations, schools and other institutions after them. The dangerous side of this type is to fictionalize the character and the event surrounding their lives—this type of history mystifies our heroes from the people. Heroes become mythical and ideal creatures, rather than becoming one with the people’s struggle and idealism. This is also true to our saints, as their cult grows, they are more venerated rather than imitated.
The second type of history is antiquarian. Here I qualify my experience in the seminary as an “antique boy” (a term used to refer seminarians working in the museum; Fr. Toots Imperial coined this title). Monumental history according to Nietzsche can be countered by a dose of antiquarian history. Antiquarian keeps us recognize the humanity of our heroes. It instills us reverence to the person, his origins, and even the things and places that had relations with him/her. In the museum, I learned to appreciate the greatness of these people by looking at the intricate craftsmanship of our ancestors immortalized in the ancient tools and burial jars and the zealous dedication of the early Catholic missionaries evangelizing this pagan land. This type of history explains why we also keep and collect old things, memoirs, and vintage photographs, and even receipts. We surround ourselves with old things because we see our history in this way. And like monumental history, the second type can also be corrupted by mummification. History according to Nietzsche is not meant to be a celebration of decay. It is meant to nurture life.
Thus, antiquarian history should give us the motivation to move on. We do not linger with the past. We let the past shed light to our present. That is why we need a critical history. The type of history that assesses the society in such a way that one must be ready to lay the foundation that will break the old-aged traditions that have shackled the people. We need this kind of history that fears no one. A history that is not self-serving to the interest of those in power, power they have long been perpetuated, a power that corrupts the people. Accordingly, critical history challenges institutions, and even the entire way of living inherited from the past and from the tradition. Not all part of past are glorious, kind and worth keeping. We need to purge ourselves and accept the hard truth that we will see in history. Critical history will only materialize if people begin to re-discover their value and worth. The findings of this history have been maliciously kept by few members of our society because it unravels the truth that for them will be fatal, which for most of us will mean healing and liberation.
PUSO
PUSO
Kristian S. Cordero
Siring sa mga dating banggi, nahiling ko an puso ko
sa taed ko, may pandok kan tawong haloy ko nang ilusyon.
Dai ko sa siya tinin’o, ta aram ko bako man siyang totoo
nagtalikod ako asin kinugos an sakuyang ilunan.
Alagad nagpirit an sakuyang puso, kiniblit ako sa may iris
Nagpoon siyang maghinghing: mati’a an saimong daghan,
mayo ako dyan, mayo sa laog kan saimong lawas,
dai ako nakakulong sa saimong mga gusok.
Asin pinaatubang niya ako saiya, nagsasayuma ako
alagad makusog an sakuyang puso, minasunod man
ako giraray, dai nakaka’agrangay, dai nakakahabo
sa puso kong masumbikal asin pilyo.
Midbid ako kan sakuyang puso, aram kun saen ako
maluya, duman sa talinga siya nagpopoon na maghangos
na daing patod, garo nagkukuradkutad, sagkod sa hadokan
niya an sakong ngabil, an dungo, pugol na pagkagurob-gurob.
Hahapulason niya an sakuyang daghan, luhay-luhay
pasiring sa ikinabuhay, duman niya ako nadadaog,
duman niya ako nalalaog sagkod na ako mapaturog
Matatapos an bangging kadurog ko an sakuyang puso.
Alagad nagigimata akong mayo na an pusong kataed,
Minahali siya tulos, dai nin paaram, daing surat, daing
huring hadok, daing walat na parong o gira nin mga bitis.
Tibaad minabalik siya sa sakuyang alang na daghan
o baka may iba pang siyang dinudumanan
apwera kaining sakuyang higdaan na kaipuhan
ko naman ribayan an tamong tulos-tulos
maski kan sarong aldaw pa man sana linabahan.
Kristian S. Cordero
Siring sa mga dating banggi, nahiling ko an puso ko
sa taed ko, may pandok kan tawong haloy ko nang ilusyon.
Dai ko sa siya tinin’o, ta aram ko bako man siyang totoo
nagtalikod ako asin kinugos an sakuyang ilunan.
Alagad nagpirit an sakuyang puso, kiniblit ako sa may iris
Nagpoon siyang maghinghing: mati’a an saimong daghan,
mayo ako dyan, mayo sa laog kan saimong lawas,
dai ako nakakulong sa saimong mga gusok.
Asin pinaatubang niya ako saiya, nagsasayuma ako
alagad makusog an sakuyang puso, minasunod man
ako giraray, dai nakaka’agrangay, dai nakakahabo
sa puso kong masumbikal asin pilyo.
Midbid ako kan sakuyang puso, aram kun saen ako
maluya, duman sa talinga siya nagpopoon na maghangos
na daing patod, garo nagkukuradkutad, sagkod sa hadokan
niya an sakong ngabil, an dungo, pugol na pagkagurob-gurob.
Hahapulason niya an sakuyang daghan, luhay-luhay
pasiring sa ikinabuhay, duman niya ako nadadaog,
duman niya ako nalalaog sagkod na ako mapaturog
Matatapos an bangging kadurog ko an sakuyang puso.
Alagad nagigimata akong mayo na an pusong kataed,
Minahali siya tulos, dai nin paaram, daing surat, daing
huring hadok, daing walat na parong o gira nin mga bitis.
Tibaad minabalik siya sa sakuyang alang na daghan
o baka may iba pang siyang dinudumanan
apwera kaining sakuyang higdaan na kaipuhan
ko naman ribayan an tamong tulos-tulos
maski kan sarong aldaw pa man sana linabahan.
POPE RATZINGER ELECTS MSGR. JORO
ROJAS TO BECOME CACERES’ AUXILLIARY BISHOP
Pope’s First Filipino Bishop Elected
Kristian S. Cordero
The long wait is over. Pope Benedict XVI has given the local church of Caceres another shepherd—the first Filipino bishop to be elected after his assumption to the See of Peter. Rev. Msgr. Jose R. Rojas, Vicar General and Parish Priest of Immaculate Conception Parish, Naga City is now the new auxiliary bishop of the archdiocese. His election as Titular Bishop of Idassa and auxiliary bishop of Caceres was made last July 25, 2005 at the Vatican City and was relayed through a communication sent to Apostolic Nuncio Antonio Franco who asked the faithful to pray for the new bishop.
Born in Cebu City as the eldest child of Jose Rojas Sr. and Emiliana Rojas on August 18, 1956, his family went back to Naga where the would-be-bishop took his elementary education at the Naga Parochial School. Realizing his vocation to the priesthood, he entered the Holy Rosary Minor Seminary where he finished his secondary education in 1973. He took up his philosophy at the Holy Rosary Major Seminary (1977) and his bachelor’s degree on sacred theology at the Pontifical University of Santo Tomas, a Dominican university in Manila (1980). On March 29, 1981, in a solemn ceremony held at the Metropolitan Cathedral, Archbishop Teopisto V. Alberto, DD, ordained him to the sacred orders of priesthood.
After his ordination, he was assigned as parochial vicar in the Parish of Our Lady of Peñafrancia in Naga City. In 1982, he continued his studies and earned his licentiate in theology and a master’s degree in Religious Education from the same Dominican university. Msgr. Rojas left the country for his doctoral studies at the Catholic University of Leuven in Belgium in 1985. Two years after, he received his doctorate both in philosophy and moral theology, a sole distinction he still holds among the Caceres clergy. Right after his studies abroad, he went back to Naga to serve as seminary formator. From 1987 to 1989 he was professor and vice-rector of the Holy Rosary Major Seminary and on 1989, he was installed as the new rector of the same seminary by Archbishop Leonardo Z. Legaspi, OP, DD. Msgr. Rojas held the position until 1998.
Aside from his ministry in the seminary, he has been appointed to other key roles in the archdiocesan commissions namely: Chairman, Commission on Doctrine (1987-to the present); Judge, Caceres Marriage Tribunal (1991-1994); Chairman, Commission on Priestly Formation (1989-1998); Chairman, Commission on Preservation of the Holy Rosary Minor Seminary as a National Historical Landmark (1989-1995); Chairman, Archdiocesan Pastoral Council II (2002); Director, Caceres Family Ministry (2001- to the present) and many others.
Gifted with propensity both in writing and music, Msgr. Rojas has composed numerous liturgical and Marian songs both in English and Bikol. He has written articles on various issues on morals, bioethics, church history, seminary formation, and other church-related issues that landed on different national and international publications. He has also written and edited books published in the archdiocese: The History of Enduring Monument, The Holy Rosary Seminary in Caceres (1995); A Story of Divine Providence: The History of Daughters of Mary (1996); Editor, Sacramentario, Lectionario and Pamibi nin Banwaan; Editor, Light to All (2004).
The new auxiliary bishop of Caceres holds the office of the Vicar General since 1998, a position that most likely he will retain. As Vicar general, he ranks second after the archbishop, thus in many occasions, Msgr. Rojas has actively taken up this role, presiding parish fiesta celebrations, installations and the monthly assembly of the clergy. His election therefore to the episcopacy is seen by many clergy as an affirmation for his indefatigable service to the local church of Caceres. His Episcopal consecration is yet to be announced while others are speculating as early as now that it will fall on the Peñafrancia celebration this coming September.
We enjoin our readers to pray for Msgr. Rojas as he takes his pastoral staff to be brave enough and have the courage to fight for his flock assailed by the many wolves that continue to devour the people entrusted to his care. May Jesus, the Eternal High Priest and Mary, Mother of All Christians bless and keep his servant in his ministry.
Pope’s First Filipino Bishop Elected
Kristian S. Cordero
The long wait is over. Pope Benedict XVI has given the local church of Caceres another shepherd—the first Filipino bishop to be elected after his assumption to the See of Peter. Rev. Msgr. Jose R. Rojas, Vicar General and Parish Priest of Immaculate Conception Parish, Naga City is now the new auxiliary bishop of the archdiocese. His election as Titular Bishop of Idassa and auxiliary bishop of Caceres was made last July 25, 2005 at the Vatican City and was relayed through a communication sent to Apostolic Nuncio Antonio Franco who asked the faithful to pray for the new bishop.
Born in Cebu City as the eldest child of Jose Rojas Sr. and Emiliana Rojas on August 18, 1956, his family went back to Naga where the would-be-bishop took his elementary education at the Naga Parochial School. Realizing his vocation to the priesthood, he entered the Holy Rosary Minor Seminary where he finished his secondary education in 1973. He took up his philosophy at the Holy Rosary Major Seminary (1977) and his bachelor’s degree on sacred theology at the Pontifical University of Santo Tomas, a Dominican university in Manila (1980). On March 29, 1981, in a solemn ceremony held at the Metropolitan Cathedral, Archbishop Teopisto V. Alberto, DD, ordained him to the sacred orders of priesthood.
After his ordination, he was assigned as parochial vicar in the Parish of Our Lady of Peñafrancia in Naga City. In 1982, he continued his studies and earned his licentiate in theology and a master’s degree in Religious Education from the same Dominican university. Msgr. Rojas left the country for his doctoral studies at the Catholic University of Leuven in Belgium in 1985. Two years after, he received his doctorate both in philosophy and moral theology, a sole distinction he still holds among the Caceres clergy. Right after his studies abroad, he went back to Naga to serve as seminary formator. From 1987 to 1989 he was professor and vice-rector of the Holy Rosary Major Seminary and on 1989, he was installed as the new rector of the same seminary by Archbishop Leonardo Z. Legaspi, OP, DD. Msgr. Rojas held the position until 1998.
Aside from his ministry in the seminary, he has been appointed to other key roles in the archdiocesan commissions namely: Chairman, Commission on Doctrine (1987-to the present); Judge, Caceres Marriage Tribunal (1991-1994); Chairman, Commission on Priestly Formation (1989-1998); Chairman, Commission on Preservation of the Holy Rosary Minor Seminary as a National Historical Landmark (1989-1995); Chairman, Archdiocesan Pastoral Council II (2002); Director, Caceres Family Ministry (2001- to the present) and many others.
Gifted with propensity both in writing and music, Msgr. Rojas has composed numerous liturgical and Marian songs both in English and Bikol. He has written articles on various issues on morals, bioethics, church history, seminary formation, and other church-related issues that landed on different national and international publications. He has also written and edited books published in the archdiocese: The History of Enduring Monument, The Holy Rosary Seminary in Caceres (1995); A Story of Divine Providence: The History of Daughters of Mary (1996); Editor, Sacramentario, Lectionario and Pamibi nin Banwaan; Editor, Light to All (2004).
The new auxiliary bishop of Caceres holds the office of the Vicar General since 1998, a position that most likely he will retain. As Vicar general, he ranks second after the archbishop, thus in many occasions, Msgr. Rojas has actively taken up this role, presiding parish fiesta celebrations, installations and the monthly assembly of the clergy. His election therefore to the episcopacy is seen by many clergy as an affirmation for his indefatigable service to the local church of Caceres. His Episcopal consecration is yet to be announced while others are speculating as early as now that it will fall on the Peñafrancia celebration this coming September.
We enjoin our readers to pray for Msgr. Rojas as he takes his pastoral staff to be brave enough and have the courage to fight for his flock assailed by the many wolves that continue to devour the people entrusted to his care. May Jesus, the Eternal High Priest and Mary, Mother of All Christians bless and keep his servant in his ministry.
Tuesday, July 26, 2005
A BLAH BLAH BLAH
PURGING ANG FORGING A NATION
Kristian S. Cordero
Chinese have a better way on looking at a crisis that we can learn as we brave another political storm that has besieged our country. Crisis is both an opportunity and a danger. Danger should be read accurately to prevent further havocs while opportunity should be seized to do something extraordinary. In the last few days, we have been trying to grapple this serious political issue that involves the highest leader of the land—no less than the president herself. I am one of those who believe that we need to purge ourselves to be able to start and forge a better nation for ourselves and for the future generations.
In his pastoral letter read last Sunday, Archbishop Legaspi reiterated the call of the Catholic Bishops Conference of the Philippines (CBCP) to restore moral values in Philippine government. The Dominican bishop made a clarion call for the present government to take into serious consideration the various cases hurled against her wrecked administration—the issue of an alleged election fraud, the illegal gambling involving some members of his immediate family and our historic failure to come up with an economic agenda that will alleviate our people from their sad plight of poverty and miseries. The archbishop also admitted that the church in some ways particularly the members of the hierarchy have contributed to the confusion, division and decline of moral standards in our people. The church is so many ways has failed to practice their solidarity with the poor.
Surprisingly, the bishops did not ask for an immediate resignation of the incumbent president despite of massive protests against her. The prelates had reached a seemingly collective decision and have taken the path of shepherding rather than interfering in the decaying state of Philippine politics. They have waged another battle not to combat certain individuals in power but to vanquish this cultural malaise as Jesuit Nem Gonzales aptly called it.
Our political crisis is one of the many results of our cultural malaise as a people. We need to purge this sad republic away from our inept and traditional politicians that have sabotaged and plundered us. As a people we have to undergo a collective experience that we will come to realize that nothing is left for us except ourselves—our people. How can we think of poverty when we know that there is burgeoning elite that controls and monopolizes the riches of the land? How can we solve poverty when it means nothing but an apostolate of the church and her charitable institutions that are not also free from corruption and greed?
I was a high school graduating student when the centennial fever caught us. We were made to look back at the glorious page of our history when our so-called national heroes have declared their independence against foreign colonizers, the first to become a modern republic in this part of the world, and yet I feel that after several years, life in this country has become more impoverished.
I come to believe that this country is still very far, at the very least from a true democratic state. We are the best example of what the ancient Greek philosophers had feared—that is democracy at its worst. Our state is not considered a moral agent in our society. The church has also been accused of conspiracy with the oligarchy that tops the lists of mass donors and benefactors. We do not practice collective act of unselfishness. We still think from a regionalist point of view. We are not yet a nation. Nationhood is still a dream waiting to become true for all of us. We do not have a collective conscience that will serve as our moral bond. The Philippines given its hundred years of struggle against foreign powers has never really gone beyond in forming true citizens of the land. Foreign rules still dictate and intervene in our internal affairs. We still wait for what will the United States of America will say regarding our government. We have never really grown. We still cling to our foreign colonizers and look at them as mothers and messiahs. These foreign aggressors have succeeded in colonizing us. They have turned our selves to become our own worst enemies to battle against with. They have crushed our self-esteem. We hardly know ourselves.
My father who works in a shipping line in the U.S. shared with me an unsurprising story. In their place of work, they call themselves Filipinos when introduced to foreigners and yet when it comes among them, they become distinct and distant individuals—Kapampangans, Ilonggos, Bikolanos, etc. His story made me realize that we still draw our identities from our tribal lineage which served as our pre-colonial and political communities. Hence, even now, we still imagine ourselves as members of particular clan, member of this family—we have the buena familia instead of having citizens of this country. Ginebra played well in their advertisement and got a high number of loyal supporters to their basketball team because of their Barangay Ginebra campaign. We are very responsible, responsive and sensitive when it comes to family matters and yet remain indifferent to the social issues that affect one and all. This is why corruption and poverty is prevalent in our society. We have settled with lesser evils when we could have chosen the good. These lesser evils have grown and become the worst evil, the mother of lies and the worst nightmare we ever had.
Institutions like the Church and the Media should play a pivotal role in purging the nation. We need a church that practices what it teaches and a media that is only liable to the truth and not to any individuals. Archbishop Legaspi and his fellow bishops have taken their stand. Let their faithful Catholics become stalwarts of change and development in this country. Ironically, majority of our population are Catholics and yet we are enlisted as second most corrupt country in the world. We voted into office Marcos and Estrada, world-known tyrants and corrupt leaders. The Church, the same way with the president should take radical steps to become more relevant to the lives of the people particularly the poor. And for the media, it should actively engage by providing new language, new vision in which we shall all see ourselves and our roles for this country. Only then when we purge ourselves, our local communities can we start forging a country that we can really call ours.
Kristian S. Cordero
Chinese have a better way on looking at a crisis that we can learn as we brave another political storm that has besieged our country. Crisis is both an opportunity and a danger. Danger should be read accurately to prevent further havocs while opportunity should be seized to do something extraordinary. In the last few days, we have been trying to grapple this serious political issue that involves the highest leader of the land—no less than the president herself. I am one of those who believe that we need to purge ourselves to be able to start and forge a better nation for ourselves and for the future generations.
In his pastoral letter read last Sunday, Archbishop Legaspi reiterated the call of the Catholic Bishops Conference of the Philippines (CBCP) to restore moral values in Philippine government. The Dominican bishop made a clarion call for the present government to take into serious consideration the various cases hurled against her wrecked administration—the issue of an alleged election fraud, the illegal gambling involving some members of his immediate family and our historic failure to come up with an economic agenda that will alleviate our people from their sad plight of poverty and miseries. The archbishop also admitted that the church in some ways particularly the members of the hierarchy have contributed to the confusion, division and decline of moral standards in our people. The church is so many ways has failed to practice their solidarity with the poor.
Surprisingly, the bishops did not ask for an immediate resignation of the incumbent president despite of massive protests against her. The prelates had reached a seemingly collective decision and have taken the path of shepherding rather than interfering in the decaying state of Philippine politics. They have waged another battle not to combat certain individuals in power but to vanquish this cultural malaise as Jesuit Nem Gonzales aptly called it.
Our political crisis is one of the many results of our cultural malaise as a people. We need to purge this sad republic away from our inept and traditional politicians that have sabotaged and plundered us. As a people we have to undergo a collective experience that we will come to realize that nothing is left for us except ourselves—our people. How can we think of poverty when we know that there is burgeoning elite that controls and monopolizes the riches of the land? How can we solve poverty when it means nothing but an apostolate of the church and her charitable institutions that are not also free from corruption and greed?
I was a high school graduating student when the centennial fever caught us. We were made to look back at the glorious page of our history when our so-called national heroes have declared their independence against foreign colonizers, the first to become a modern republic in this part of the world, and yet I feel that after several years, life in this country has become more impoverished.
I come to believe that this country is still very far, at the very least from a true democratic state. We are the best example of what the ancient Greek philosophers had feared—that is democracy at its worst. Our state is not considered a moral agent in our society. The church has also been accused of conspiracy with the oligarchy that tops the lists of mass donors and benefactors. We do not practice collective act of unselfishness. We still think from a regionalist point of view. We are not yet a nation. Nationhood is still a dream waiting to become true for all of us. We do not have a collective conscience that will serve as our moral bond. The Philippines given its hundred years of struggle against foreign powers has never really gone beyond in forming true citizens of the land. Foreign rules still dictate and intervene in our internal affairs. We still wait for what will the United States of America will say regarding our government. We have never really grown. We still cling to our foreign colonizers and look at them as mothers and messiahs. These foreign aggressors have succeeded in colonizing us. They have turned our selves to become our own worst enemies to battle against with. They have crushed our self-esteem. We hardly know ourselves.
My father who works in a shipping line in the U.S. shared with me an unsurprising story. In their place of work, they call themselves Filipinos when introduced to foreigners and yet when it comes among them, they become distinct and distant individuals—Kapampangans, Ilonggos, Bikolanos, etc. His story made me realize that we still draw our identities from our tribal lineage which served as our pre-colonial and political communities. Hence, even now, we still imagine ourselves as members of particular clan, member of this family—we have the buena familia instead of having citizens of this country. Ginebra played well in their advertisement and got a high number of loyal supporters to their basketball team because of their Barangay Ginebra campaign. We are very responsible, responsive and sensitive when it comes to family matters and yet remain indifferent to the social issues that affect one and all. This is why corruption and poverty is prevalent in our society. We have settled with lesser evils when we could have chosen the good. These lesser evils have grown and become the worst evil, the mother of lies and the worst nightmare we ever had.
Institutions like the Church and the Media should play a pivotal role in purging the nation. We need a church that practices what it teaches and a media that is only liable to the truth and not to any individuals. Archbishop Legaspi and his fellow bishops have taken their stand. Let their faithful Catholics become stalwarts of change and development in this country. Ironically, majority of our population are Catholics and yet we are enlisted as second most corrupt country in the world. We voted into office Marcos and Estrada, world-known tyrants and corrupt leaders. The Church, the same way with the president should take radical steps to become more relevant to the lives of the people particularly the poor. And for the media, it should actively engage by providing new language, new vision in which we shall all see ourselves and our roles for this country. Only then when we purge ourselves, our local communities can we start forging a country that we can really call ours.
PAGSUSOG KI KULAKOG
PAGSUSOG KI KULAKOG
Kristian S. Cordero
Sa sarong lumang osipon, si Kulakog sarong higante sa Bikol. Sa Minalabac, igwang pig-aapod na gira ni Kulakog, sarong gira na naitala sa bato na pinagtutubodan na pagsasadiri kan higanteng ini. Kadakul ubak nin bibi sa lugar na ini, nagtutubod an mga tawo na si Kulakog an nagkakan kaini. Minsan sa Catanduanes, may sarong istorya na tanganing makabatloy sa dagat pasiring sa parteng Albay an saiyang agom, ginibong tulay kaini an saiyang dakulaon na buto. Igwa man mas bantog na istorya na si Kulakog parabanog nin agom, mahugak na esposo asin mayo daang ibang gibo kundi an magturog. Bo’ot kong gamiton an mga osipon na ini bilang metapora kan pirang mga kalalakihan sa satuyang rona. Mga kalalakihan na marhay pang pina’orog na an mga uro-itlog tuminubo sa angog.
Bilang sarong para-surat dakula para sa sakuya an taw’an tingog an mga boses na pinula arog kan patriarka, diskriminasyon asin iba pang paghiling na paruro sa kapwa-tawo. Digdi ko nahihiling an mas orog kadakulang katungdan kan siisay pa man na muyang magsurat sa Bikol. Lihis na kita sa panahon kun saen pigtutukar an rebolusyon, an komunismo o an inaapod na kili-kili literature. Yaon kita sa panahon nin pagtuklas nin mga bagong porma asin paggibo nin mga bagong mata na bako sanang hihilingon an magayon, magiram asin usmak kundi an laog na bo’ot ipasabot. Ini an dakulang angat ko sa sadiri asin sa iba pang arog ko na dai pinapauntok kan musa nin pagsurat. Alagad an panahon na ini, saro man na okasyon nin pagsalingoy, pagkutkot sa daan na baul kan mga ariwaga, osipon, rawit-dawit, mga istorya na makangirhat asin dai na ngani haros tutubodan sa panahon nin internet, cell phones asin mayong-kagadanan na mga tsinovelas. Si Kulakog saro sa mga imahe na bo’ot kong ipabisto. Imahe nin pag-ooripon na mas makulog sa kapagtiosan nin tulak ta an pag-kaoripon na ini minalanit bako sana sa lawas kundi minasalugsog sa kalag.
Magkapirang mga rawit-dawit sa Filipino asin Bikol an sinurat ko na arog kaini an tema—an makamundong agi-agi kan mga babayi sa satuyang banwaan. Sa istoryang hale sa Catanduanes, malinaw na an babae ang naghahale tanganing maghanap nin kakanon, ginamit sana ni Kulakog an saiyang buto tanganing makabatloy an saiyang agom pasiring sa ibong na pangpang. Siring man kaini an pinapasabot ko sa rawit-dawi na Santa Ana, na kabali sa enot na libro kong inilagda an MGA TULANG TULALA: Piling Tula sa Filipino, Bikol at Rinconada. Uni an tula:
Ta an babaying imahen an nawara,
Mga abayi man dapat an maghanap.
Sinugo sindang magduman sa ibang baybayon
tanganing si Santa Ana saindang hanapon.
Mantang an mga lalaki nawiwili sa kahihiling kan Mayon.
Pinunan an pagbaklay pasiring sa Hapon
duman nakanood magtais nin samurai.
Asin pigsusulo pati bungut sa uray
Mantang mga suanoy na kansyon saindang kinakanta:
Pagpuli, si mga daraga nagin nang mga puta.
An makamundong eksperinsya kan mga kababaihan na pinula kan satuyang paniniwala, an saro sa nagpaparuro kan satuyang banwaan. An makangirhat na katotohanan na an Bikol an “Rape Capital of the Philippines” sarong pagbalo-balo sa satuyang debosyon sa Mahal na Ina. Alagad dai ko naman ini pig-ngangalasan, bako nin huli sa kulturang orag bilang libog na pigbabasol ta pa sa pagkahilig ta sa lada. Alagad, hilingon na sana niyato an mismong pagdeosyon niyato ki Santa Maria. Minsan igot na an simbahan asin media sa kampanya na labanan an siring na gawe nin debosyon, mahihiling pa man niyato an garo mga idong rungaw na nag-iiriwal nin huli sa kapidasong tela na magagalbot niyato sa Birhen. Bako daw sarong dakulang paglugos sa sarong babae an nangyayari sa satuyang selebrasyon. Saralak digdi an gabos na kalalakihan sa Bikol, an mga pulitiko, an mga hade sa negosyo na dakul kun magtaong limos sa simbahan, mga burat na istambay, asin mga seminarista asin mga padi. An siring na okasyon mas nagiging ladawan kun ano an paghiling kan kadaklan sa satuya, paghiling na tumang sa kababaihan asin sa Dios na inarog an saiyang sadiri sa sarong guna na minaataman sa saiyang mga siyo.
Si Kulakog bilang imahe nin subersyon sa mga kababaihan an nahihiling kong gamot asin kapaliwanagan kan mga pangyayaring ini. An mito ni Kulakog nagpapasabot nin sarong makulog na katotohanan na kun dai niyato tatawan nin magkakanigong riparo asin sararong paghiro magiging sarong dakulang lugad na madara sato sa kagadanan. Sa pagsusog ki Kulakog, aagihon kita sa pagpangirit asin mga kangangalasan, alagad totoo an kun nuarin kita minangirit duman orog na minakulog an satuyang mga daghan.
An mga arog ni Kulakog an kaipuhan niyatong balukaton sa agimad-mad kan satuyang banwaan. Bistuhon asin ngaranan niyato an satuyang mga helang sa paagi nin pagsalingoy sa satuyang mga osipon asin suanoy na kadunungan, ta dakul pa sa mga bagay na ini an makakataong kapaliwanagan kan madiklom asin madoot na dalan kan satuyang presenteng panahon. An mga arog kaining mga osipon an nagigin salming niyato kan satuyang mga helang ilang sarong banwaan. Bo’ot sabihon an istorya ni Kulakog nagpapadagos pa man ngonyan asin ta an anino ni Kulakog minasakop pa man sa satuya, daing tunay na pag-asenong mahahaman. An banwaan na kompuesto nin mga tawong arog ki Kulakog, purog.
Sa kahaloy-haloye, nilalaom ko na magagadan an imahe nin Kulakog, magigin na sana ining parte nin sarong harayoon na panahon. Alagad mangyayari sana ini kun magkakaboronyog kita sa paghimo nin sarong bagong karakter kan satuyang binibilog na mga osipon, mga osipon na sasalingonyon kan masurunod na henerasyon nin may ogma sa puso. Kaipuhan ta nin sarong bagong simbolo nin pagkamoot, nin pagmakulog sa kada saro, nin pagmidbid sa kagayonan nin lambang saro, asin iba pang birtud na ginadan kan patriarka asin kaining mito ni Kulakog.
Hulyo 26, 2005
Kapiyestahan ni Santa Ana
Kristian S. Cordero
Sa sarong lumang osipon, si Kulakog sarong higante sa Bikol. Sa Minalabac, igwang pig-aapod na gira ni Kulakog, sarong gira na naitala sa bato na pinagtutubodan na pagsasadiri kan higanteng ini. Kadakul ubak nin bibi sa lugar na ini, nagtutubod an mga tawo na si Kulakog an nagkakan kaini. Minsan sa Catanduanes, may sarong istorya na tanganing makabatloy sa dagat pasiring sa parteng Albay an saiyang agom, ginibong tulay kaini an saiyang dakulaon na buto. Igwa man mas bantog na istorya na si Kulakog parabanog nin agom, mahugak na esposo asin mayo daang ibang gibo kundi an magturog. Bo’ot kong gamiton an mga osipon na ini bilang metapora kan pirang mga kalalakihan sa satuyang rona. Mga kalalakihan na marhay pang pina’orog na an mga uro-itlog tuminubo sa angog.
Bilang sarong para-surat dakula para sa sakuya an taw’an tingog an mga boses na pinula arog kan patriarka, diskriminasyon asin iba pang paghiling na paruro sa kapwa-tawo. Digdi ko nahihiling an mas orog kadakulang katungdan kan siisay pa man na muyang magsurat sa Bikol. Lihis na kita sa panahon kun saen pigtutukar an rebolusyon, an komunismo o an inaapod na kili-kili literature. Yaon kita sa panahon nin pagtuklas nin mga bagong porma asin paggibo nin mga bagong mata na bako sanang hihilingon an magayon, magiram asin usmak kundi an laog na bo’ot ipasabot. Ini an dakulang angat ko sa sadiri asin sa iba pang arog ko na dai pinapauntok kan musa nin pagsurat. Alagad an panahon na ini, saro man na okasyon nin pagsalingoy, pagkutkot sa daan na baul kan mga ariwaga, osipon, rawit-dawit, mga istorya na makangirhat asin dai na ngani haros tutubodan sa panahon nin internet, cell phones asin mayong-kagadanan na mga tsinovelas. Si Kulakog saro sa mga imahe na bo’ot kong ipabisto. Imahe nin pag-ooripon na mas makulog sa kapagtiosan nin tulak ta an pag-kaoripon na ini minalanit bako sana sa lawas kundi minasalugsog sa kalag.
Magkapirang mga rawit-dawit sa Filipino asin Bikol an sinurat ko na arog kaini an tema—an makamundong agi-agi kan mga babayi sa satuyang banwaan. Sa istoryang hale sa Catanduanes, malinaw na an babae ang naghahale tanganing maghanap nin kakanon, ginamit sana ni Kulakog an saiyang buto tanganing makabatloy an saiyang agom pasiring sa ibong na pangpang. Siring man kaini an pinapasabot ko sa rawit-dawi na Santa Ana, na kabali sa enot na libro kong inilagda an MGA TULANG TULALA: Piling Tula sa Filipino, Bikol at Rinconada. Uni an tula:
Ta an babaying imahen an nawara,
Mga abayi man dapat an maghanap.
Sinugo sindang magduman sa ibang baybayon
tanganing si Santa Ana saindang hanapon.
Mantang an mga lalaki nawiwili sa kahihiling kan Mayon.
Pinunan an pagbaklay pasiring sa Hapon
duman nakanood magtais nin samurai.
Asin pigsusulo pati bungut sa uray
Mantang mga suanoy na kansyon saindang kinakanta:
Pagpuli, si mga daraga nagin nang mga puta.
An makamundong eksperinsya kan mga kababaihan na pinula kan satuyang paniniwala, an saro sa nagpaparuro kan satuyang banwaan. An makangirhat na katotohanan na an Bikol an “Rape Capital of the Philippines” sarong pagbalo-balo sa satuyang debosyon sa Mahal na Ina. Alagad dai ko naman ini pig-ngangalasan, bako nin huli sa kulturang orag bilang libog na pigbabasol ta pa sa pagkahilig ta sa lada. Alagad, hilingon na sana niyato an mismong pagdeosyon niyato ki Santa Maria. Minsan igot na an simbahan asin media sa kampanya na labanan an siring na gawe nin debosyon, mahihiling pa man niyato an garo mga idong rungaw na nag-iiriwal nin huli sa kapidasong tela na magagalbot niyato sa Birhen. Bako daw sarong dakulang paglugos sa sarong babae an nangyayari sa satuyang selebrasyon. Saralak digdi an gabos na kalalakihan sa Bikol, an mga pulitiko, an mga hade sa negosyo na dakul kun magtaong limos sa simbahan, mga burat na istambay, asin mga seminarista asin mga padi. An siring na okasyon mas nagiging ladawan kun ano an paghiling kan kadaklan sa satuya, paghiling na tumang sa kababaihan asin sa Dios na inarog an saiyang sadiri sa sarong guna na minaataman sa saiyang mga siyo.
Si Kulakog bilang imahe nin subersyon sa mga kababaihan an nahihiling kong gamot asin kapaliwanagan kan mga pangyayaring ini. An mito ni Kulakog nagpapasabot nin sarong makulog na katotohanan na kun dai niyato tatawan nin magkakanigong riparo asin sararong paghiro magiging sarong dakulang lugad na madara sato sa kagadanan. Sa pagsusog ki Kulakog, aagihon kita sa pagpangirit asin mga kangangalasan, alagad totoo an kun nuarin kita minangirit duman orog na minakulog an satuyang mga daghan.
An mga arog ni Kulakog an kaipuhan niyatong balukaton sa agimad-mad kan satuyang banwaan. Bistuhon asin ngaranan niyato an satuyang mga helang sa paagi nin pagsalingoy sa satuyang mga osipon asin suanoy na kadunungan, ta dakul pa sa mga bagay na ini an makakataong kapaliwanagan kan madiklom asin madoot na dalan kan satuyang presenteng panahon. An mga arog kaining mga osipon an nagigin salming niyato kan satuyang mga helang ilang sarong banwaan. Bo’ot sabihon an istorya ni Kulakog nagpapadagos pa man ngonyan asin ta an anino ni Kulakog minasakop pa man sa satuya, daing tunay na pag-asenong mahahaman. An banwaan na kompuesto nin mga tawong arog ki Kulakog, purog.
Sa kahaloy-haloye, nilalaom ko na magagadan an imahe nin Kulakog, magigin na sana ining parte nin sarong harayoon na panahon. Alagad mangyayari sana ini kun magkakaboronyog kita sa paghimo nin sarong bagong karakter kan satuyang binibilog na mga osipon, mga osipon na sasalingonyon kan masurunod na henerasyon nin may ogma sa puso. Kaipuhan ta nin sarong bagong simbolo nin pagkamoot, nin pagmakulog sa kada saro, nin pagmidbid sa kagayonan nin lambang saro, asin iba pang birtud na ginadan kan patriarka asin kaining mito ni Kulakog.
Hulyo 26, 2005
Kapiyestahan ni Santa Ana
Tuesday, July 19, 2005
BAGONG TULA
SEMINARYO
Para kay A.
May dalawang magkasintahang ahas
ang natagpuan sa loob ng seminaryo.
Agad na lumikha ng ingay at gulo
upang mabulabog ang naglalampungang ulupong.
Biglang natipon ang mga seminarista
at naghanap nang kahit anong maaring pamalo.
Hindi pa nakakalayo ang isang ahas
nang hatawin ito ng kulay tansong tubo.
Tinamaan sa ulo ang ulupong.
Hinagod ang katawan nito
at pinagpira-piraso.
Iminungkahi ng isang pari
na alamin ang kasarian ng napatay na ahas.
At dahil walang marunong tumukoy nito
ipinagpalagay nilang—ang babaeng ahas
ang nadisgrasya.
Nang dumating ang gabi ipinagbunyi
sa misa ang naganap na pangyayari.
Pinangunahan ng obispo ang panalangin
at ipinag-utos nito ang masidhing
paghahanap sa nakatakas na ahas.
Habang sa isang sulok ng altar
nanlilisik ang mata ng ulupong
na natatapakan ng maamong birhen.
Para kay A.
May dalawang magkasintahang ahas
ang natagpuan sa loob ng seminaryo.
Agad na lumikha ng ingay at gulo
upang mabulabog ang naglalampungang ulupong.
Biglang natipon ang mga seminarista
at naghanap nang kahit anong maaring pamalo.
Hindi pa nakakalayo ang isang ahas
nang hatawin ito ng kulay tansong tubo.
Tinamaan sa ulo ang ulupong.
Hinagod ang katawan nito
at pinagpira-piraso.
Iminungkahi ng isang pari
na alamin ang kasarian ng napatay na ahas.
At dahil walang marunong tumukoy nito
ipinagpalagay nilang—ang babaeng ahas
ang nadisgrasya.
Nang dumating ang gabi ipinagbunyi
sa misa ang naganap na pangyayari.
Pinangunahan ng obispo ang panalangin
at ipinag-utos nito ang masidhing
paghahanap sa nakatakas na ahas.
Habang sa isang sulok ng altar
nanlilisik ang mata ng ulupong
na natatapakan ng maamong birhen.
KUWEBA NG SUMAGING
Sumasagi sa isip ko ang ilang mga bagay
tungkol sa atin habang papasok tayo
sa loob ng kuweba ng Sumaging.
Ikinikintal ko ang ilang mga pagmuni-muni
sa talas ng mga batong kinakapitan natin
pababa sa pinakamalalim na bahagi ng kuweba.
Walang mga paniking maaaring gumambala.
Habang lumalamig at lumalakas ang bulong
ng tubig natitiyak ko sa mga sandaling iyon
na ang kuweba’y isang sinapupunan.
Ito ang una nating kanlungan.
Dito nagsimula ang dahilan ng pagkupkop.
Ipinagpalagay ko na matagal tayong nilikom ng dilim
at tinuruang maglaro ng mga dapog na hugis mga elepante,
pagong, kandila at ilang maseselang bahagi ng katawan.
Ito ang una nating mga laruan.
Dito sumibol ang labis na galak.
Ngunit katulad ng alegorya ng Griyegong pilosopo
Napagod tayo sa pakikipaglaro sa ating mga anino.
Hindi dapat nakikita ang anino sa dilim.
Kaya iminungkahi mong lumabas na tayo ng kuweba
Hindi ito ang katotohanan.
Kailangang putulin ang pusod
upang patuloy na tumibok ang puso.
Pumayag akong muling iluwal ang sarili
at nangakong iibigin ang silahis ng araw.
Bukas-palad ko itong hahayaang tumagos
sa pagitan ng aking daliri na parang hinihintay
ang paglagas ng mga dahon ng pino.
Para Kay Eric Lagdameo
tungkol sa atin habang papasok tayo
sa loob ng kuweba ng Sumaging.
Ikinikintal ko ang ilang mga pagmuni-muni
sa talas ng mga batong kinakapitan natin
pababa sa pinakamalalim na bahagi ng kuweba.
Walang mga paniking maaaring gumambala.
Habang lumalamig at lumalakas ang bulong
ng tubig natitiyak ko sa mga sandaling iyon
na ang kuweba’y isang sinapupunan.
Ito ang una nating kanlungan.
Dito nagsimula ang dahilan ng pagkupkop.
Ipinagpalagay ko na matagal tayong nilikom ng dilim
at tinuruang maglaro ng mga dapog na hugis mga elepante,
pagong, kandila at ilang maseselang bahagi ng katawan.
Ito ang una nating mga laruan.
Dito sumibol ang labis na galak.
Ngunit katulad ng alegorya ng Griyegong pilosopo
Napagod tayo sa pakikipaglaro sa ating mga anino.
Hindi dapat nakikita ang anino sa dilim.
Kaya iminungkahi mong lumabas na tayo ng kuweba
Hindi ito ang katotohanan.
Kailangang putulin ang pusod
upang patuloy na tumibok ang puso.
Pumayag akong muling iluwal ang sarili
at nangakong iibigin ang silahis ng araw.
Bukas-palad ko itong hahayaang tumagos
sa pagitan ng aking daliri na parang hinihintay
ang paglagas ng mga dahon ng pino.
Para Kay Eric Lagdameo
Monday, June 20, 2005
BOOK LAUNCHING
Imbitado an gabos sa paglansar kan librong BALALONG: A COLLECTION OF BIKOL PROVERBS, ini tinipon asin tinawan nin bagong pagbasa asin paghorop-horop ni Father Philip Bersabe, sarong padi asin professor sa Holy Rosary Minor Seminary. An libro may paneot na tataramon na sinurat kan retired UP Professor na si Maria Lilia F. Realubit. Siring man, an sikat na kolumnista asin parawit-dawit na si Frank Peñones asin si Rudy Alano na Bikol Coordinator sa NCCA nagtao kan saindang pag-omaw sa nasabing koleksyon na ilalansar sa Biyernes, Hunyo 24, 2005, alas dos, sa seminaryo. Hirilingan kita!
An libro may presyong dos syentos pesos sana.
An libro may presyong dos syentos pesos sana.
Saturday, June 18, 2005
ORAGON
Call for submissions for OragonRepublic.com anniversary poetry folio
Premier Bicol Web site OragonRepublic.com is accepting manuscripts for its anniversary poetry folio.
Deadline is on July 30. Contributors should send poems written in any of the Bikol languages via oragonrepublicfolio1@atenista.net Re: OragonRepublic poetry folio.
Submissions must include a bio-note.
Poems previously published in OragonRepublic.com will also be considered for publication. The folio will be distributed as souvenir program during the anniversary celebration on August 10 in Naga City.
Premier Bicol Web site OragonRepublic.com is accepting manuscripts for its anniversary poetry folio.
Deadline is on July 30. Contributors should send poems written in any of the Bikol languages via oragonrepublicfolio1@atenista.net Re: OragonRepublic poetry folio.
Submissions must include a bio-note.
Poems previously published in OragonRepublic.com will also be considered for publication. The folio will be distributed as souvenir program during the anniversary celebration on August 10 in Naga City.
Tuesday, April 12, 2005
ANTHOLOGY FOR THE POPE
Poets and creative non-fictionists in Filipino and English, Catholic or otherwise, are invited to contribute to an anthology celebrating the life and works of Pope John Paul II. Poets may submit a maximum of three poems, while essayists may contribute works of any length. Works may basically take the form of an elegy, but personal reflections are encouraged. Catholic Mass Media Award winner Louie Jon Sanchez will edit the anthology. Submit works to louiejonasanchez@gmail.com. The last day of submission is on May 15.
Wednesday, April 06, 2005
SAL
Kung maaari sanang ipabago ang pangalan ko, gagawin ko. Salvador Dimaiwat Jr., ang tunay kong pangalan. Sabi ng lolo ko na siyang pinanggalingan ng pangalan ko, kaya daw Salvador ang pangalan namin ay dahil pareho kaming ipinanganak sa bisperas ng Pasko. Kasabay ni Jesus, ang dakilang manunubos ng sangkatauhan. Nag-iisa akong anak na lalaki sa anim na magkakapatid na puros babae. Bata pa ako, ipinanata na raw ako ng inay sa Mahal na Birhen ng Peñafrancia upang magpari. Ganun daw kasi ang tradisyon dito sa Bikol. Iniaalay ang mga anak na lalaki sa Kagurangnan samantalang ang mga babae’y nagtratarabaho sa mga sauna ng malalaking syudad o kaya nama’y katulong sa abroad. Bagay daw akong mag-pari dahil napakabait. Hindi raw masyadong lumalabas ng bahay at hindi pala-imik. Ganun daw dapat ang magpapari. Maganda sana ang ganitong pangalan, may maipagmamalaki ka, at wala rin akong tutol sa pagpari dahil kinalakihan ko na ang mangarap na nakasuot ng mahabang puting damit. Kaya lang kung bakit sa dinami-dami pa naman ng palayaw na maaring imbetuhin para sa akin ay ito pa ang kanilang naisipan. Sal. Maaari sanang tinawag na lang akong Badong o kaya Jun-Jun dahil dyunyor o kaya nama’y Nonoy, dahil unico hijo ako. ‘Yong isa ngang tukayo ko, tinatawag naming Vlad. Pero ako, Sal. Kaya madalas akong kantyawan nang mga kalaro ko simula nang tawagin ako ni Nestor, ang kalarong naming bulol ng Sal-Sal. Mula noon tinawag na nila akong Salsal! Ayoko sanang mapikon dahil hindi ko naman talaga alam kong anong ibig sabihin ng salsal. Pero alam kong bastos ito at narinig ko na rin ito minsan sa mga kalaro ko noon at maging sa mga nakatatanda kong pinsan na lalaki.
Nasa second year high school na ko nang minsang tanungin ako ng mga kaklase kong lalaki kong nagsasalsal na raw ako. Hindi ko alam kung paano ko sasagutin ang mausisang tanong na yon. Vacant period namin noon at hinihintay namin ang pagdating ng titser sa katekesis, ang last subject namin pagkahapon. Sinundan pa ito ng isa pang tanong na labis kung ikinagulat. Ngunit di ako sa kanila nagpahalata. “Anong kulay daw daw ng kasit ko?” tanong ni Jonnie. Hindi ko alam kung ano ang isasagot ko sa kanila. Sa totoo lang, hindi ko talaga alam kung paano nga ba ang magsalsal at kung anong kulay ng kasit. Ngunit sa kadahilanang ayaw kong mapahiya, nagmamayabang kong sinagot sila. “Oo, madalas pa nga akong magsalsal.” Malakas kong sinabi. “Sige nga, anong kulay ng kasit?”makulit at mausisa akong tinanong ni Ben, ang pinaka-bully sa amin. Anak siya ng president ng PTA Council, kaya malakas ang magulang niya sa mga madre.
Ilang segundo nilang hinintay ang sagot ko. Pati ang ilan sa mga kaklase kong babae ay napatigil sa pagkain ng sampalok at hinintay ang sagot ko. Ayoko na sanang sagutin dahil hindi naman talaga ako nagsasalsal. Pero pinilit pa rin nila ako. At upang matapos na ang diliryo kong iyon, mapakumbaba kong sinabi, “Di ba Green?” Parang mga palaka silang dinatnan ng unang ulan at sabay-sabay silang nagtawanan. Halos mamatay sa tawa ang mga kaklase kong lalaki at muntik nang malunok ng isa kong kaklaseng babae ang buto ng kinakain na sampalok sa kakatawa. Palibhasa medyo boyish ‘yong kaklase kong babaeng ‘yon at hindi na dapat pagtakhan kung bakit mas alam niya marahil kung ano ang kulay ng kasit.
Dumating ang titser namin sa katekesis nang hindi ko namamalayan. Nilamon na ako ng hiya. At kahit dumating na siya, patuloy pa rin ang bulong-bulongan at palihim na tawanan. Narinig ko pang sinabi ng isa kong kaklase. “Green ang kasit ni Sal, para pala siyang alien!” sabi ni Eric. “ Parang ‘yong sa Mars Attack siguro ang kulay, patawang sinabi naman ni Ruben. Pati ang matalik kong kaibigan na si Jethro ay panay rin ang pagtawa. Ngunit nang mapansin niyang natahimik na ako sa isang sulok, tumigil na siya.
Kababata ko si Jethro, halos sabay kaming lumaki. Magkumpare ang mga tatay namin at magkasama sa Couples For Christ. Bata palang madalas na siyang nasa bahay at nakikipaglaro sa mga kapatid ko babae. Sa tuwing magbabahay-bahayan kami, siya ang tatayong tatay at ako ang paring magkakasal. Nanay si Elsa, ang sinundan kong kapatid na niligawan niya nung Grade 6, ngunit binasted agad ng kapatid ko. Pari parati ang role ko, kaya pagkatapos ng kasal, wala na ako sa eksena. Habang naglalaro pa sila ng bahay-bahayan. Mag-isa na akong naglalaro ng jackstone at ilang mga barbie dolls ng mga kapatid ko. Kinakausap ko ang mga manika. Kapag nakita na nila akong nag-eenjoy sa sariling paglalaro, saka lamang nila titigilan ang bahay-bahayan at makikipaglaro uli sa akin.
Pagkatapos ng klase, yinaya ako ni Jethro na dumaan mo na nang bahay nila. Wala daw ang magulang niya. Sumama ako dahil gusto ko sanang magpalipas oras muna nang sama ng loob. Ngunit may ibang plano pala si Jethro. Nasa pintuan na kami ng bahay nila nang sabihin niya ang iniisip niya gagawin.
“Gusto mo bang matutong magsalsal?” tanong niya. Hindi ako nakasagot sa tanong ni Jethro. Pero marahil dahil sa sama ng loob sa sarili at sa mga kaklase ko, pumasok ako ng bahay nila. Sapat na ‘yon para sabihin kong gusto ko ring matutong magsalsal.
Napakalaki nang bahay nila. Sayang nga lamang at walang kapatid si Jethro. Pweding maglaro ng taguan sa laki ng bahay nila. Pumasok kami ng kuwarto ni Jethro. May sariling kuwarto ang kaibigan ko. May mga posters ng Japanese Anime at ilang babasahin na puros hubad na babae. Sa tatay nya raw yon. Pinatingnan niya ito sa akin. Binigyan niya rin ako ng isang beer in can. Red Horse. Malamig na malamig. Pinagpapawisan ang lata. Dalawang beses na rin akong nakatikim ng beer at di ko talaga magawang magustuhan ang lasa nito. Parang ihi. Pinaghalong pait at pakla ang lasa. Ganun pa man, binuksan ko ito. Lumabas ang mga puting bula nito at sinabihan ako ni Jethro na inumin ko na raw habang malamig. Binuksan na rin ni Jethro ang beer niya. Sabay naming nilagok ang inumin at hinayaang dumaloy ito sa aming lalamunan.
Namula ang pisngi ni Jethro matapos inumin ang isa pang beer. Samantalang ako nama’y tumigil na sa kakatingin sa mga babasahin na ibinigay niya sa akin. Sa halip, kinuha ko ang mga photo albums niya. May mga pictures ng pamilya ni Jethro. Mula pa nang siya’y ipinanganak. Unang gupit. Unang hakbang. Unang iyak. Unang kaarawan. At ilan pang mahahalagang pangyayai sa kanya. ‘Yong mga bagay na tulad nun ang wala ako. Hindi masyadong mahilig si inay sa ganito. Wala akong binabalikan na mga larawan.
Habang pinagmamasdan ko ang mga larawan, natanto kong madaling lumaki si Jethro. Madali siyang tumangkad, palibhasa’y una raw siyang tinuli. Sa pagtuli lang siguro kami hindi nagkasabay ni Jethro. Dahil nung nagkayayaan na magpatuli kami kay Pay Lando sa ilog ay umurong ako. Grade 4 siya noon at ako nama’y natuli bago mag-first year.
Ayaw ko pa sanang magpatuli, kaya lang ako na lang yata ang hindi tuli sa mga bata sa amin. Nagpatuli ako sa doktor. Mas masakit kasi ang sa albularyo at baka raw matetanus. Ngunit nagkamali ako. Masakit pa rin ang pagtuli sa akin dahil medyo matanda na ang doktor. Pasmado ang mga kamay nito. Tinipid pa nga yata ang anestisya dahil nadama ko pa ang pagtahi ng kapirasong laman na hindi naman pala pinuputol.
Tinangka pa itong tingnan nang mga kapatid kong babae, kaya raw ito nangamatis. Halos magdadalawang linggo bago nahilom ang sugat. Simula noon, ni hindi ko na tinangka pang usyusuhin ang ari ko. Maliban na lamang sa pag-ihi. May mga umagang nagigising akong matigas ito. Pero hindi ko ito pinapansin. Natatakot akong baka bigla na lang dumugo, sakaling galawin ko ito.
Nang matapos ni Jethro ang kanyang iniinom, inalok niya akong pumunta sa banyo. Doon na lang daw kami magsalsal. Hindi ko pa rin alam kung bakit sumunod ako sa kanya. Marahil tinamaan na rin ako ng beer na ininom ko o baka nama’y dahil inisip kong, “Kung hindi ngayon , kelan pa?”
Pagpasok namin, naghubad na si Jethro, tirik na tirik ang kanyang ari. Tiningnan ko ito. At nahihiyang kong hinubad ang aking suot na pantalon. Sa loob ko, natatakot ako sa gagawin namin. Baka dumugo. Ngunit pinilit ko na ring patigasin ang ari ko dahil nakakahiya na kay Jethro. “O.k. lang yan, Sal, hawakan mo nang ganito” pangungumbinsi sa akin ni Jethro. Pinahawakan niya ang ari ko at pinasunod sa kanya. Dahan-dahan naming hinimas ang mga ari namin. Nakapikit si Jethro. Samantalang patingin-tingin ako sa kanya. Alam na alam ni Jethro ang kanyang ginagawa. Matigas na matigas na ang kanyang ari. May mga maliliit na ugat na lumalabas dito. Samantalang ako’y hirap na hirap pa rin. Sinabihan niya akong mag-imagine raw ako ng mga babae. “Yong mga nakita mo sa magazines, ngayon mo sila isipin”, pabulong na sinabi ng kaibigan ko. Pero, walang pumapasok sa isip ko, maliban sa mga kaklase kong lalaking nagtawanan kanina. Galit ang namuo sa akin sa tuwing sasagi sila sa aking isip. Patuloy kong ginaya si Jethro sa kaniyang ginagawa. Tiningnan ko uli siya. Ngayo’y nakapikit na siya at mukhang napapakagat na ng labi. Nakikita ko muli akong iniiwan ni Jethro. Siya muli ang nauuna. May sarili na siyang mundo na pinapasok. Nabubuhay kaya sa isip niya ang mga babae sa magazines. Hindi ko alam. Kaya pinag-igihan ko na rin ang paghimas ng ari ko. May mga ugat na ring lumabas dito. Paurong-sulong. Nabubunggo ang ulo nito sa pagitan ng mga daliri ko. May kung anong kakaibang pakiramdam na kumikislot sa katawan ko. Hindi ko maintindahan ang nararamdaman ko. May kung anong pinaghalong lakas at panghihina ang nanalaytay sa mga ugat ko. Hanggang sa unti-unting may puting lumabas sa aming ari. Sabay uli kami ni Jethro. Tumalsik ang kasit namin sa tiles ng puting banyo at tumulo ang iba sa aming mga kamay. Sabay kaming tumawa ni Jethro. Malakas na malakas. Mas malakas sa tawanan ng mga kaklase ko kanina. Nasiyahan ako sa ginawa namin. Parang naibuhos ko ang lahat ng sama ng loob ko. Inisip kong parang lason ang kasit na kailangang pakawalan sa katawan. Puti pala at hindi green ang kulay nito. Napatawa na lang uli ako. Sinabihan ako ni Jethro na maghugas ng kamay at dahan-dahan kong binuksan ang faucet. Lumabas ang napakaputing tubig sa nawasa na parang ilang taon nang inimbak at ngayo’y parang ayaw ng mahinto sa pagdaloy.
Umuwi akong ng bahay ng araw na ‘yon na may kakaibang pakiramdam. Damang-dama ko pa rin ang ginhawa na mailabas ang lahat ng mga tinipong emosyon sa loob ng katawan ko. Amoy clorox pala ang mga damdaming ito. Mga galit na kinikimkim lamang sa sarili. Tulad ng naramdamang galit ko sa mga kaklase ko at sa katotohanang dala ng pangalang ikinabit na sa akin.
Nasundan pa ang pagsalsal namin ni Jethro ng maraming beses. Parang bisyo nakakalulong ang pagsalsal. Di tulad ni Jethro wala akong ibang iniisip na babae sa tuwing gagawin namin ang pagsalsal. Sapat na sa akin ‘yong mga kasama ko ang pinakamatalik kong kaibigan sa gawaing ito. Masaya ko sa tuwing magsalsal kaming magkasama.
Mula rin nang matuto akong magsalsal, nahalata kong naging madali ang paglaki ng ari ko sa mga sitwasyong hindi ko inaasahan. Bigla na lamang itong lumalaki kahit saglit kong mahawakan o kahit na masandayan lamang ito ng unan. At kahit na minsan hindi ko na kasama si Jethro, nagagawa ko nang magsalsal ng mag-isa. Minsan sa kwarto, pagdating na pagdating galing eskwelahan, o minsan nama’y sa loob ng banyo. Minsan nga nahuli pa ako sa pagpasok dahil nagsalsal muna ako. Nakapagsalsal na rin ako sa sinehan kasama si Jethro. At nagawa ko na ring magsalsal sa loob ng bus. Nang minsang pumunta kaming Manila dahil namatay ang nakakatandang kapatid ni Tatay. Walang maraming pasahero sa loob ng sasakyan kaya nagawa kong pumili ng mauupuan. Pinayagan naman kami ng konduktor. Kaya tig-iisa kaming magkakapatid ng upuan sa loob ng bus. Pinili ko ang pinakadulo dahil naisipa kong magsalsal habang kumakain kami sa isang karinderya sa Gumaca. Pagkatapos maghapunan, pinagpatuloy namin ang panunuod ng pelikula ni Sharon Cuneta at Robin Padilla. Isang oras pa akong naghintay bago natapos ang lumang pelikula na parating kinagigiliwang panoorin ng nanay kahit ilang ulit na niya itong napanood. Pagkatapos na pagkatapos ng pelikula, pinatay na ang mga ilaw sa loob ng bus at dahan-dahan ko na ring hinimas ang ari ko. Mabilis itong lumaki. Mabilis ang kilos ng aking mga kamay, singbilis ng pagpapatakbo ng bus. Nang madali na akong lalabasan saka naman biglang huminto ang bus dahil may isang matandang nakiusap na ihihi muna. Binuksan ang mga ilaw ng bus, mabuti na lamang at mabilis kong naitago ang ari ko. Muntik pa itong maipit ng zipper. Bad trip ako dahil parang naramdaman kong pinagdamutan ako nang tadhana. Parang pinagkaisahan ako ng lahat ng tao sa bus. Parang alam ng drayber ang ginagawa ko. Lahat sila, ang konduktor, ang matandang nagkunwaring ihihi at parang kakuntsaba rin ang pamilya ko. Binitin ako. Ngunit wala nakapigil sa akin, simula nang umusad ang mga gulong ng bus, sinimulan ko kaagad ang naunsyaming pagsasalsal. Mas binilisan ko ang pag-urong-sulong ng aking mga kamay. Ayaw ko nang muling mabitin. Ilang segundo lamang at unti-unti nang lumabas ang kasit. Tumalsik ito sa may bintana ng bus. Pinunasan ko na lamang ng panyo. Pagkatapos kong magsalsal saka ko lamang naramdaman ang lamig ng aircon bus kaya napilitan akong isuot ang aking jacket. Natulog ako nang mahimbing na mahimbing. Pakiramdam ko, bago namin marating ang Manila, may ibang lugar na akong narating, ako lang, hindi kasama ang pamilya ko at ang iba pang taong sakay ng bus. Para akong ibong matagal nang humapo sa isang paraiso na akong lang ang nakakaalam.
Kapag nagsalsal akong mag-isa, ewan ko kung bakit parang parating kong hinahanap si Jethro. Habang hinihimas ko ang ari ko, si Jethro ang sumasagi sa isip ko. Parang katabi ko lang siya. Marahil si Jethro lang talaga ang nakakaunawa sa akin. Siya lang ang kaibigan ko. Kaya minsan, naisip ko na kung sakaling mapagod si Jethro sa pagsasalsal at hiniling niyang ako na ang maghimas sa ari niya hindi ako mag-aalinlangan. Gagawin ko ito marahil dahil sa utang na loob sa kanya. Kaya minsan ako na ang nagyaya sa kanyang magsalsal kami.
Sa tuwing magsasalsal din ako, may kakaiba akong kapangyarihang nararamdaman. Parang nagiging Diyos ako, parang si Jesus nang binuhay niya si Lazarus mula sa mga patay. Ito ‘yong kuwento madalas kong ikinakamangha kahit paulit-ulit ko nang narinig mula sa katekista namin. Para binibigyang buhay ko ang aking ari sa tuwing hihimasin ko ito. Parang salagubang na maari mong patulugin at kapag hinipan mo ay muling mabubuhay, gagalaw ang mga maliliit nitong paa at handa na namang makipaglaro sa’yo. Kahit na nanghihina ako pagkatapos magsalsal, parang lumalakas pa rin sa kalaunan.
Naisip ko rin na marahil isa sa mga pangunahing dahilan ng pagtuli ay upang maramdaman ang tunay na kasiyahan na dulot ng pagsasalsal. Masakit siguro ang pakiramdam ng nagsasalsal na supot.
Nitong mga huling buwan, halos apat na beses akong nagsasalsal sa loob ng isang araw. Hindi na rin ako nakakatulog kong hindi ako magsalsal. Minsan nga mas inuuna ko pa ito kaysa paggawa ng assignment. Nung una masarap na masarap, pero sa kalaunan parang nagrereklamo na rin ang ari ko. Kahit kaunting kasit na lang ang nailalabas pinipilit ko pa rin. Naramdaman ko ring parang sinasakal ko na ang ari ko. Mabilis itong namamatay pagkatapos na pagkatapos na mailabas ang kasit. Di tulad nung mga unang araw na kahit ilang minuto na ang nakalipas pagkatapos akong labasan ay tirik na tirik pa ito parang ‘yung plagpul namin.
May mga pagkakatong tumatanggi na rin si Jethro na sumama sa akin. Mas pinili niya nang makasama si Loraine, ang bago niyang nililigawan. Pinilit kong intindihin ang kaibigan ko. Marahil nakakasawa na rin ang magsalsal. At marahil doon na lamang kami nagiging magkaibigan. Wala na siguro siyang maramdamang lalim o bigat para ipagpatuloy ang pagkakaibigan namin. O baka namay tinamaan siya minsan ng sinabi ni Father Gabriel na kasalanang mortal ang pagsasalsal. Natakot din marahil siya sa sinabi ng pari na nakakabulag ang pagsalsal. Minsan ako, napapagod na rin. Parang simula ng magkaroon na bagong isang mahalagang tao si Jethro sa buhay niya, naging hindi na ganun kasaya ang pagsasalsal. Pero parati pa rin akong napipilitan gawin ang pagsasalsal, dahil parang doon lamang muling nabubuhay si Jethro, parang muli akong bumabalik sa unang pagkakataon na nalaman ko kung ano ang kulay at amoy ng kasit. Parang noon lamang ako naging simulang maging isang ganap na tao. Sa pagsasalsal ko rin patuloy na nailalabas ang sama ng loob ko at pati na ang hinanakit ko sa mga magulang at mga kapatid na hindi ko naman tiyak kung ano. Kaya parang isang pangangailangan na para sa akin ang magsalsal, dahil parang doon lamang ako nagiging tao, nagiging ako. Parang sa pagsalsal lamang nabubuo ang isang malaking jigsaw puzzle na ako. Ako na madalas nilang tawagin na Sal.
-ikinosedera ang kuwentong ito para sa isang antolohiya ng mga kuwentong erotika/o
Nasa second year high school na ko nang minsang tanungin ako ng mga kaklase kong lalaki kong nagsasalsal na raw ako. Hindi ko alam kung paano ko sasagutin ang mausisang tanong na yon. Vacant period namin noon at hinihintay namin ang pagdating ng titser sa katekesis, ang last subject namin pagkahapon. Sinundan pa ito ng isa pang tanong na labis kung ikinagulat. Ngunit di ako sa kanila nagpahalata. “Anong kulay daw daw ng kasit ko?” tanong ni Jonnie. Hindi ko alam kung ano ang isasagot ko sa kanila. Sa totoo lang, hindi ko talaga alam kung paano nga ba ang magsalsal at kung anong kulay ng kasit. Ngunit sa kadahilanang ayaw kong mapahiya, nagmamayabang kong sinagot sila. “Oo, madalas pa nga akong magsalsal.” Malakas kong sinabi. “Sige nga, anong kulay ng kasit?”makulit at mausisa akong tinanong ni Ben, ang pinaka-bully sa amin. Anak siya ng president ng PTA Council, kaya malakas ang magulang niya sa mga madre.
Ilang segundo nilang hinintay ang sagot ko. Pati ang ilan sa mga kaklase kong babae ay napatigil sa pagkain ng sampalok at hinintay ang sagot ko. Ayoko na sanang sagutin dahil hindi naman talaga ako nagsasalsal. Pero pinilit pa rin nila ako. At upang matapos na ang diliryo kong iyon, mapakumbaba kong sinabi, “Di ba Green?” Parang mga palaka silang dinatnan ng unang ulan at sabay-sabay silang nagtawanan. Halos mamatay sa tawa ang mga kaklase kong lalaki at muntik nang malunok ng isa kong kaklaseng babae ang buto ng kinakain na sampalok sa kakatawa. Palibhasa medyo boyish ‘yong kaklase kong babaeng ‘yon at hindi na dapat pagtakhan kung bakit mas alam niya marahil kung ano ang kulay ng kasit.
Dumating ang titser namin sa katekesis nang hindi ko namamalayan. Nilamon na ako ng hiya. At kahit dumating na siya, patuloy pa rin ang bulong-bulongan at palihim na tawanan. Narinig ko pang sinabi ng isa kong kaklase. “Green ang kasit ni Sal, para pala siyang alien!” sabi ni Eric. “ Parang ‘yong sa Mars Attack siguro ang kulay, patawang sinabi naman ni Ruben. Pati ang matalik kong kaibigan na si Jethro ay panay rin ang pagtawa. Ngunit nang mapansin niyang natahimik na ako sa isang sulok, tumigil na siya.
Kababata ko si Jethro, halos sabay kaming lumaki. Magkumpare ang mga tatay namin at magkasama sa Couples For Christ. Bata palang madalas na siyang nasa bahay at nakikipaglaro sa mga kapatid ko babae. Sa tuwing magbabahay-bahayan kami, siya ang tatayong tatay at ako ang paring magkakasal. Nanay si Elsa, ang sinundan kong kapatid na niligawan niya nung Grade 6, ngunit binasted agad ng kapatid ko. Pari parati ang role ko, kaya pagkatapos ng kasal, wala na ako sa eksena. Habang naglalaro pa sila ng bahay-bahayan. Mag-isa na akong naglalaro ng jackstone at ilang mga barbie dolls ng mga kapatid ko. Kinakausap ko ang mga manika. Kapag nakita na nila akong nag-eenjoy sa sariling paglalaro, saka lamang nila titigilan ang bahay-bahayan at makikipaglaro uli sa akin.
Pagkatapos ng klase, yinaya ako ni Jethro na dumaan mo na nang bahay nila. Wala daw ang magulang niya. Sumama ako dahil gusto ko sanang magpalipas oras muna nang sama ng loob. Ngunit may ibang plano pala si Jethro. Nasa pintuan na kami ng bahay nila nang sabihin niya ang iniisip niya gagawin.
“Gusto mo bang matutong magsalsal?” tanong niya. Hindi ako nakasagot sa tanong ni Jethro. Pero marahil dahil sa sama ng loob sa sarili at sa mga kaklase ko, pumasok ako ng bahay nila. Sapat na ‘yon para sabihin kong gusto ko ring matutong magsalsal.
Napakalaki nang bahay nila. Sayang nga lamang at walang kapatid si Jethro. Pweding maglaro ng taguan sa laki ng bahay nila. Pumasok kami ng kuwarto ni Jethro. May sariling kuwarto ang kaibigan ko. May mga posters ng Japanese Anime at ilang babasahin na puros hubad na babae. Sa tatay nya raw yon. Pinatingnan niya ito sa akin. Binigyan niya rin ako ng isang beer in can. Red Horse. Malamig na malamig. Pinagpapawisan ang lata. Dalawang beses na rin akong nakatikim ng beer at di ko talaga magawang magustuhan ang lasa nito. Parang ihi. Pinaghalong pait at pakla ang lasa. Ganun pa man, binuksan ko ito. Lumabas ang mga puting bula nito at sinabihan ako ni Jethro na inumin ko na raw habang malamig. Binuksan na rin ni Jethro ang beer niya. Sabay naming nilagok ang inumin at hinayaang dumaloy ito sa aming lalamunan.
Namula ang pisngi ni Jethro matapos inumin ang isa pang beer. Samantalang ako nama’y tumigil na sa kakatingin sa mga babasahin na ibinigay niya sa akin. Sa halip, kinuha ko ang mga photo albums niya. May mga pictures ng pamilya ni Jethro. Mula pa nang siya’y ipinanganak. Unang gupit. Unang hakbang. Unang iyak. Unang kaarawan. At ilan pang mahahalagang pangyayai sa kanya. ‘Yong mga bagay na tulad nun ang wala ako. Hindi masyadong mahilig si inay sa ganito. Wala akong binabalikan na mga larawan.
Habang pinagmamasdan ko ang mga larawan, natanto kong madaling lumaki si Jethro. Madali siyang tumangkad, palibhasa’y una raw siyang tinuli. Sa pagtuli lang siguro kami hindi nagkasabay ni Jethro. Dahil nung nagkayayaan na magpatuli kami kay Pay Lando sa ilog ay umurong ako. Grade 4 siya noon at ako nama’y natuli bago mag-first year.
Ayaw ko pa sanang magpatuli, kaya lang ako na lang yata ang hindi tuli sa mga bata sa amin. Nagpatuli ako sa doktor. Mas masakit kasi ang sa albularyo at baka raw matetanus. Ngunit nagkamali ako. Masakit pa rin ang pagtuli sa akin dahil medyo matanda na ang doktor. Pasmado ang mga kamay nito. Tinipid pa nga yata ang anestisya dahil nadama ko pa ang pagtahi ng kapirasong laman na hindi naman pala pinuputol.
Tinangka pa itong tingnan nang mga kapatid kong babae, kaya raw ito nangamatis. Halos magdadalawang linggo bago nahilom ang sugat. Simula noon, ni hindi ko na tinangka pang usyusuhin ang ari ko. Maliban na lamang sa pag-ihi. May mga umagang nagigising akong matigas ito. Pero hindi ko ito pinapansin. Natatakot akong baka bigla na lang dumugo, sakaling galawin ko ito.
Nang matapos ni Jethro ang kanyang iniinom, inalok niya akong pumunta sa banyo. Doon na lang daw kami magsalsal. Hindi ko pa rin alam kung bakit sumunod ako sa kanya. Marahil tinamaan na rin ako ng beer na ininom ko o baka nama’y dahil inisip kong, “Kung hindi ngayon , kelan pa?”
Pagpasok namin, naghubad na si Jethro, tirik na tirik ang kanyang ari. Tiningnan ko ito. At nahihiyang kong hinubad ang aking suot na pantalon. Sa loob ko, natatakot ako sa gagawin namin. Baka dumugo. Ngunit pinilit ko na ring patigasin ang ari ko dahil nakakahiya na kay Jethro. “O.k. lang yan, Sal, hawakan mo nang ganito” pangungumbinsi sa akin ni Jethro. Pinahawakan niya ang ari ko at pinasunod sa kanya. Dahan-dahan naming hinimas ang mga ari namin. Nakapikit si Jethro. Samantalang patingin-tingin ako sa kanya. Alam na alam ni Jethro ang kanyang ginagawa. Matigas na matigas na ang kanyang ari. May mga maliliit na ugat na lumalabas dito. Samantalang ako’y hirap na hirap pa rin. Sinabihan niya akong mag-imagine raw ako ng mga babae. “Yong mga nakita mo sa magazines, ngayon mo sila isipin”, pabulong na sinabi ng kaibigan ko. Pero, walang pumapasok sa isip ko, maliban sa mga kaklase kong lalaking nagtawanan kanina. Galit ang namuo sa akin sa tuwing sasagi sila sa aking isip. Patuloy kong ginaya si Jethro sa kaniyang ginagawa. Tiningnan ko uli siya. Ngayo’y nakapikit na siya at mukhang napapakagat na ng labi. Nakikita ko muli akong iniiwan ni Jethro. Siya muli ang nauuna. May sarili na siyang mundo na pinapasok. Nabubuhay kaya sa isip niya ang mga babae sa magazines. Hindi ko alam. Kaya pinag-igihan ko na rin ang paghimas ng ari ko. May mga ugat na ring lumabas dito. Paurong-sulong. Nabubunggo ang ulo nito sa pagitan ng mga daliri ko. May kung anong kakaibang pakiramdam na kumikislot sa katawan ko. Hindi ko maintindahan ang nararamdaman ko. May kung anong pinaghalong lakas at panghihina ang nanalaytay sa mga ugat ko. Hanggang sa unti-unting may puting lumabas sa aming ari. Sabay uli kami ni Jethro. Tumalsik ang kasit namin sa tiles ng puting banyo at tumulo ang iba sa aming mga kamay. Sabay kaming tumawa ni Jethro. Malakas na malakas. Mas malakas sa tawanan ng mga kaklase ko kanina. Nasiyahan ako sa ginawa namin. Parang naibuhos ko ang lahat ng sama ng loob ko. Inisip kong parang lason ang kasit na kailangang pakawalan sa katawan. Puti pala at hindi green ang kulay nito. Napatawa na lang uli ako. Sinabihan ako ni Jethro na maghugas ng kamay at dahan-dahan kong binuksan ang faucet. Lumabas ang napakaputing tubig sa nawasa na parang ilang taon nang inimbak at ngayo’y parang ayaw ng mahinto sa pagdaloy.
Umuwi akong ng bahay ng araw na ‘yon na may kakaibang pakiramdam. Damang-dama ko pa rin ang ginhawa na mailabas ang lahat ng mga tinipong emosyon sa loob ng katawan ko. Amoy clorox pala ang mga damdaming ito. Mga galit na kinikimkim lamang sa sarili. Tulad ng naramdamang galit ko sa mga kaklase ko at sa katotohanang dala ng pangalang ikinabit na sa akin.
Nasundan pa ang pagsalsal namin ni Jethro ng maraming beses. Parang bisyo nakakalulong ang pagsalsal. Di tulad ni Jethro wala akong ibang iniisip na babae sa tuwing gagawin namin ang pagsalsal. Sapat na sa akin ‘yong mga kasama ko ang pinakamatalik kong kaibigan sa gawaing ito. Masaya ko sa tuwing magsalsal kaming magkasama.
Mula rin nang matuto akong magsalsal, nahalata kong naging madali ang paglaki ng ari ko sa mga sitwasyong hindi ko inaasahan. Bigla na lamang itong lumalaki kahit saglit kong mahawakan o kahit na masandayan lamang ito ng unan. At kahit na minsan hindi ko na kasama si Jethro, nagagawa ko nang magsalsal ng mag-isa. Minsan sa kwarto, pagdating na pagdating galing eskwelahan, o minsan nama’y sa loob ng banyo. Minsan nga nahuli pa ako sa pagpasok dahil nagsalsal muna ako. Nakapagsalsal na rin ako sa sinehan kasama si Jethro. At nagawa ko na ring magsalsal sa loob ng bus. Nang minsang pumunta kaming Manila dahil namatay ang nakakatandang kapatid ni Tatay. Walang maraming pasahero sa loob ng sasakyan kaya nagawa kong pumili ng mauupuan. Pinayagan naman kami ng konduktor. Kaya tig-iisa kaming magkakapatid ng upuan sa loob ng bus. Pinili ko ang pinakadulo dahil naisipa kong magsalsal habang kumakain kami sa isang karinderya sa Gumaca. Pagkatapos maghapunan, pinagpatuloy namin ang panunuod ng pelikula ni Sharon Cuneta at Robin Padilla. Isang oras pa akong naghintay bago natapos ang lumang pelikula na parating kinagigiliwang panoorin ng nanay kahit ilang ulit na niya itong napanood. Pagkatapos na pagkatapos ng pelikula, pinatay na ang mga ilaw sa loob ng bus at dahan-dahan ko na ring hinimas ang ari ko. Mabilis itong lumaki. Mabilis ang kilos ng aking mga kamay, singbilis ng pagpapatakbo ng bus. Nang madali na akong lalabasan saka naman biglang huminto ang bus dahil may isang matandang nakiusap na ihihi muna. Binuksan ang mga ilaw ng bus, mabuti na lamang at mabilis kong naitago ang ari ko. Muntik pa itong maipit ng zipper. Bad trip ako dahil parang naramdaman kong pinagdamutan ako nang tadhana. Parang pinagkaisahan ako ng lahat ng tao sa bus. Parang alam ng drayber ang ginagawa ko. Lahat sila, ang konduktor, ang matandang nagkunwaring ihihi at parang kakuntsaba rin ang pamilya ko. Binitin ako. Ngunit wala nakapigil sa akin, simula nang umusad ang mga gulong ng bus, sinimulan ko kaagad ang naunsyaming pagsasalsal. Mas binilisan ko ang pag-urong-sulong ng aking mga kamay. Ayaw ko nang muling mabitin. Ilang segundo lamang at unti-unti nang lumabas ang kasit. Tumalsik ito sa may bintana ng bus. Pinunasan ko na lamang ng panyo. Pagkatapos kong magsalsal saka ko lamang naramdaman ang lamig ng aircon bus kaya napilitan akong isuot ang aking jacket. Natulog ako nang mahimbing na mahimbing. Pakiramdam ko, bago namin marating ang Manila, may ibang lugar na akong narating, ako lang, hindi kasama ang pamilya ko at ang iba pang taong sakay ng bus. Para akong ibong matagal nang humapo sa isang paraiso na akong lang ang nakakaalam.
Kapag nagsalsal akong mag-isa, ewan ko kung bakit parang parating kong hinahanap si Jethro. Habang hinihimas ko ang ari ko, si Jethro ang sumasagi sa isip ko. Parang katabi ko lang siya. Marahil si Jethro lang talaga ang nakakaunawa sa akin. Siya lang ang kaibigan ko. Kaya minsan, naisip ko na kung sakaling mapagod si Jethro sa pagsasalsal at hiniling niyang ako na ang maghimas sa ari niya hindi ako mag-aalinlangan. Gagawin ko ito marahil dahil sa utang na loob sa kanya. Kaya minsan ako na ang nagyaya sa kanyang magsalsal kami.
Sa tuwing magsasalsal din ako, may kakaiba akong kapangyarihang nararamdaman. Parang nagiging Diyos ako, parang si Jesus nang binuhay niya si Lazarus mula sa mga patay. Ito ‘yong kuwento madalas kong ikinakamangha kahit paulit-ulit ko nang narinig mula sa katekista namin. Para binibigyang buhay ko ang aking ari sa tuwing hihimasin ko ito. Parang salagubang na maari mong patulugin at kapag hinipan mo ay muling mabubuhay, gagalaw ang mga maliliit nitong paa at handa na namang makipaglaro sa’yo. Kahit na nanghihina ako pagkatapos magsalsal, parang lumalakas pa rin sa kalaunan.
Naisip ko rin na marahil isa sa mga pangunahing dahilan ng pagtuli ay upang maramdaman ang tunay na kasiyahan na dulot ng pagsasalsal. Masakit siguro ang pakiramdam ng nagsasalsal na supot.
Nitong mga huling buwan, halos apat na beses akong nagsasalsal sa loob ng isang araw. Hindi na rin ako nakakatulog kong hindi ako magsalsal. Minsan nga mas inuuna ko pa ito kaysa paggawa ng assignment. Nung una masarap na masarap, pero sa kalaunan parang nagrereklamo na rin ang ari ko. Kahit kaunting kasit na lang ang nailalabas pinipilit ko pa rin. Naramdaman ko ring parang sinasakal ko na ang ari ko. Mabilis itong namamatay pagkatapos na pagkatapos na mailabas ang kasit. Di tulad nung mga unang araw na kahit ilang minuto na ang nakalipas pagkatapos akong labasan ay tirik na tirik pa ito parang ‘yung plagpul namin.
May mga pagkakatong tumatanggi na rin si Jethro na sumama sa akin. Mas pinili niya nang makasama si Loraine, ang bago niyang nililigawan. Pinilit kong intindihin ang kaibigan ko. Marahil nakakasawa na rin ang magsalsal. At marahil doon na lamang kami nagiging magkaibigan. Wala na siguro siyang maramdamang lalim o bigat para ipagpatuloy ang pagkakaibigan namin. O baka namay tinamaan siya minsan ng sinabi ni Father Gabriel na kasalanang mortal ang pagsasalsal. Natakot din marahil siya sa sinabi ng pari na nakakabulag ang pagsalsal. Minsan ako, napapagod na rin. Parang simula ng magkaroon na bagong isang mahalagang tao si Jethro sa buhay niya, naging hindi na ganun kasaya ang pagsasalsal. Pero parati pa rin akong napipilitan gawin ang pagsasalsal, dahil parang doon lamang muling nabubuhay si Jethro, parang muli akong bumabalik sa unang pagkakataon na nalaman ko kung ano ang kulay at amoy ng kasit. Parang noon lamang ako naging simulang maging isang ganap na tao. Sa pagsasalsal ko rin patuloy na nailalabas ang sama ng loob ko at pati na ang hinanakit ko sa mga magulang at mga kapatid na hindi ko naman tiyak kung ano. Kaya parang isang pangangailangan na para sa akin ang magsalsal, dahil parang doon lamang ako nagiging tao, nagiging ako. Parang sa pagsalsal lamang nabubuo ang isang malaking jigsaw puzzle na ako. Ako na madalas nilang tawagin na Sal.
-ikinosedera ang kuwentong ito para sa isang antolohiya ng mga kuwentong erotika/o
Monday, April 04, 2005
Sunday, March 27, 2005
KAMOTE
Walang ibang ginawa si Ma’am kundi
ang utusan kaming magtanim ng kamote.
Araw-araw para kaming gumagawa
ng mga nitso, doon namin itinatanim
ang mga wakag ng kamoteng
aming pinutol-putol, at pagkatapos,
umiigib kami ng tubig sa ilog upang
ipandilig sa mga alagang pananim.
Hanggang sa bigla lumaki at gumapang
ang mga sanga ng kamote papunta
sa kinakalawang naming plagpul
naabot pati ang namuti naming bandila.
Gusto sana naming bunutin ang mga kamote:
kaya lang pinagalitan lang kami ni Ma’am
huwag daw naming pakikialaman
dahil sayang ‘yung pagod at oras
at ang lamang-ugat na maari naming
anihin pagdating ng panahon.
Kaya pinabayaan lang namin na gumapang
ang kamote hanggang sa makapasok
na ang mga ito sa loob ng silid-aralan namin,
mas lalong bumilis ang paglaki ng mga kamote
lumaki ang mga wakag nito at nakarating
sa mesa nin Ma’am na may mga larawan
ng anak niya, at pagkatapos gumapang ito
papunta sa mga larawan ni Rizal at Bonifacio
pati sa Diyos na araw-araw naming pinagdadasalan,
pati sa mga sirang upuan namin,
mga aklat na pinagpapasa-pasahan namin
(isa sa tatlong mag-aaral)
papunta sa mga bintana namin na kumapal
na ang alikabok na dumikit, pati sa sahig namin
na araw-araw naming binubunot, nililinis
(lalo na kung may superbaysor na darating)
hanggang sa gumapang ang mga wakag ng kamote
papunta sa aming mga ulo.
Para kaming sinasakal, hindi kami makagalaw
Walang makita, di makabasa at di makasulat.
At nang maisipan ni Ma’am na kutkutin
ang mga lamang-ugat ng kamote,
hinukay nang hinukay ng titser namin
ang aming mga ulo, isa-isa kami,
depende sa apelyido.
Naghukay nang naghukay si Ma’am,
naghanap ng kamote sa loob ng ulo namin
ipapakain niya raw kasi sa bagong dating
na superintendent na nagbisita sa amin,
kaya lang, puros bulok na kamote ang
naani ni Ma’am.
Kaya ngayon, nagtitiis kami sa sakit
ng palo at hapdi ng mura ni Ma’am
na natanggap namin sunod-sunod.
ang utusan kaming magtanim ng kamote.
Araw-araw para kaming gumagawa
ng mga nitso, doon namin itinatanim
ang mga wakag ng kamoteng
aming pinutol-putol, at pagkatapos,
umiigib kami ng tubig sa ilog upang
ipandilig sa mga alagang pananim.
Hanggang sa bigla lumaki at gumapang
ang mga sanga ng kamote papunta
sa kinakalawang naming plagpul
naabot pati ang namuti naming bandila.
Gusto sana naming bunutin ang mga kamote:
kaya lang pinagalitan lang kami ni Ma’am
huwag daw naming pakikialaman
dahil sayang ‘yung pagod at oras
at ang lamang-ugat na maari naming
anihin pagdating ng panahon.
Kaya pinabayaan lang namin na gumapang
ang kamote hanggang sa makapasok
na ang mga ito sa loob ng silid-aralan namin,
mas lalong bumilis ang paglaki ng mga kamote
lumaki ang mga wakag nito at nakarating
sa mesa nin Ma’am na may mga larawan
ng anak niya, at pagkatapos gumapang ito
papunta sa mga larawan ni Rizal at Bonifacio
pati sa Diyos na araw-araw naming pinagdadasalan,
pati sa mga sirang upuan namin,
mga aklat na pinagpapasa-pasahan namin
(isa sa tatlong mag-aaral)
papunta sa mga bintana namin na kumapal
na ang alikabok na dumikit, pati sa sahig namin
na araw-araw naming binubunot, nililinis
(lalo na kung may superbaysor na darating)
hanggang sa gumapang ang mga wakag ng kamote
papunta sa aming mga ulo.
Para kaming sinasakal, hindi kami makagalaw
Walang makita, di makabasa at di makasulat.
At nang maisipan ni Ma’am na kutkutin
ang mga lamang-ugat ng kamote,
hinukay nang hinukay ng titser namin
ang aming mga ulo, isa-isa kami,
depende sa apelyido.
Naghukay nang naghukay si Ma’am,
naghanap ng kamote sa loob ng ulo namin
ipapakain niya raw kasi sa bagong dating
na superintendent na nagbisita sa amin,
kaya lang, puros bulok na kamote ang
naani ni Ma’am.
Kaya ngayon, nagtitiis kami sa sakit
ng palo at hapdi ng mura ni Ma’am
na natanggap namin sunod-sunod.
Saturday, March 12, 2005
Congrats Jo!
UP ICW NAMES 20 WRITING FELLOWSLIKHAAN:
The UP Institute of Creative Writing (UP ICW)has named 20 writers from all over the country asFellows to the 44th UP National Writers Workshop. TheWorkshop will be held from 27 March to 9 April 2005at the Inn Rocio in Baguio City. The Workshop theme is"Panitikan at Globalisasyon."From a total of 125 applicants, the chosen ones are:Fiction in English – Billy T. Antonio (City Collegeof Urdaneta), Carljoe M. Javier (UP Diliman), MichelleC. Sia (DLSU Manila) & Ana Maria Socorro G. Villanueva(DLSU Manila); Fiction in Filipino – Dennis Andrew S.Aguinaldo (UP Diliman), Ma. Regina L. Marcos (UPDiliman), Errol A. Merquita (UP Mindanao) & ChuckberryJ. Pascual (UP Diliman); Poetry in Filipino ─ Dexter B. Cayanes (UP Diliman), Jaime Dasca Doble(Asia Pacific Film Institute), Emmanuel V. Dumlao (UPLos Baños) & Maricristh T. Magaling (UP Diliman);Poetry in English – Catherine L Candano (AdMU), ArkayeKierulf (AdMU), Lourdes Marie S. La Viña (UPDiliman), Ma. Virginia M. Torres (UP Diliman); Poetry in Bikol – Jocelyn Alarcon Bisuña (Ateneo de NagaUniversity) & Victor Dennis T. Nierva (AdNU); Drama─ Layeta P. Bucoy (UP Los Baños) & Mae AngelicaTherese Heruela (UP Diliman).The Teaching Staff, for the first week (27 March to 2April), are: Victor Emmanuel D. Nadera Jr. (UP ICWDirector), Joi Barrios (Workshop Director), AmeliaLapena-Bonifacio, José Y. Dalisay Jr., BienvenidoLumbera, Carla M. Pacis (Workshop Coordinator), RolandB. Tolentino, Ricardo M. de Ungria & Rene O.Villanueva; for the second week (3-9 April): Nadera, Barrios, Gémino H. Abad, Virgilio S. Almario, J.Neil C. Garcia, Cristina Pantoja Hidalgo, Charlson L.Ong & Jun Cruz Reyes.The Workshop Fellows are requested to confirm theirparticipation on or before 20 March. For inquiries call the UP ICW at 922-1830.
The UP Institute of Creative Writing (UP ICW)has named 20 writers from all over the country asFellows to the 44th UP National Writers Workshop. TheWorkshop will be held from 27 March to 9 April 2005at the Inn Rocio in Baguio City. The Workshop theme is"Panitikan at Globalisasyon."From a total of 125 applicants, the chosen ones are:Fiction in English – Billy T. Antonio (City Collegeof Urdaneta), Carljoe M. Javier (UP Diliman), MichelleC. Sia (DLSU Manila) & Ana Maria Socorro G. Villanueva(DLSU Manila); Fiction in Filipino – Dennis Andrew S.Aguinaldo (UP Diliman), Ma. Regina L. Marcos (UPDiliman), Errol A. Merquita (UP Mindanao) & ChuckberryJ. Pascual (UP Diliman); Poetry in Filipino ─ Dexter B. Cayanes (UP Diliman), Jaime Dasca Doble(Asia Pacific Film Institute), Emmanuel V. Dumlao (UPLos Baños) & Maricristh T. Magaling (UP Diliman);Poetry in English – Catherine L Candano (AdMU), ArkayeKierulf (AdMU), Lourdes Marie S. La Viña (UPDiliman), Ma. Virginia M. Torres (UP Diliman); Poetry in Bikol – Jocelyn Alarcon Bisuña (Ateneo de NagaUniversity) & Victor Dennis T. Nierva (AdNU); Drama─ Layeta P. Bucoy (UP Los Baños) & Mae AngelicaTherese Heruela (UP Diliman).The Teaching Staff, for the first week (27 March to 2April), are: Victor Emmanuel D. Nadera Jr. (UP ICWDirector), Joi Barrios (Workshop Director), AmeliaLapena-Bonifacio, José Y. Dalisay Jr., BienvenidoLumbera, Carla M. Pacis (Workshop Coordinator), RolandB. Tolentino, Ricardo M. de Ungria & Rene O.Villanueva; for the second week (3-9 April): Nadera, Barrios, Gémino H. Abad, Virgilio S. Almario, J.Neil C. Garcia, Cristina Pantoja Hidalgo, Charlson L.Ong & Jun Cruz Reyes.The Workshop Fellows are requested to confirm theirparticipation on or before 20 March. For inquiries call the UP ICW at 922-1830.
Tuesday, February 15, 2005
EBA
Hindi siya nasiyahan sa huling
pagniniig nila ng lalaki
pakiwari niya’y may ibang laman
ang kanyang isip:
pagsisisi kaya o paninisi
hindi niya pa rin matiyak
sa kanyang sarili.
Kinaumagahan,
may kung anong biglang kumirot
sa bahaging kaliwa ng kanyang suso
at biglang sumagi sa kanya ng isip
ang dalawang niyang anak na lalaki.
Maliban sa kanila
nagbubuntis ang kanyang isip
ng magkakambal na takot at pag-aalinlangan.
Bago mag-takipsilim
naalala niya ang una niyang panaginip
matapos ang una nilang pagtatalik ng lalaki
muli siya nagbalik sa pinagmulan
sa daigdig ng katiwasayan at kaluwalhatian
ngunit sinasalubong siya ng maraming tanong
at sa panahong lumilingon siya sa dating paraiso
nagiging batong asin ang kanyang puso.
pagniniig nila ng lalaki
pakiwari niya’y may ibang laman
ang kanyang isip:
pagsisisi kaya o paninisi
hindi niya pa rin matiyak
sa kanyang sarili.
Kinaumagahan,
may kung anong biglang kumirot
sa bahaging kaliwa ng kanyang suso
at biglang sumagi sa kanya ng isip
ang dalawang niyang anak na lalaki.
Maliban sa kanila
nagbubuntis ang kanyang isip
ng magkakambal na takot at pag-aalinlangan.
Bago mag-takipsilim
naalala niya ang una niyang panaginip
matapos ang una nilang pagtatalik ng lalaki
muli siya nagbalik sa pinagmulan
sa daigdig ng katiwasayan at kaluwalhatian
ngunit sinasalubong siya ng maraming tanong
at sa panahong lumilingon siya sa dating paraiso
nagiging batong asin ang kanyang puso.
Wednesday, February 09, 2005
Kamalayan at Kasaysayan
Nasa panahon tayo ng paglimot. Walang kamalayan na maaring mag-ugnay sa ating mga panahon. At ang pinakamasakit dito, wala tayong malay sa nangyayaring kawalan ng kamalayan. Maaari nating tukuyin ang ilan sa mga dahilan kung bakit ganito ang nangyayari sa panahon natin ngayon. Ngunit bigyan linaw muna natin ang halaga ng kamalayan sa kasaysayan. Sapagkat, para sa akin, ang kamalayan ang siyang imbakan ng kasaysayan.
Subukin ninyong isipin ang ganito. Isang umaga, habang naglalakad kayo papuntang eskwelahan ay bigla na ka na lamang na binunggo ng isang traysikel, tinamaan ka at nabagok ang ‘yong ulo, nawalan ng malay, hindi mo na alam ang iba pang nagyari, para isang napakahabang araw-gabi, ang tagpong itong nangyari lamang sa loob ng ilang minuto. Nagising kang pinapaligiran ng mga taong nakamaang at nagmamasid sa’yo. Pero wala kang matandaan at wala kang makilala. Muli ka ngang nagising ngunit wala ka nang malay sa kung ano, paano, at bakit sa mga panahong ito ganito ang kinasasadlakan mo. Magiging isang malaking bugtong ang buhay. Tanging ilang I.D. mo na lamang at ang mga nababahalang mukha ng mga taong nagpapakilalang mga kaanak mo, ang maaring magdugtong sa isang pangyayari, hindi mo tiyak kung ano ang mangyayari. At ang pinakamasalimoot na bagay dito ay ang hindi mo na rin makilala ang sarili mo. Tiyak na magiging isang malaking dagok ito sa’yo at sa mga kaanak mo. Maituturing na rin itong isang kamatayan.
Mahalaga ang kamalayan. Kung ano ako ngayon ay dahil ito sa pira-pirasong mga pangyayaring pinagtagpo-tagpo at tagpi-tagpi upang buuin ang isang tulad ko. Ako ay ang aking kamalayan. Sa pamamagitan nito, nagkakaroon tayo ng mga ugnayan, ng relasyon, ng pag-iisang saloobin at damdamin. Kung walang kamalayan, hindi tayo makakapanday ng isang kasaysayan. Sa panahong katulad nito na ang lahat ay maaring daanin sa pindot, oo nga’t mas napapaiksi ang oras, napapabilis ang daloy ng mga mensahe, subalit, bakit sa bilis ng mga pangyayari at asenso sa teknolohiya ay ganundin kabilis ang ating pagtatangkang lumimot sa nakaraan.
Kelangan pa bang i-memorize yan? Marahil narinig n’yo na ito sa radyo. Bakit may kati tayong hindi makakamot pagdating sa kasaysayan? Bakit may mga gurong nabibighani sa mga mag-aaral at nakakapagsabi na ang isang mag-aaral ay magaling sa history, kung magaling siyang mag-memorize? Halimbawa, alam niya kung kelan ipinanganak si Rizal, si Bonifacio at si Luna? At mas lalong bibilib marahil ang titser kung pati araw ng kanilang pagtuli ay masasabi. Ang mga ganitong pananaw ang nagpapababaw sa kasaysayan. Babaw na ang ibig sabihin, nakakapababa ng antas o interes sa mga mag-aaral. Bakit kapag tinanong ka kung ano ba ang halaga ng pangyayari ‘to, ang sagot mo malay ko, anong paki ko? Bakit sa kabila ng katotohanang buhay tayo, wala naman tayong malay sa kamalayan? Ang kamalayan ay hindi lamang nakatuon sa pagsasaulo ng mga petsa, lugar, pangalang hindi mo maibigkas at iba pang nakakasawang detalye. Ang kamalayan, katulad ng kasaysayan ay parang isang salaming lumilikom ng liwanag at buong imahe ng ating pagkatao. Ang maling pananaw tungkol sa kamalayan ay nagdudulot nagbaluktot na pagtingin sa kasaysayan bilang isang uri ng disiplina, bilang isang instrumento ng ating sariling kalinangan. Katulad ng kamalayan, ang kasaysayan ay hindi lamang pagtuturo ng mga kahindik-hindik at kagila-gilalas na pangyayari. Ang kasaysayan ay isang daan, paraan upang tingnan ng mga tao ang kanilang sarili. Ang lumingon sa pinanggalingan, upang matanto kung dapat pa bang ituloy o itigil na ang paglalakbay at tumuklas ng mga bagong landas. Sa ganitong paraan na rin nagkakaroon ng mas mahalagang saysay ang kasaysayan. Ika nga ni Ambeth Ocampo: If memory gives us our individual identities, then history will contribute to a national identity. History gives us a way of looking at the world and dealing with its problems. History contributes to our being Filipino, whatever that is.
Ginamit ni Jose Rizal ang kasaysayan upang maibsan ang pangungulila sa sariling pagkakilanlan. Tinangka niyang hubugin ang sinaunang panahon bago pa man dumating ang mga mananakop. Binigyan niya ang mga ninuno natin ng dahilan upang muling magbalik sa nakaraan. Sa yugtong ito, ang kasaysayan ay masasabing taga-pagpanday ng ating kaluluwa at manlilikha ng isinasantabing konsensya ng bayan.
Subukin ninyong isipin ang ganito. Isang umaga, habang naglalakad kayo papuntang eskwelahan ay bigla na ka na lamang na binunggo ng isang traysikel, tinamaan ka at nabagok ang ‘yong ulo, nawalan ng malay, hindi mo na alam ang iba pang nagyari, para isang napakahabang araw-gabi, ang tagpong itong nangyari lamang sa loob ng ilang minuto. Nagising kang pinapaligiran ng mga taong nakamaang at nagmamasid sa’yo. Pero wala kang matandaan at wala kang makilala. Muli ka ngang nagising ngunit wala ka nang malay sa kung ano, paano, at bakit sa mga panahong ito ganito ang kinasasadlakan mo. Magiging isang malaking bugtong ang buhay. Tanging ilang I.D. mo na lamang at ang mga nababahalang mukha ng mga taong nagpapakilalang mga kaanak mo, ang maaring magdugtong sa isang pangyayari, hindi mo tiyak kung ano ang mangyayari. At ang pinakamasalimoot na bagay dito ay ang hindi mo na rin makilala ang sarili mo. Tiyak na magiging isang malaking dagok ito sa’yo at sa mga kaanak mo. Maituturing na rin itong isang kamatayan.
Mahalaga ang kamalayan. Kung ano ako ngayon ay dahil ito sa pira-pirasong mga pangyayaring pinagtagpo-tagpo at tagpi-tagpi upang buuin ang isang tulad ko. Ako ay ang aking kamalayan. Sa pamamagitan nito, nagkakaroon tayo ng mga ugnayan, ng relasyon, ng pag-iisang saloobin at damdamin. Kung walang kamalayan, hindi tayo makakapanday ng isang kasaysayan. Sa panahong katulad nito na ang lahat ay maaring daanin sa pindot, oo nga’t mas napapaiksi ang oras, napapabilis ang daloy ng mga mensahe, subalit, bakit sa bilis ng mga pangyayari at asenso sa teknolohiya ay ganundin kabilis ang ating pagtatangkang lumimot sa nakaraan.
Kelangan pa bang i-memorize yan? Marahil narinig n’yo na ito sa radyo. Bakit may kati tayong hindi makakamot pagdating sa kasaysayan? Bakit may mga gurong nabibighani sa mga mag-aaral at nakakapagsabi na ang isang mag-aaral ay magaling sa history, kung magaling siyang mag-memorize? Halimbawa, alam niya kung kelan ipinanganak si Rizal, si Bonifacio at si Luna? At mas lalong bibilib marahil ang titser kung pati araw ng kanilang pagtuli ay masasabi. Ang mga ganitong pananaw ang nagpapababaw sa kasaysayan. Babaw na ang ibig sabihin, nakakapababa ng antas o interes sa mga mag-aaral. Bakit kapag tinanong ka kung ano ba ang halaga ng pangyayari ‘to, ang sagot mo malay ko, anong paki ko? Bakit sa kabila ng katotohanang buhay tayo, wala naman tayong malay sa kamalayan? Ang kamalayan ay hindi lamang nakatuon sa pagsasaulo ng mga petsa, lugar, pangalang hindi mo maibigkas at iba pang nakakasawang detalye. Ang kamalayan, katulad ng kasaysayan ay parang isang salaming lumilikom ng liwanag at buong imahe ng ating pagkatao. Ang maling pananaw tungkol sa kamalayan ay nagdudulot nagbaluktot na pagtingin sa kasaysayan bilang isang uri ng disiplina, bilang isang instrumento ng ating sariling kalinangan. Katulad ng kamalayan, ang kasaysayan ay hindi lamang pagtuturo ng mga kahindik-hindik at kagila-gilalas na pangyayari. Ang kasaysayan ay isang daan, paraan upang tingnan ng mga tao ang kanilang sarili. Ang lumingon sa pinanggalingan, upang matanto kung dapat pa bang ituloy o itigil na ang paglalakbay at tumuklas ng mga bagong landas. Sa ganitong paraan na rin nagkakaroon ng mas mahalagang saysay ang kasaysayan. Ika nga ni Ambeth Ocampo: If memory gives us our individual identities, then history will contribute to a national identity. History gives us a way of looking at the world and dealing with its problems. History contributes to our being Filipino, whatever that is.
Ginamit ni Jose Rizal ang kasaysayan upang maibsan ang pangungulila sa sariling pagkakilanlan. Tinangka niyang hubugin ang sinaunang panahon bago pa man dumating ang mga mananakop. Binigyan niya ang mga ninuno natin ng dahilan upang muling magbalik sa nakaraan. Sa yugtong ito, ang kasaysayan ay masasabing taga-pagpanday ng ating kaluluwa at manlilikha ng isinasantabing konsensya ng bayan.
Subscribe to:
Posts (Atom)