Photo by Meljohn Tatel


KALIWANG PANIG NA, AY KANAN PALAN

Sa pagmartsa makahulugan an pagkapareho-pareho kan pagbagsak kan too o walang bitis. Makahulugan an pagkapot kan badil o espada. Sa pahina kan satuyang kasaysayan, sa tunay na giyera o ralabanan, an pagmartsa paagi tanganing magkaigwa nin disiplina an mga suldados, paagi tanganing magin saro an paghiro kan pag-aatake, magin sarong bungkaras an lusob sa kaiwal. Alagad bako an pagmartsa sana an importante kundi an katapusan kan pagmartsa. Ano an obheto kan siring na gawi kun an siring na tradisyon mayo naman kahulugan apwera sa onra o tropeyo na pigbabandera kan mga eskwelahan. Sa syudad kan iriga, dakula ining onrang marahay, an manggana sa military parade asin nagkakaigwa pang parada sa mga kipot na tinampo duman kun maiuli an mga tropeyo. Nagdedeklara pa an president nin special holiday. Naglalaban-laban an duwang unibersidad duman na pigpapadalagan kan duwang magkaribal na pamilya. Sa modernong panahon na nag-aapod an kinaban nin pagdiskarga kan mga nukleyar na bomba, an parada military na arog kan nangyayari satuya, sarong malinaw na dai pagkaaram asin pakiiaaram kun ano man nanggad an satuyang mga opinyon sa pang-kinaban na isyung arog kaini.

Ngonyan na pigtutukoy ini bilang sarong isyu sa pagselebrar niyato kan debosyon sa Birhen, orog na mahihiling an dai kalinawan na posisyon kan kompormisong ginigibo kan duwang ibong na lado kan lokal na simbahan asin kan lokal na gobyerno. Daing malinaw na posisyon nin huli ta an gabos pag-aareglo sana mapa-simbahan man ini o lokal na gobyerno. An duwang nangungurog na tore nin poder sa satuyang rehiyon. Pigtukoy ko na ini sa pira kong sinurat na an komersalisasyon, kanya-kanyang interpretasyon, relihiyon ini para sa iba, asin an relihiyon saro man na sagradong komersalisasyon na may bendisyon kan sinasabing tradisyon. Alagad, edad medya an siring na panahon. Bako ini an panahon kan mga obispo asin padi na an gubing ginigibong relikwaryo nin huli sa kabanalan. Panahon ini kan obispong may mga sadiring tubuhan.

An military parade an sarong isyu na nadangog ta sa mga nakaaging semana orog na kan mag-isyu nin pahayag an Bicol Association of Catholic Schools (BACS) na dai na ini madayon sa nasabing okasyon nin huli na mismo sa pangapodan kan lokal na simbahan na siyasaton an maninigong pagsagawi kan debosyon sa Birhen, debosyon na nakatalaan na magigin tolong gatos na taon na 2010. Malinaw an sinasabi kan BACS, dai na ini madayon nin huli sa saindang paghiras sa pangapodan kan paghorop-horop asin nahihiling ninda na an parada siring kan military parade daing malinaw o mayo man ining koneksyon sa pagdebosyon ki Ina. Huri na daa an siring na pahayag, naiuli na si tropeyo, nagselebrar naman. Gabos na nagkabururat. Alagad, kun arog kaan an argumento laban sa BACS, dai na ini kita mabusol, dai na kita mahiro.

Alagad, iba man an nagluluwas na bersyon ngonyan kan mga nagtutulod pa man giraray kan nasabing aktibidad. Na ini ilalaog pa man giraray sa okasyon kan debosyon, mantang mayo ining malinaw na pahayag o pagpapaliwanag sa kampo kan simbahan asin kan mga nagtutulod kan nasabing aktibidad. Ginibong boluntaryo an pagbali. Asin ini na an puon kan pagruro kan military parade. Dai man nanggad tulos-tulos ining mahahali orog na ta igwang dakulang na nakikinabang digdi. Siisay an makakapahali kan piyestang daing patron, kun nagkakaigwa nin kwarta sa pabayle, sa pamisa?

Nasasabotan ko an BACS sa mahuyong pagsunod kaini sa pangapodan kan institusyonal na simbahan na siyasaton an debosyon sa Mahal na Birhen asin an dai kaini pagbali puon ngonyan na taon, malinaw na kapahayagan kan saindang kapamasolan, asin kan saindang epipanya sa bagay na ini. Kapamasolan na sa halawig na panahon na nagbali sinda sa paradang ini. Epipanya, na an tradisyonal na parada dai naman kahulugan sa debosyon kan Ina o dai man nanggad na kahulugan o koneksyon puon pa sa puon. Alagad bako gabos sa simbahan man o minsan an lokal na gobyerno an nalinawan sa bagay na ini. May nagsasabing an pagtugot na ginibo kan simbahan na ini ilaog sa mga aldaw kan pagdebosyon, sarong kapahayagan kan pulitika nin kompormiso sa satuyang rona. Na an parehong tore nin poder, an simbahan asin gobyerno mayong malinaw na pagsabot sa isyu, asin an gabos nagigin paagi sana tanganing plantsahon an dai pagkasinabotan.

Ngonyan, an minaluwas na hapot, iyo na, kun andam daw an simbahan na dagos-dagos na akoon an pagdara sa mga tawo sa pagbalyo nin kaisipan tungkol sa debosyon na bako na sanang pagsasadiri kan unibersal, katolikong Romanong simbahan, kundi igwa na ining identidad na himo kan mga Bikolnon. Na sa kapabayaan niyato na padalaganon an gabos kan mga poder, pigsaralak-salak ninda an mga okasyon, an relihiyoso sa bakong mas-gayong relihiyiso tanganing an gabos na ini pakinabangan kan duwang nangungurog na institusyon. Na garo baga an nahihiling ko na sistema kaidto, si bakong gayong relihiyoso, tugot na magpakasasa sa mga majorettes kan parada. Asin si mga gurang na asin madali nang mautsan duman sa katedral. Pigtugot an pagsaralak-salak na ini na mayong malinaw na mandato sa tawo, gikan man ini sa simbahan o sa gobyernong minapaampon sa parehong simbahan. Kaya mayong malinaw na pagbanga sa kabanalan asin kadustaan sa bagay na ini. Halo-halo kumbaga.

Sa sarong osipon ni Carlos Aureus, pigladawan niya an Naga bilang lugar nin mga santa asin tsimosa. Daraga ining nakikibayle magdamlag asin minasimba sa enot na misa kan sunod na aldaw tanganing pamibian an mga santa nin kabinian. Ano baya an mangyayari sa paradang ini? Siisay an nagpapasaluib sa Birhen sa ngaran nin pirak?

Sa sakuya bako ining oras tanganing magtinulduan kita, nangyari na iyan. Bako man ining oras tanganing an gabos matapos sa mga surat nin reklamasyon asin kompormiso. Panahon ini na makihiras kita sa pagbilog nin mga panibagong paagi nin pagsasabuhay, pagpadalagan kan panahon. Kun tutugotan pa daw niyato na an mga aki niyatong magdara nin mga kahoy na badil asin magpagubing nin mga mahal na sul-ot na minsan sa sarong taon sana ipaparada? Panahon man ini na siyasaton an debosyon kun ini magigin depende sana sa interpretasyon kan mga sinasabing may inadalan sa teolohiya na nakagubing nin sutana? Panahon ini nin pag-atid-atid.

Ano an pinagkaiba nin mga tawong nakasutana na nagboboya sa mga tawong nagpaparada asin nakasulot nin patig?

Kun malilinawan niyato an mga kasimbagan sa hapot na ini, dai kita mababaralanggado, minsan kadakul na tingog an satuyang madadangog. Ano man an gigibohon niyato kun an pastor dai na masabotan kun ‘kanan o kaliwang panig na’ o an alkade asin an gabos sa lokal na gobyerno mga military personnel sana man kan komandanteng pastor? Kaipuhan ta nin bagong pagmartsa para sa banwaan na ini.

Love at First Sight
Wislawa Szymborska

Both are convinced
that a sudden surge of emotion
bound them together.
Beautiful is such a certainty,
but uncertainty is more beautiful.

Because they didn't know each other
earlier, they suppose that
nothing was happening between them.
What of the streets, stairways and corridors
where they could have passed each other long ago?

I'd like to ask them
whether they remember-- perhaps
in a revolving door
ever being face to face?
an "excuse me" in a crowd
or a voice "wrong number"
in the receiver.
But I know their answer:
no, they don't remember.

They'd be greatly astonished
to learn that for a long time
chance had been playing with them.

Not yet wholly ready
to transform into fate for them
it approached them, then backed off,
stood in their way
and, suppressing a giggle,
jumped to the side.

There were signs, signals:
but what of it if they were illegible.
Perhaps three years ago,
or last Tuesday
did a certain leaflet fly
from shoulder to shoulder?

There was something lost and picked up.
Who knows but what it was a ball
in the bushes of childhood.

There were doorknobs and bells
on which earlier
touch piled on touch.
Bags beside each other in the luggage room.
Perhaps they had the same dream on a certain night,
suddenly erased after waking.

Every beginning
is but a continuation,
and the book of events
is never more than half open.

-translated by Walter Whipple

MALIGAYANG KAARAWAN RIZAL

This is one of my favorite photos of Jose Rizal,
my good friend Karola Klier took this shot
when together with a Filipino and a German student,
we visited Heidelberg with the purpose of
seeing the place where Rizal stayed and to pick some
of those wild flowers immortalized in Rizal's elegiac poetry.

Maligayang kaarawan, Rizal.

Sinong May Picture kasama sina Pacquaio at Lito Atienza?

Kuha ito sa TABOAN: The Philippine International Writers Festival. Eh, madaling kaladkarin si Sir Jimmy magphoto-ops.

Gemino Abad wins Feronia Prize in Italy

One of the Philippines foremost contemporary poets and critics is set to be awarded Italy’s most coveted literary achievement in the Foreign Author category, the “Prize Premio Feronia - Città di Fiano 2009. for his work In Ordinary Time” Gémino H. Abad will be conferred the distinction during the Nomination Ceremony on July 11, 2009 at the Castle of Fiano Romano, an historic place just outside Rome.

Below is the letter sent to Mr. Abad by the Committe President of the Prize Premio Feronia - Città di Fiano 2009, Filippo Bettini.

Dear Professor Gémino H. Abad,

“We are particularly proud to inform you that our Committee has awarded you the Prize Premio Feronia - Città di Fiano 2009, for the section ‘Foreign Author.’ “The Prize, first created 16 years ago, has an antagonistic character as compared to other major literary awards in our Country, that are tightly bound to marketing strategies of dominant publishing houses. As an example, all official meetings of our Committee are open-door to guarantee the maximum of integrity.

“The winners of previous editions of Feronia Prize - section ‘Foreign Author’ - are: Günter Grass, Adonis and Natan Zach (ex-aequo), Leroi Jones, John M. Coetzee, Alfonso Sastre, Predrag Matvejevic, Michel Butor, Ismail Kadaré, Gao Xingjian, Roberto Fernández Retamar, Mahmud Darwish, Yvonne Vera, Dubravka Ugresic, Saadi Yousef, Kunwar Narain, Muhammad Bennis, Agotha Kristof. “The Prize will be conferred to you during the Nomination Ceremony which will be held on July 11, 2009 at the Castle of Fiano Romano, an historic place just outside Rome. The amount of the Prize is 3,600 euros and it is subject to the restriction that you must be present in person at the Nomination Ceremony to receive it. I know, however, that during the same days you will be also invited to attend the Italian Festival ‘Mediterranea’ in Rome.

“This letter represents the official invitation for you in order to attend the Ceremony and the other ancillary meetings we are organizing to promote you and your activity in our Country. Obviously the Prize will take care of your travel expenses and of your stay in Italy… “We strongly trust that your visit to Italy and your participation to the Nomination Ceremony will be a major event for our organization and for our Country. We really hope to have you in Italy on July.
“With best regards,

Filippo Bettini, President of the Committee.”

Gémino H. Abad hails from Cebu. He earned his B.A. English from the University of the Philippines in 1964 and Ph.D. in English literature from the University of Chicago in 1970. He served the University of the Philippines in various capacities: as Secretary of the University, Secretary of the Board of Regents, Vice President for Academic Affairs and Director of the U.P. Institute of Creative Writing. For many years, he also taught English, comparative literature and creative writing at U.P. Diliman.

Abad co-founded the Philippine Literary Arts Council (PLAC) which published Caracoa, a poetry journal in English. His other works include Fugitive Emphasis (poems, 1973); In Another Light (poems and critical essays, 1976); A Formal Approach to Lyric Poetry (critical theory, 1978); The Space Between (poems and critical essays, 1985); Poems and Parables (1988); Index to Filipino Poetry in English, 1905-1950 (with Edna Zapanta Manlapaz, 1988) and State of Play (letter-essays and parables, 1990). He edited landmark anthologies of Filipino poetry in English, among them Man of Earth (1989), A Native Clearing (1993) and A Habit of Shores: Filipino Poetry and Verse from English, ’60s to the ’90s (1999). The University of the Philippines has elevated Abad to the rank of University Professor, the highest academic rank awarded by the university to an exemplary faculty member.

He currently sits on the Board of Advisers of the U.P. Institute of Creative Writing and teaches creative writing as Emeritus University Professor at the College of Arts and Letters, U.P. Diliman.

from www.panitikan.com.ph

URAN, URAN, TA DAI KA NAGPAPAARAM

Haloy ko nang pigtulaan an uran. Siguro ngani an enot na ekperinsya kan sakuyang hawak iyo an pagkarigos sa uran. Pigpukawan ako kaidtong tubig, an buros kaini, an hapihap sa kublit, an tanog sa atop. Buhay-buhay an kinaban kun minauran. Giromdom ko si hiling kan sarong babayi katong nag-agi mantang nagkarigos ako sa uran. Huba. Kaidto ko enot na namati kun paano an abutan nin supog mantang namamati si oagmahan na dara kan paglinig kan tubig sa hawak. May mga panahon na pigtugutan akong magkarigos, may mga panahon na pigbawalan ako, siring na pigbawalan man ako na magparabarag-barag sa irarom kan saldang ta nakakapadakul daang kuto. Kadakul na bawal sa pagkainaki ko, mantang an kinaban man sarong kakawat na nag-aalok nin paglapiga sa kalantandan, pagralamagan sa bulod, paggiro asin pagnamit kan mga layas na prutas. An kinaban ko kaidto, kinaban nin pagtugot, nagpapasabot na maboot.

Sa pagpadangat ko kan uran, orog na balaog an pag-abot, kan mga bagyo, ini si enot kong pag-isip kaidto. Masiram magturog, (magparapalatog mantang kugos an malumhok na kayong inulna), kadakul man na kakanon an nagluluwas sa harong ni kapitan, rasyon na de-lata asin an panirang muya kong kakano— batag na nilalaagan sardinas asin guta. Dai pang klase nin huli ta nagin danaw na oma, lubog an eskwelahan asin nakakapaha an baha. Nag-aalok parati nin paglubto. Instant swimming pool asin pwede pang mag-upog nin mga sira. May orkestra nin palaka pagbabangi mantang may mga osipon na pigpapaturog kami sa paurutrong pag-usip. Pula an telebisyon mantang an radyo, nagkikiri-kisi sana. Alagad yaon man an tigbaw sa pagkakarigos sa baha, gatol sa kublit na karibay. Ini an uran, an bagyo bago ako nagdakula o bago nagdakula an kinaban para sakuya. Bago an uran digdi sa dakulang syudad.

Kan an uran nagin nang katakod kan mga eksena sa pelikulang may piglulubong, o kaya may naghahadokan na duwang tawo, nagin naman bihira si pagkarigos ko sa uran. Nagkahelang na ako, napakol asin natakot sa bagyo. Dai na sana ako nagtuturog kundi natabang na sa paggakod kan mga bintana, pag-alsa kan mga sako nin bagas, (kun may naani bago naluntot) asin napila sa rasyon kan nagbabahang bulgur asin sardinas sa panahon nin bagyo. May mga gadan nang tawong kaibahan an baha asin natutupag na an bulod na pigkakawatan mi. Inanod pati su gurang na puon kan balaigang na minabunga kun Abril. An mahamis na Abril!

Dakul pang uran an nag-abot, nagbanlaw, naglamos sa kinaban. Burubalyo na an pangaran kan bagyo. Nagin na ining lalaki, babayote, asin kapangaran minsan kan enot kong pagkamoot. Dakul na an dinadara kan uran, mga baretang makangirhat asin naghihiwas an mga pangpang kan dagat. Nagigin tubig na an kinaban. Nilalamos an mga pangiturogan kan tawo. Dawa ngani dakul na an abiso asin patanid sa pag-abot kan bagyo o kan uran, may mga imahe pa man giraray na ibinabalik ini sa panahon kan sakuyang pagkainaki. Pirming mapungaw an uran. Sa bagong isyu kan ezine na pigpapakarhay kan Bikonon na si Marne Kilates, mahihiling an pirang rawitdawit tungkol sa uran, sa paggiromdom kan mga panahon na ini. Bisitahon an nasabing ezine.
(Magduman sa links ko asin maglaog sa RAWITDAWIT y RETRATO)

Asin ngonyan na yaon na ako sa dakulang syudad, may nag-aapod sakuya nin pagkarigos. Alagad iba an uran digdi, marigsok sa kublit na dara kan polusyon. Iba man an alisngaw na dara kan konkretong kinaban. Dai akong payong na dara, dai man dahon nin batag na pwedeng ipandong, asin minsan ngani, surusuan an mga bilding digdi, dai ako basta makakasiob.

the jump

photo by karola klier.

books from jimple borlagdan and john barrios

Jimple Borlagdan, one of the most prolific among the contemporary Bikol poets is set to launch his book QUE LUGAR ESTE SA SADIRING BANWA, this coming June 22, 2009. Part of this collection won in the 2006 Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon. Magduman sa syudad nin Tabaco, kita maghoron-horon.

Another fictionist-friend from Aklan sent me a copy of his book of stories. John requested me to write a blurb for this award-winning collection. Now available in Filipino, the stories of John promises a new blaze in the illumined terrain, that is Philippine Literature.

NCCA Writers' Prize Now Open!

The National Commission for Culture and the Arts announces that the NCCA Writers’ Prize is now open for application by Filipino writers.

The NCCA Writers’ Prize a biennial grant awarded to five (5) writers, one for each of the following categories: Poetry (Ilocano language), Novel (Filipino language), Essay (Kapampangan language), and Drama (Cebuano language/Bicolano language). The grant, in the amount of TWO HUNDRED FIFTY THOUSAND PESOS gross, will assist the Grantee during the writing stage of the project. The grant is good for one year, after which a manuscript of the writing project will be submitted to the NCCA for possible publication or staging.

The NCCA, in line with its mission to “encourage the continuing development of a pluralistic culture by the people themselves,” will be creating the opportunity to have a direct hand in the development of Filipino literature. With the grant, the NCCA Writers’ Prize winners will be freed from the demands of their work and shall be able to focus on the writing of the project for one year.

ELIGIBILITY

The grant is open to all Filipino writers, of legal age, except to the officers and members of the NCCA Secretariat and the incumbent Executive Council Members of the NCCA Committee on Literary Arts and Committee on Dramatic Arts.

MECHANICS

For the 2009 NCCA Writers’ Prize competition, the following shall be the requirements in the submission of entries:

1. Applicants must submit an accomplished application form, available at the NCCA Planning, Policy Formulation, and Programming Division (P/PFPD) or download from the NCCA website: www.ncca.gov.ph, curriculum vitae, and a 3 – 5 page concept paper discussing the rationale and significance of the project, the initial output of the project which shall be submitted in four (4) printed copies along with the concept paper. For 2009, the categories and the expected initial output are:

Category Initial Output

1. Novel – Filipino language First 50 pages
2. Poetry – Ilocano language 10 poems; 1 poem per page
3. Drama – Bicolano language 1 act for a full length drama,
2 1-act plays
4. Drama – Cebuano language 1 act for a full length drama;
2 1-act plays
5. Essay – Kapampangan language 3 chapters or no less than 50 pages


All the sample works shall be in typewritten form. Manuscript and concept paper shall not bear the name of the applicant in any of the pages.

2. Applicants are allowed to apply in only one (1) category.

3. Applications will be evaluated by an Ad Hoc Screening Committee selected by the Committee on Literary Arts and the Committee on Dramatic Arts. There will be three members of the screening committee per category.






- 2 -



4. The grant will be released in four tranches, with the first tranche to be given during the awards ceremony at the beginning of the writing period and the succeeding tranches upon submission of the following:

2nd tranche - 50% of the writing project
3rd tranche - 75% of the writing project
4th tranche - 100% of the writing project

5. The writing grant is good only for one year. The NCCA will allow a maximum extension of six (6) months only with written justification by the Grantee.

6. Completed manuscript must be submitted in two forms: one (1) printed copy and one (1) electronic copy in MSWord format in a diskette. The project output shall be as follows:

Category Project Output

1. Novel – Filipino language Minimum of 50,000 words
2. Poetry – Ilocano language 30 poems
3. Drama – Bicolano language 2 or more acts for a full-length
drama, 5 1-act plays
4. Drama – Cebuano language 2 or more acts for a full-length
drama; 5 1-act plays
5. Essay – Kapampangan language 12 chapters or no less than
200 pages

7. The grant is non-transferable. All privileges shall be enjoyed by the Grantee himself/herself based on the successful evaluation of the work in progress. A member from the Screening Committee of each category shall be assigned as Reader to evaluate the succeeding materials to be submitted by the Grantee. Upon submission of the positive evaluation of the reader for the second and third tranches, the corresponding amounts shall be released immediately to the Grantee. However, for the fourth tranche, the same will be released only upon completion of evaluation of the completed manuscript by the Reader. Revisions, however, may be recommended by the Reader. Only upon final approval of the completed manuscript shall the final tranche be released to the Grantee.

8. Deadline of submission of application together with the curriculum vitae of applicant and other requirements shall be on October 15, 2009. All applications shall be addressed to:

2009 NCCA WRITERS’ PRIZE Secretariat
Planning, Policy Formulation and Programming Div. –
Institutional Programs
National Commission for Culture and the Arts
NCCA Building, 633 General Luna St.
Intramuros, Manila

Attention: Frances S. Alincastre
Planning Officer III

9. Materials that were not selected shall not be returned anymore.


COPYRIGHT AND OWNERSHIP RIGHT

1. The Grantee hereby grants the NCCA the first option to publish the output of the Grant. The NCCA will have the right to produce or authorize to be produced, for staging, telecasting, broadcasting, or cinema or other forms of exhibition from time to time any output of the writing grant. The NCCA will also be allowed to include the output of the Grant in the NCCA Website. The first option to publish of NCCA expires one year after completion of the Grant.

2. It is understood that the literary material submitted has not been submitted to any other award body or has not received any prize and is not a completed manuscript but a work in progress. Any violation of the guidelines shall mean withdrawal of the grant and any amount paid to the Grantee shall be returned to the NCCA. The award then will be transferred to the person who garnered the second highest vote during the Screening of the materials.

from ncca website.

at 26.

photo by karola klier.

elehiya

SARONG PAG-GIROMDOM
Para ki Josefina S. Nuñez

Igwang sarong Latino Amerikanong parasurat na nagsabi na an pinakamasakit na kagadanan iyo an enot na banggi. Duwang lado nin karanasan an nahihiling ko digdi: an primerong banggi kan mga binayaan o nagadanan asin panduwa an enot man na banggi kan nagadan duman sa estado o kamugtakan harayo sa harong, harayoon sa kinaban.

Kan nakaaging semana, nagadan an sakuyang tiyaon na si Josefina Nuñez o si Auntie Pining. Kaibahan ko an babaying ini sa kadakul na kabtang kann sakuyang buhay. Panduwang ina, enot sa mga katuod ko asin kaiba-iba sa mag okasyon, mapasimbahan man, sa mag cultural events, o minsan ngani sa pagpahayay-aya sa Lolo’s Bar, sa Bichara asin minsan sa CWC. Kayang guyod-guyudon sabi ngani. Pagkatapos kan pirang aldaw na pakikipaglaban (tibaad), dagos nang nautsan an sakuyang Auntie Pining asin sagkod ngonyan dai pa natatapos ining sakuyang enot na banggi. Kulang ngani an espasyong ini tanganing isalaysay an saiyang agi-agi asin naginibohan sa sakuya asin kun paano ko man siya nahiling na mabuhay asin idusay ini sa pagtabang sa kapwa orog na sa mga kapadian asin seminarista, sa mga preso asin sa saiyang mga katuod.

Nabisto ki si Auntie kan ako seminarista pa. Puon kaidto, binuksan niya an saiyang harong para sa sakuya asin minsan ngani kan bako na akong seminarista, pinadagos niya pa man ako giraray. Nag-istar ako saiya nin halawig na panahon asin ginibo niya ako sarong sadiri niyang aki. Kaibahan an saiyang tugang na si Auntie Fe, asin an maku-apong si Jackie, nag-istar kami sa laog nin sarong harong asin nagbilog nin pamilya. Ako para sa sainda asin sinda para sa sako. Sa laog kann harong ni Auntie sinurat ko an dakul sa sakuyang mag rawitdawit, sa laog kann harong ni Auntie, nag-adal ako kan sakuyang mag leksyon, nagtsek nin mag test papers, sa laog kan harong ni Auntie, namati ko an orog na pagpadangat kan mga tawong kayang laktawan an dugo, an pagtubod, an kamugtakan sa buhay.

Kun an pagiging magurang o agom dai naitao ki Auntie, mas orog niyang pinatalubo an pagiging ina asin mamomoton na tawo sa pag-agi nin pag-ako asin pag-ataman sa dai niya man ngani kaano-ano. An buhay ni Auntie buhay para sa kapwa-tawo. Sabi ninda, igwa daang sarong eksperinya na kaipuhan gibohon an sarong tawo—ini an pagsarig sa sarong istranghero sagkod na an istranghero magin katuod, magin kasaro, magin kadaupalang-palad.

Siisay an mahona na sa buhay ko mabibisto ko an arog ni Auntie Pining. Nagin marahay daw siya sa sako ta marahay ako saiya? O marahay lang talaga siyang tawo? Dakul an masabing marahay lang siyang tawo. Sa saiyang kagadanan, may parte sakuyang luhay-luhay man na magagadan, gigiromdomon siya kan gabos kong paggiromdom, sagkod sain, sagkod nuarin. Magigiromdoman ko an saiyang mga istorya kan saiyang pagka-aki, an saiyang mga lakwatsa sa Manila sakay an tren, an saiyang mga nakatrabaho, an saiyang mga istorya tungkol sa mga Amerikanong Heswita asin mga madre kan kolehiyo, an Naga na saiyang nahiling asin pinadangat. Gigiromdomon ko an saiyang debosyon sa Mahal na Ina, an saiyang pagsarig asin pagtubod sa simbahan asin an saiyang karahayan buot. Gigiromdom ko an kalunggay na ugbos niyang ginugulay, an marigoso na sinahugan nin chirizo, an saiyang sopas asin nilabunan na sira, an dai niyang pagkakan nin tilapia, an mga ataman niyang burak, an pagtukdo niya sako nin pagtipig nin gubing, an krismas tree sa harong na pirmi sanang nakatindog, an mga pagiromdom niya sa sakuya na mag-agom n asana kun dai man sana mapadi, an saiyang mga olok, an saiyang mga hapihap kun ako naghehelang, an saiyang matarom na hiling kun sige kong inum pagbabanggi, an gabos sa babaying ini na pinadangat ako na garo sadiri niyang aki. Gigiromdom siya kan gabos kong luha na sagkod ngonyan dai pa aram kun sain matugpa.

BULAN NI BALAGTAS

Second Year hayskul ako kan enot kong mabasa an Florante at Laura ta nasa required readings ini arog kan Noli pag-third year asin man an Fili pag-fourth year. An Ibong Adarna bago ginibo ni Jolina, pigpabasa samuya kan na sa first year ako. Natatandaan ko na dai akong gayong naogma o nakasabot sa pagbasa kan Florante at Laura, nin huli ta dai man ini itinukdo samuya bilang sarong tekstong pampanitikan, kundi bilang istorya kun sain mamakanuod kami nin retorika asin bararila kan Tagalog na dai ko maintindihan kun sa panahon nin Balagtas o sa panahon kan nag-salin kan nasabing edisyon na ginamit mi sa klasrum asin kan panahon na idto. May iba-iba kaming pigbabasasang translations. Siguro mga sampulong Florante at Laura, an iba ngani samuya si komiks edisyon pa. Dai man ini pigriparo o pighiling kan samuyang paratukdo ta ‘baad kaya pareho-pareho naman sana an banghay asin an magiging dalagan kan istorya. Basta dapat dai makakan si Florante kan masisibang leyon asin bako si Laura asin Aladin an magkadagusan.

Bako pa man ako mag-abot sa pagbasa ki Balagtas na kaidto ribong kami kun Balagtas o Baltazar, pigtukdo naman siya sa elementarya bilang an Dante kan Filipinas, bilang pinakamaorag na parasurat kan saiyang panahon. Saro sa mga bayani na dai ginadan sa Bagumbayan asin an payo igwang dahon nin laurel asin nasa bintig kaidto na dyes sentabos. Aram ko ini ta digdi ako tinukdoan kan sakuyang ama na mag-adal nin kasaysayan, sa paagi nin pagtuom kan mga tawo sa sintabo. Pamuso si Balagtas sa mga linya na nagpapahayag mapapadapit sa pagkamoot. Sa mas pigtutubodan na pagbasa sa saiyang sinurat, an kahadean kan Albanya ibinaing man sa estado kan Filipinas kan saiyang panahon. Nagin man siyang muhon kan sarong tradisyon nin panulaan sa satuyang nasyon sa paagi kan pagsurat asin pagbasa kan mga rawitdawit na ini. Sa ngonyan kadaklan satuya nasa panahon pa man giraray ni Balagtas kun hinihiling an dapat na pagsurat asin pagbasa nin rawitdawit. May sadiri ining kumpas asin pagtaram kan mga linya na bako naman arog kaiyan an pagtaram niyato. Sa sarong libro ni Virgilio Almario pigtukar niya an istorya asin kaibahan kan Balagtasismo asin Modernismo sa panulaan kan Filipinas. Mantang nagtutubod akong dai ta kaipuhan na lingawan si Balagtas, siring na dai man kaipuhan lingawan si Dante minsan an kadaklan satuya dai naman nagtutubod sa kamurawayan o gagamban, langit, impyerno o purgatoryo, kaipuhan na itukdo sa mas bago asin mas ‘malikhain’ na paagi si Balagtas. Kaipuhan na siya balukaton sa kasaysayan na ginibo na sana siyang malipot na imahe nin mga parasurat rawitdawit.

Sinasabi na kita daa sarong nasyon nin mga pararawitdawit, mas dakul kitang poets kisa sa nobelista o parasurat-osipon. Siguro nin huli ta halipot sana an rawitdawit, alagad nin huli sa kahaliputan na ini man gayod, halipot man buhay asin interes na itinatao niyato sa pagsurat nin rawitdawit, sa pag-adal kaini asin sa kun paano kaini tinatawan nin kapahayagan an satuyang mga buhay. Nagsusurat kita alagad dai kita nagbabasa, sarado kita sa tradisyon asin rawitdawit kan ibang nasyon o kan ibang rehiyon. Dai nababakal na gayo an mga libro kan mga rawitdawit kun baga man hahagadon sana ini. Maray pa an baduya saka fishball pigbabakal. Alagad, dai magagadan an tradisyon nin pagrarawitdawit dawa pa ini malugi sa merkado, dawa pa lingawan na ini kan banwaan asin mabua o magpakaburat na sana an mga makata. Ibabalik giraray kita sa panahon kan mga berso, sa panahon na kakaipuhan ta an tataramon asin kun paano niyato ipapahayag an mga yaon sa satuyang buot asin isip bilang mga tawo sa kinaban. Siring ki Balagtas na sa panahon na dominante an Kastila asin an Latin bilang mga pinakapoderosong tataramon, pinili niyang magsurat sa tataramon kan mga sinakop, kan saiyang tataramon na Tagalog. Kun kaya sa bagay na ini, importanteng muhon si Balagtas sa kasaysayan kan panitikan sa banwaan na ini, kaipuhan na siya giraray na pag-adalan asin basahon. Sarong magayon na proyekto iyo na matawan siya nin tultol na dakitaramon (translations) minsan sa anuman na Bikol asin mabalukat sa parehong kasaysayan na pigtutukdo siya bilang sarong anino, bilang harayoon na bitoon na pinapagal kita sa pagtingag.

An bulan nin Abril, Bulan ni Balagtas sa Filipinas asin ini man Bulan kan mga Para-rawitdawit. Dai ining gayong pigtatawan pa nin rarom asin kolor. Sa Bulacan asin sa Manila, igwang mga selebrasyon sa pagiromdom ki Balagtas, siring man sa iba pang parte kan kinaban, na piggigiromdom an Abril bilang Month of Poetry and Poets, ini man an bulan na namundag san Ingleserong si Shakespeare na siring ki Balagtas nagsurat sa Ingles sa panahon na an dominante iyo an tataramon kan Iglesya. Sa mga pararawitdawit, mga parabinwit nin berso, sa mga biko-bikong salog kan satuyang rehiyon, yaon an sakuyang pagtagay asin pakidumamay.

bagong rawitdawit

MATA

Kun dudukliton ko an sakuyang mata
asin mahiling ko an gayon kan mga ini,
kun sa kun pa’no tinipon kaini an liwanag
asin an mga imahe kan sakuyang rawitdawit,
kun pa’no ako pinaturog sa imbong asin diklom.

Hihilingon ko an mga saradit na ugat na yaon digdi
patunay kan sakuyang tinagaman asin ginikanan
siring kan sakuyang apoon na lalaki
na dai naggamit nin antipara sagkod mautsan
o sa apoon kong babaying may rigmat
na garo sa kitkilat an paghiling orog na kun
ginagadan an mga langaw na minatugpa
sa saiyang dai napipilang balos.

Hahanapon ko an mga rason kan mata
kan mga dai paghiling nin diretso sa kamera,
‘baad may mga iwinalat na gira an panahon
sa mga pagpapasipara ko sa magkapirang bagay
arog kan surat na parong alkampor, layas na burak,
arakiak, o magin an isla kan Daruanak
na enot kong nahiling sa sarong pangiturogan.

Hihingowaon kong simbagon an pirang hapot
arog sa kun pa’no ko nagibong hilingon an mata
kan damulag kataid an natiyanan na bubon
asin an gadan na kahoy nin balaigang,
Kun pa’no ako nakakakan dawa minalaog
sa isip an buklat na mata kan orig sa karnehan
o an mga mata kan alabado sa simbahan
asin idtong mga matang pigtuod na magtaram sa laog
kan mapapas’it asin mababawang sinehan.

Kun dai ako matatakot sa dugo
asin makakayanan ko an kulog
kan sadiring pagduklit,
kun dai ako mag-aalangan sa kinaban
asin sa kun ano an sasabihon sakuya
kan mga tawong makakahiling sa sako,
saka ko pa sana maaraman an tunay
na kahulugan kan sinasabing kagayonan
na dai kaipuhan nin anuman na panalmingan.

March 30, 2009* Iriga

AN HAPON NI HARRY POTTER

Nangingirit ako sa laog kan sadiri ko kan enot kong pag-atendir kan graduation sa unibersidad kun sain ako nagtutukdo. Duwang okasyon sana an natatandaan kong naggamit ako nin toga, kasu pagtapos kan Grade 6 asin sa hayskul. Nasundan ito kan Sabadong Hapon kun sain sa giraray nahiling ko an nagraralayog na banderitas, an makokolor na toga asin an mga ranggo kan inadalan, an mga medalya asin diploma asin an mga haralawig na diskurso na minaikot sa diskurso kan paglaom, pagtubod asin an pagkamoot sa Bikol.

Bilang sarong ritwal, an graduation ceremony igwang manlain-lain na simbolo na nagtutulod nin magkapirang pagpapakahulugan. Yaon digdi an paghiling kun ano an edukasyon arog baga kan pagiging liwanag, susi, o lisensya kaini sa pag-atubang sa kaabtan, sa puturo. Yaon man digdi an mga maserbing panalmingan, mga tataramon nin kadunongan na itinatao kan sarong midbid asin respetadong tawo. Magin pribado o pampublikong eskwelahan igwang sadiring bisyon asin misyon kun paano pipilion an mga mataram sa mga graduation ceremonies na ini. An iba mga alumni, an iba mga midbid na tawo arog kan pulitiko, negosyante, asin iba pang pwedeng may koneksyon sa eskwelahan. Dai ta man manenegaran na an panahon na ini, iyo man an panahon kan pangangampanya. Dakulang katipiran na ini sa mga pulitiko, na ngonyan pa sana binabasog na an satuyang mga mata kan saindang tarpaulins asin streamers na nagpakuriyat sa satuyang mga kalye. Ini an mga bagong monumento, ini an mga bagong pana’awan kan banwaan na kulang sa kritikal na paghorop-horop.

Mantang pighihiling ko an mga estudyanteng nagpaparaso asin nagpaparetrato, nagigiromdoman ko an karakter ni Harry Potter asin an saiyang kinaban bilang repleksyon man kan sarong akademya. Kun pano an siring na gubing (toga) agid sa mga pigsusul’ot kan mga nasa kinaban ni Harry, nagpapahiling sana kan hararom na impluwensya kan pansulnupan na pagbado-bado sa satuyang sistema kan edukasyon. Kaya ngani, sabi kan kataid kong maestro, mas marahay talaga an ‘sablay’ na gamit kan mga nagtapos sa Unibersidad kan Filipinas, bakong mainit, simpleng disenyo asin praktikal. Alagad, dawa mainit asin impraktikal, pigtitios asin piglilibang na sana kan kadaklan an sadiri, sa pagtext, pagparetrato, pag-isip gayod na sarong beses sana man ini sa sarong taon, asin ‘baad an kakanon pagkatapos kan seremonya.

Sa sakuya, simbolikong marahay an paggamit kan toga na agid ki Harry Potter, enot digdi an imahe mismo kan akademya—na digdi, arog ki Harry, pigtutuklas kan mga nag-aadal asin kan mga paratukdo an saindang mga kakayahan. Ini an mahika na nasa gabos na naghihingowang mag-adal. Asin sa parte kan mga nasa faculty, orog na kaipuhan, iyo an kapangyarihan kan pagsiyasat o research na kinakaipuhan na darahon sa mas halangkaw na lebel asin bako sana sa paagi kan mga theses na minolino baga o pigpabakal nin tolo piso, magkaigwa sana nin titulo asin ranggo. Kun kaya an kapangyarihan na ini, dai minatalubo asin iyo na mismo an nagkakawsa kan pagruro kan sarong akademya o unibersidad. Orog na kun an akademya dai minaluwas sa sadiring kweba kaini, na an anino sana an pigpapaniwalaan na imahe kan reyalidad asin bako na an liwanag na nagkakawsa kan mga anino. May mga unibersidad, pribado man o publiko, na naging inbreeding an nangyari sa mga paratukdo asin sa nagpapadalagan mismo. Sinda-sinda an nagtuturokdoan. Daing tultol na Faculty Development Program nin huli ta an kadaklan kan kwarta pigbabaranga pa giraray kan pamilyang may sadiri. Kun igwa man pigserserbihan an unibersidad, iyo ini an mga political gains na maitatabang kaini sa saindang angkan sa paagi nin pagbukas nin mga scholarships asin iba pang programang makakatulod kan saindang political na agenda. Alagad bako sana sa pulitika, pwede man na magin sarong negosyo an unibersidad, sarong dakulang business enterprise asin pareho kaining kinakakan an sistema kan edukasyon sa satuyang rona.

Mantang pighihiling ko an mga estudyanteng saro-sarong nagpapaso, pighahapot ko sa sadiri ko an manlain-lain na hapot, puon sa personal sagkod sa mas mahiwas na kahapotan arog kan, ‘Natukdoan ko daw an mga estudyante ko nin tultul asin hararaom? Anong trabaho an naghahalat sa sainda? Siisay digdi an malingkod sa Bikol? Siisay an mahali asin dai na mabalik pa? Siisay man daw an matukdo? Pira na an bados o an nakabados sa mga ini? Mga hapot na dai ko tulos-tulos masisimbagan, mga hapot na daing kasigurohan kun manunumpungan ko nin simbang. Alagad, kun igwa man na kaipuhan na tungkosan gayod sa mga hapon nin kahapotan, iyo na an pagtapos sa eskwelahan saro sanang lakdang tanganing mas mapakusog an buot sa pag-atubang kan dakula pang kinaagahan, sa pagtubod na mapaparahay asin mahahanap man nanggad an kahulugan kan buhay. Ini an tunay na kapangyarihan, an mahiling an posibilidad kan satuyang pagkatawo asin mahimo ini susog sa satuyang mga kamawotan asin paghihingowa. Ini gayod an sarong leksyon sa hapon na garo kita nasa kinaban ni Harry Potter.

PALANCA SA BIKOL

Sa petsa 30 kan Abril, bago mag-alas dose nin matangang banggi, isusumite an mga sinurat para sa taon-taon na Carlos Palanca Memorial Award for Literature. Mantang binuksan an bagong kategorya nin pagsurat nin rawitdawit na pan-aki, mayo pa man giraray nin kategorya para sa Bikol nin pagsurat sa osipon mantang nagtatao an nasabing foundation sa Iloko, Hiligaynon asin Sebwano. Dai ko mantandaan na igwang panahon na binuksan an kategorya para sa Bikol. An siring na pangyayari na daing kategorya sa Palnca para sa Bikol, an nagtulod sa pamilya Arejola na buksan man an Premio Tomas Arejola sa Literaturang Bikol kan taon 2004. Duwang kategorya ngona, rawitdawit dangan osipon. Asin pagkatapos kan limang taon, an nasabing papremyo, bukas na sa kategoraya nin pagsurat nin nobela, osipon na pang-aki, dula asin sanaysay. An nasabing premyo an naging Palanca naman kan Bikol na nagtutulod sa anuman na tataramon sa Bikol. Nangangahulugan na bako sana an Bikol kan Naga o Legaspi an pwedeng gamiton sa pagsurat o kan anu pa man na sentro kundi minsan an Bikol kan mga taga-Buhi na may nagbali naman ngani kasu nurong taon.

Ngonyan na igwa naman kitang sadiri, may pangapodan kita na magbali kita sa mga siring na kumpetisyon nin huli ta an kapangganahan digdi iyo na makakadugang ka sa naglalawig na panurat Bikolnon sa kontemporaryong panahon. An mga pakontes na ini, nakakatabang man tanganing itulod an sarong parasurat nin huli ta an mga huwes sa nasabing kontes, sa kaso kan Premio Arejola, mga parasurat man asin kritiko o iskolar sa kulturang Bikolnon. Dakula an naging pagbusol asin insentibong tinatao kan premio Arejola sa ngonyan asin ini dai na malalaktawan sa pahina kan satuyang agi-agi. An Arejola nagpadagos na giromdomon an pangaran kan saindang apoon na si Tomas, na saro man na propagandista kan panahon ninda Rizal, Panganiban asin Plaridel. Ngonyan na igwa nang Premio Arejola, tama pa dawn a maghagad kita nin kategorya sa Bikol sa Palanca. An simbag ko, Ano ta dai?

Nadangog ko na an magkapirang dahilan kun tano mayong kategorya sa Bikol. Enot digdi, may nagtutubod na tigbak na an panitikan niyato. An mga nasabing tawo, may gikan satuya, may sa luwas, alagad dakul an gikan sa Bikol na nagsasabing, matitigbak man sana an mga pinunan niyato. Sa sakuya, enot na muna matitigbak an mga tawong ini bako matigbak an literaturang Bikolnon na dai man namundag sa panahon ko, o sa panahon kan alkalde, kundi ini may ginurangan na ini. Ini an buhay na dai kayang gadanon minsan kan tolong gatos na taon nin kolonisasyon asin iba pang kunsomisyon. An panduwang dahilan, iyo na sa anong Bikol isusurat an mga osipon. Saro sana an Hiligaynon, an Iloko, asin Sebwano, alagad dakul an tataramon sa Bikol. Digdi ko nahihiling an pangangaipuhan na orog na magsurat asin pahib’ogon niyato an bokabularyo kan mga nasa sentro. Gamiton an Bikol kan saimong lugar sa pagsurat, s pagdiskurso. Bako ining madali nin huli ta sa panahon niyato kinukondisyon kitang magsurat, magtaram, mag-isip sa Inggles o Tagalog. Mayong maraot sa mga tataramon na ini. Alagad igwang mapapasala kun ano an satuyang papaorogon. Bikol ngona bako an iba. Asin nin huli ta igwa nang makusog na behikulo nin komunikasyon an mga tataramon na Tagalog asin Ingles, mas orog niyatong kaipuhan na magsurat, magbalik sa mga tataramon na yaon sa satuyang lugar. Mamoot kumbaga sa tataramon, na sa tataramon na ini maipapahayag ko an sakuyang pinakahararom na eksperinsya asin paghiling sa kinaban na minapuon sa kun sain itinalbung an sakuyang inulnan. An isyu kan istardisasyon kan Bikol malaog sa orolay na ini. An masasabi ko, buksan an kategorya sa anuman na tataramon sa Bikol, magsugal, magkua nin mga huwes na may kabatiran sa mga tataramon niyato asin an mangyayari kaini, mas dakul kitang pagkakaparehong mga tataramon asin ini an mabugkos satuya. Kun igwa man nin pagkakaiba, ini orog sanang mapararom kan satuyang paggamit kan mga tataramon niyato.

Nin huli ta an Bikol bako sana sa sentro o sa gilid, an tataramon niyato sarong pwersa, sarong kapangyarihan na haloy nang naghahalat tanganing gamiton kan mga tawong nagmamawot na himoon an saindang rehiyon, an lugar kan satuyang imahinasyon asin mga kamawotan. Kaya pangapodan man sa mga parasurat an orog na magtuklas kan mga tataramon na Bikol na yaon sana sa satuyang palibot.

Kun bubuksan man an kategorya sa Palanca, magiging dakulang tabang ini sa pagtulod kan satuyang panitikan asin mabuhay ini kan pagsurat nin osipon o kaya nin nobela, o minsan nin dula o pelikula. Dai mag-alangan sa kun anong tataramon ta an pagsurat, sarong proseso nin paglinig, nin odok na paghiling, bako sana kan satuyang nahiling kundi minsan kan tataramon na satuyang gagamiton tanganing maipahiling an satuyang nahiling sa nagdadangog na kinaban.

KAWAT SA KALAYO

Tess Consulta, Eros 4 Photo by Jan Davila


Piggigiromdom ko kun nuarin ako enot na nagkawat nin kalayo. Kun nuarin ako enot napaso, kun nuarin enot kong namati an init kaini. Sa bulan na Maros, pigpapataniran kita, pigpapagiromdom na magmaan sa kalayo, na mantang ini katuod kan tawo, ini man an saiyang mortal na kaiwal. Ini man an sinasabi baga kan mga gurang, na marahay na an mahabonan kisa sa masuloan, na bawal pa ngani an magpadagos kan mga nasuloan nin huli ta dinadara kaini an malas.

An kalayo dakulang simbolismo puon sa puon pa kan sibilisasyon kan tawo. An kalayo ngani saro sa apat na elemento na nagpapadalagan bako sana gayod kan kinaban kundi kan bilog na uniberso. Ini an saro sa mga pwersa, ini an mga imahe yaon sa bulkan, an kalayo kan saldang, an kitkilat, an santelmo asin sa mismong liwanag na satuyang hinahanap sa kadikloman. Ini an nagluluto, nagpapatutong, asin an sabi ngani baga nagpapainum pa satuya. Minsan, sa mito kan paglalang, yaon an elemento kan kalayo sa paglalang, na may nahilaw, natutong, asin tamang-tama sana na iyo man an sinasabing pinunan kan satuyang rasa, kan satuyang kolor-dagang kublit. Sa mga osipon na ini, mahihiling na an kusog asin liwanag kan kalayo, pinapakinabangan kan tawo o kan kinaban asin kita nakagamot digdi na daing gayo niyatong pighihiling o pinag-aadalan. Alagad an mga mitong ini nagserserbing istruktura nin paghiling o panan’awan.

Sa sarong nabasa ko, an kalayo an enot na pig-omaw kan tawo kan ini saiyang matuklasan, an kalayo na enot na nahiling sa diklom kan kuweba, an kalayo na iyo an nagtukdo saiya, sa paagi kan liwanag kaini, kan tawo pasiring sa saiyang kapwa, na iyo man an pwedeng gamiton kan tawo sa pagraot kan kapwa-tawo asin kan kinaban. An kalayo sagkod batbat, nagin mga bomba asin an pwersang nagmukna, iyo man an pwersang maraot sa satuya. Nagpapahiling sana ini kan siklo, kan trahedya kan tawo na maguru-utro sigun sa apat na elemento. Apwera sa kalayo bilang pwersa, ini man an imahe kan kadakalan satuya kun ano an impyerno. Pigtutulod ini kan simbahan, kaiba kan imahe kan asupre. Alagad, an kalayo bako sana man sa impyerno, ginagamit man ini kan simbahan bilang imahe kan banal na espirito, asin an mismo akto nin pagpurga tanganing malinigan kita asin makahiling nin liwanag. Kun kaya an espirital na dimensyon bako sana sa tubig kan bonyag, kundi sa kalayo kan kumpil na iyong nagpaparigon sa kalag kan tawo. Kun kaya, mahihiling na an sarong simbolo, dai man naggad malilimitahan sa sarong kahulugan sana man asin minsan an simbahan arog kan Katolisismo, ginagamit ini. An bulan bako sana man simbolismo ni Santa Maria asin ini man an simbolismo kan demonyo sa magkapirang obra biswal, asin sa satuya ngani mas konektado ini sa imahe kan aswang na dai sana napuputol an hawak kundi nakasakay naman sa sighid na impluwensya man kan luwas sa satuya.

Nagiromdoman ko kun nuarin ako enot nagkawat kan kalayo, minsan pigpapatanidan akong dai magkawat kaini ta kukulgan ako kaini, alagad an mahika kaidto, kan panahon na nagibo kong iburubalyo an sakuyang muro sa naglalad na gasera, na dai ako nakukulgan, na dai ako napapaso, asin ini man an enot na na mahikang pigpahiling ko sa sakuyang mga tugang, asin puon kaidto dai naman nanggad ako nawaran nin pasinasyon asin kamawotan na maghorop-horop sa liwanag, sa kalayo, sa aninipot.

NAME D POETS

obra

HURU-HAIKU 2


Barotong pinagabat
kan darang lambat.
Duros, pasabat.

Binaak an tulak
kan pating-- singsing.
Igwang uminiyak.

Gapong natagalpo
sa gadan na dagat.
Labi kamundo.

Tuko kuminurahaw
Puminiyok,
nagkariribaraw.

Nasalabay sa tabay,
sabay dakop
kaibahan sangbay.

Baybayon, alon
kakanon, agom
Magayon na panahon.

Sinarom.
mga anino nin tawo.
Ay, itum na sirum.

Nag-aati,
nagruluwasan
agi-agi buda ati.

Rapsak, purusngak
alak surup'ay
sa palibot kan amak.

EBA

february blues

SONETO XVII
Pablo Neruda
Translation in Iriganon by Kristian S. Cordero

Di tay ka payaba na arog baga ku malaka-mahal
na asin na kolor rosas, dyamante
o adtong mga naglalayog-layog
na uro-alasdose na nagpapakarab:
Payaba tay arog sa kun pauno pinapayaba
a pirang bagay na sinasaray ka ngitngit,
di pigsasabi, sa pag-ultanan ka anino saka ka kalag.

Payaba tay ka arog ka masetas
na diri nagtatambo alagad saray
sa luog niya a liwanag-gaan ka kanyang mga burak,
saka salamat ka pagpayaba mong an,
na nasa luog man ka awak ko, nabubuhay,
pinapaluwas a maamot na alisngaw galin sadi kinaban.

Payaba tay ka na diri ko isi, kun paano,
o kun kuno, o galin sari, payaba tay ka, amu na yan,
uda mga rimalaso o pag-orag-orag:
Payaba tay ka sa arog sana kading paagi,
ta da naman ako ising pagpayaba

apwera kadi, na uda ako, uda ika,
na malakalipotok, na a kamot mo
sadi ruruggan ko, nagigin kamot ko man,
na malakalipotok na kun ako napapaturog,
a mga mata mo a pin-nipikit.

Taboan photos

Photo by Gen Asenjo

with Christine Bellen

With Harold, Gen Asenjo and Pete Lacaba